Porodica Košut živela je u skromnoj kući pokrivenoj trskom, sa malim, zamagljenim „pendžerima“ iz kojih je Tivadar gledao i stvarao svoj svet. Sedeći uz petrolejku, slušao je priče starih žena o stvaranju sveta, Adamu i Evi, potopu, Hristu i njegovim čudima, razmišljajući kako bi bio srećan da sve to može da naslika.
Radoznalo je posmatrao ono što majka slika, a likovi sa hrišćanskih i katoličkih ikona opsedali bi ga čitavu noć. Često bi, u majčinom odsustvu, posmatrao parče drvenog stola na kojem je bio oskudan slikarski pribor, nedovršena ikona i zlatni bojeni prah, upijajući čaroliju tog trenutka.
Majka je slikala iz nasušne potrebe, „za par pilića, parče slanine, kilo masti“, i odvraćala je Tivadara od slikarstva, govoreći mu da se od toga ne živi. Ali bilo je kasno – Tivadar je već postao rob svojih vizija.
Slikao je od 1967. godine, u početku kao član tadašnje novobečejske grupe „Selo“, ali vrlo brzo je shvatio da to nije njegov put. Nemirnog i slobodnog duha, nije prihvatao nikakva načela niti uniformnost bilo koje vrste. Bežanje u svet imaginacije ubrzo ga je izdvojilo iz šablona mnogih naivaca, čiji su radovi postajali tražena roba. Tivadar je izabrao teži put. U poplavi sladunjavih pejzaža, pastorala i folklora, svojim biblijskim temama podsećao je na zalutalog misionara. Njegovi prvi radovi nisu bili oduševljeno prihvaćeni. Međutim, slučajni susret sa Oto Bihalji Merinom vratio mu je samopouzdanje i ojačao njegovu umetničku odlučnost.
Pred kraj sedamdesetih godina, u sukobu sa menadžerima i neiskusnim galeristima, Tivadar prestaje da slika gotovo deset godina. Ipak, nastavio je da se bavi umetnošću – eksperimentisao je u keramici, stvarajući skulpture i zidne kompozicije u glazuri, složene tehnologije. U tom periodu dobijao je pozive iz inostranstva, a ključan je bio onaj iz pariske galerije „Salambo“, koji je doživeo kao glas sudbine.
Tivadar Košut je često slikao i scene iz svakodnevnog života: svadbe, seoske svirače, cigane, praznik vina, tiske cvetove, stare gradove, ljude u zavičajnim nošnjama, ribare, pa čak i borbe bikova. Ipak, i u ovim motivima uočljiva je njegova distanca prema folklornom – eliminiše bukvalnost i realističnu deskripciju, usmeravajući posmatrača na simboliku. U tom dijalogu umetnika i vizuelnog sveta krije se lični komentar osećanja prema objektu.
Njegov crtež je jednostavan, linije su blage i zaobljene, omeđuju bojene namaze. Nesvesno je stvarao komplementarne odnose boja, stilizacijom oblika i ritmom površina gradio je strukturu forme. Grebanjem boje, „šagalovskim“ bestežinskim figurama i arhitekturom kao kulisom, stvarao je „simultanu pozornicu“. Kršeći zakone gravitacije i logike, a ostavljajući pozadinu nedefinisanom, nikada nije narušavao harmoniju kompozicije. Njegove slike podsećaju na vrtešku bez stalnog postamenta, koja se ponekad zavrti toliko snažno da poleti, nošena vetrom kao mehur.
„Mislim da nije važno šta je levo, šta je desno, za mene je odlučujuće središte duše na toj slici, koja se vrti u slikaru.“ (Tivadar Košut)
Njegove figure, čak i postavljene naglavačke, govore o ravnoteži prostora. Detinje naivnom izrazu pridružuje se dekorativni osećaj za ritam i muzikalnost boje. (Oto Bihalji Merin, Nebojša-Bata Tomašević, Enciklopedija naivne umetnosti sveta, Jugoslovenska revija, Beograd, 1984, str. 367.)
Kao i kod mnogih naivaca, i u Tivadarovom stvaralaštvu prisutna je težnja da se pred naletom novog vremena sačuva staro, ono koje nestaje. Bečejci su dugo koristili skelu umesto mosta preko Tise. Kada je brana podignuta, morao je nestati „tiski cvet“ – kratki život leptirića koji nastaju iz larvi na dnu reke. To je na slikara ostavilo dubok trag. Posmatrao je njihovo rađanje i umiranje, prelazeći skelom sa obale na obalu i svedočeći kontrastima života – na jednoj strani svadba i veselje, na drugoj sahrana („Venčanje tiskog cveta“). U njegovim slikama čovekova sudbina poistovećena je sa sudbinom tiskog cveta – lebdenje između rađanja i smrti.
Postao je poput skeledžije, koji s jedne strane prevozi mladence, muzičare i majke s detetom („Rađanje“), a sa druge kovčeg i ožalošćene („Smrt“), časovničara – simbol prolaznosti života, grbavca u potrazi za svojim mestom pod suncem i magarca – simbol ljudske nemoći i naivnosti, u dilemi da li je život samo „magareća igra“.
Sugestivna moć njegovih slika ostavlja dubok trag – posmatrajući njegove kompozicije, osećamo „deža vu“. Likovi kao da ostaju u nama, postaju deo naše imaginacije i opsesije. Iz tame Tivadarovih snova izranja svet poezije i simbola. Predmeti gube opipljivost i postaju sredstvo slikarevih refleksija. To je njegov začarani „beskrajni plavi krug i u njemu zvezda“, iz kojeg ne želi i ne može da traži izlaz.
Nina Kristić, istoričar umetnosti (1991)
Komentari