Period između dva svetska rata

U vreme završetka prvog svetskog rata i posedanja krajeva pre­ko Save i Dunava, u trenutku ulaska srpske vojske u Suboticu, u Beo­gradu je 13. novembra 1918. godine potpisan Ugovor o primirju izme­đu predstavnika srpske i mađarske vojske. Tim ugovorom predviđeno je koje će krajeve, koji su do tada bili u sastavu Mađarske, zauzeti sr­pska vojska. Ugovor je, u stvari, potvrdio već uspostavljeno stanje. Sr­pska vojska je zauzela teritoriju obeleženu linijom: Oršava — Mehadija — Karansebeš — Lugoš — Arad na istoku, rekom Moriš do Segedina i dalje Segedin — Baja — Pečuj — Barč na severu.

Odmah posle zaposedanja te teritorije došlo je do zaoštrenih od­nosa između Rumunije i Kraljevine Srba, Hrvata i Slovenaca. Odnosi su se do te mere zaoštrili da je pretila opasnost da dođe do sukoba, te su velike pobednice u prvom svetskom ratu, odlučile da Banat podele tako, da Rumuniji pripadne veći deo koji joj je i morao biti predat još u toku 1919. godine. Primopredaja nije vršena direktno da bi se izbegli eventualni sukobi nego je teritorija koju je trebalo predati Rumu­niji, predata francuskim trupama, a ove su je onda predale Rumuniji.

Write comment (0 Comments)

Nestanak salaša

Izmenjeni ekonomski uslovi i razvoj proizvodnih snaga u poljoprivredi osnovni su uzroci nestajanja salaša. Smanjenjem zemljišnog maksimuma, posle drugog svetskog rata, najpre na 20, pa zatim na 10 hektara salaši gube svoj dotadašnji značaj u proizvodnji. Naročito je primena mehanizacije učinila ove posede lako obradivim i povremenim dolaženjem iz sela. Brzinom kojom traktor stiže do njive i brži rad traktorom i odgovaraju­ćim priključnim mašinama omogućuje uspešno i blagovremeno obavljanje poslova, uz minimalne materijalne žrtve u potrošnji nafte pri odlasku i povratku sa njive, prema onom šta porodica dobija živeći u naselju.

Write comment (0 Comments)

Katolička crkva u Novom Bečeju

Katolici Novog Bečeja do 1747. godine, a u to vreme ih je bilo ukupno šezdeset osam raznih nacionalnosti: Mađara, Nemaca i Hrvata (lađara), nisu imali svoju bogomolju niti sveštenika. Pripadali su paro­hiji u Velikom Bečkereku gde su odlazili na bogosluženja, a tamošnji sveštenik je obavljao sahranu i druge za religiju vezane običaje.

Katolička kapelica izgrađena je 1747. godine od čerpiča na mestu gde je i današnja katolička crkva u Novom Bečeju, ili još preciznije na delu gde se sada nalaze stepenice koje vode za crkveni hor. Kapelica je bila pet hvati dužine i tri hvata širine, a posvećena svetom Valentinu. Ostala je i služila svojoj nameni sve dok se nije sama srušila 1800. godine. Izgradnjom te kapelice Marija Terezija darovala je Bečeju samo­stalnu katoličku parohiju kojoj su pripadala i sledeća naselja — Vranjevo, Arača, Beodra, Karlovo, Bašajid, Bočar i Kumane.

Write comment (0 Comments)

Trgovina

Među svim delatnostima u opštini, trgovina predstavlja posebno značajno područje rada. Ona je važan posrednik i veoma bitna spona u procesu reprodukcije. Trgovina, zajedno sa celokupnom proizvodnjom, iznalazi i uspostavlja najpogodnije dohodovne odnose, što je jedan od osnovnih uslova za normalno odvijanje procesa reprodukcije.

Trgovinskom delatnošću u novobečejskoj opštini ranije se bavilo nekoliko samostalnih organizacija: »Vojvodina« Novi Bečej, »Zvezda« Kumane, »Zadrugar« Novo Miloševo, Knjižara i papirnica »Svetlost« Novi Bečej i »Drvara« u Novom Bečeju. Trgovinsko preduzeće na veliko »Potisje« u Novom Bečeju formirano je 1963. godine. Neposredno posle osnivanja ovog velikog trgovačkog preduzeća, izvršena je integracija svih trgovinskih radnih organizacija, koje sada, pod nazivom »Potisje«, svojim brojnim prodavnicama u naseljenim mestima opštine, snabdevaju potrošače poljoprivrednim i industrijskim proizvodima.

Write comment (0 Comments)

Lola u Kumanu

Jedanaestog novembra 1936. godine, na inicijativu omladine, u Kumanu je održan miting protiv rata. Na ovom skupu, kojem je prisustvovalo oko hiljadu građana, pretežno omladine, govorio je dvadesetogodišnji Ivo Lola Ribar

Retko koje mesto ne samo u Vojvodini, nego i u zemlјi, ima tako bogatu revolucionarnu prošlost kao banatsko selo Kumane. Po razvoju, snazi i masovnosti radničkog revolucionarnog pokreta Kumane spada - kako to beleže hronike - u ona izuzetna mesta koja imaju dugu revolucionarnu tradiciju. Ovo poznato selo davno je bilo zadojeno idejama slobode i idejama socijalizma.

Write comment (0 Comments)

Stočarstvo

Savremena poljoprivredna proizvodnja, zasnovana na naučnim osnovama, objedinjuje biljnu i stočnu proizvodnju, tako da se ostvaruje racionalnije korišćenje obradivih površina i potpunije finalisanje biljne proizvodnje. Stoga je, posle ratarstva, stočarstvo najznačajnija grana poljoprivređe. Vodeće grane su govedarstvo i svinjarstvo, pa se njima i posvećuje najviše pažnje.

Pored odgovarajućih ulaganja u izgradnju i opremu objekata i adekvatne ishrane sotke, normalan razvoj intenzivnog stočarstva pretpostavlja opšte stabilne uslove proizvodnje i mogućnosti blagovremenog plasmana stoke i stočnih proizvoda. Ako se plasmanom ostvaruju cene adekvatne uloženom trudu, onda je to siguran stimulans za dalje proširenje i intenziviranje stočarske proizvodnje. Međutim, kad izostanu ovi značajni preduslovi stabilne proizvodnje, dolazi do vidnih oscilacija u proizvodnji, do naglih promena i opadanja proizvodnje i do značajnog smanjenja stočnog fonda, što ima nesagledive loše posledice na stočarstvo i poljoprivredu u celini. Tako je, zbog hronično nepovoljnog položaja stočarske proizvodnje i otežanog plasmana stoke po adekvatnim cenama, u nekoliko navrata dolazilo do smanjivanja stočnog fonda i znatnih oscilacija u proizvodnji. Na primer, 1970. godine je u odnosu na 1965. broj krava muzara opao za 49,8%, čime je za oko 50% smanjena i proizvodnja mleka za duži vremenski period. Ukupan fond goveda, u posmatranom periodu, smanjen je za oko 30%. Krajnja depresivna tačka opadanja broja svinja javlja se na prelazu 1968. u 1969. godinu, čime je i ova podgrana krupnog stočarstva svedena na minimum. Sve je to imalo krupne posledice na dalji razvoj i oporavak stočarstva u novobečejskoj subregiji.

Write comment (0 Comments)

Kulturno istorijski spomenici

U ovo poglavlje uvršteni su profani i sakralni objekti, bez obzira što pojedinima možda, po svom sadašnjem značaju, nije tu mesto. Ne­ki su u novije vreme, čak i potpuno nestali, ali smo ih uvrstili, jer su predstavljali značajno obeležje života jednog naroda koji je nestao iz Novog Bečeja tokom drugog svetskog rata (likvidacija Jevreja). Nekima su dani »odbrojani«, kao što je to slučaj s Luteranskom crkvom, čijih vernika izgleda više nema u Novom Bečeju i Vranjevu i crkva je zapuš­tena i sklona propadanju i samo je u pitanju vreme kada će se pretvo­riti u objekat sasvim druge namene. Može se reći i za malu pravoslav­nu crkvu u Vranjevu da joj nije ovde mesto, ali nismo nalazili drugog poglavlja gde bi je mogli uvrstiti, a činilo nam se da bi njenim potpu­nim izostavljanjem učinili veću pogrešku. Podaci koji su o njoj ovde dati, možda će biti od koristi budućim istraživačima pa će im na ovaj na­čin biti ušteđen deo truda.

Write comment (0 Comments)

Ugostiteljstvo

Ugostiteljstvo je takođe predstavljalo značajnu privrednu oblast u Novom Bečeju. Pored tridesetak vlasnika kafana čije su porodice živele od prihoda od ove delatnosti, tu su bili i dvadesetak stalno zaposlenih radnika (kelnera, kuvarica, čistačica i dr.), a dvadesetak porodica je imalo delimične prihode iz privremeno zaposlenih u ugostiteljstvu subotom i nedeljom. Takođe je iz prihoda ostvarenih u ugostiteljstvu živelo desetak porodica muzičara, kojima je muzika bila jedino zanimanje i bar još tridesetak kojima je muzika bilo dopunsko zanimanje odnosno dopunski izvor prihoda.

Write comment (0 Comments)

Lična sigurnost i bezbednost imovine

Ovim poglavljem, mnogi čitaoci će dobiti potvrdu za svoje uverenje da idealiziram život „prohujalog" vremena, kad i o policiji i vlasti uopšte govorim pohvalno. Ustvari, ja i pišem samo o onoj, pozitivnoj aktivnosti vlasti na obezbeđenju imovine i mirnog života, a ne i o njenoj određenoj represivnoj ulozi.

Рге drugog svetskog rata, Novi Bečej, bez Vranjeva, imao je - pored 6-7 žandarma, koji su bili organi sreza i koji su se javljali samo kada su u pitanju neki izraženiji kriminalni akti, ili gde se dovodi u pitanje državna sigurnost - još i 5-6 policajaca.

Write comment (0 Comments)

Pravoslavna crkva u Novom Bečeju

Na crkvi stoji godina izgradnje — 1774, što ne odgovara stvarno­sti. Taj datum potiče iz 1871. kada je crkva popravljana, a nađen je 12. septembra 1931. Tada je Novi Bečej i okolinu zahvatio orkan, koji je naneo velike štete i odneo dvadesetak ljudskih života. Potopljena je lađica koja je saobraćala između Starog i Novog Bečeja i tom prilikom se utopilo u Tisi više od dvadeset lica. Tada je srušen i vrh pravoslavne crkve u Novom Bečeju.

U jabuci srušenog dela tornja nađena je limena kutija puna ulja u kome je bio list hartije na kome je pisalo:

»Prilikom obnavljanja ovog čestnog krsta i celoga tornja sa no­vim krovom, koje se zbilo 1871. godine dana 2. septembra potom­stvu našem znanja radi ovo pribeležiti za dužnost držimo:

»1. Sveta crkva ova zidana je 1774. godine u vreme turskog rata pod vladom Cara Josifa II, a krst na tornju podignut je zbog ratnih vremena tek 1789.

»2. Krst je ponovo pozlaćen i toranj ponovo pokriven kao što je gore označeno 2. IX 1871. Crkvena skupština«.

Neki podaci u ovom dokumentu nisu tačni sem oni pod rednim brojem 2, kada je crkvena skupština ponovo pokrila toranj i ponovo pozlatila krst.

Write comment (0 Comments)

Struktura domaćinstava

U desetogodišnjem periodu, od popisa stanovništva 1971. do 1981, broj đomaćinstava porastao je sa 10.020 na 10.280, ili za 2,59%. Ako se analiziraju podaci od 1953. godine, stalni blagi porast broja domaćinstava uočava se sve do poslednjeg popisa. Međutim, ovaj porast nije rezultat povećanja ukupnog broja stanovnika, niti pak izrazitijeg imigriranja novih porodica. Naprotiv, povećanje broja domaćinstava rezultira iz stalnog deljenja većih porodica. Boljim uslovima privređivanja i podizanjem životnog standarda, mlađe porodice grade nove kuće i stanove i zasnivaju potpuno nova domaćinstva. Stariji članovi porodice ostaju u starim seoskim kućama, sa poljoprivrednim gazdinstvom i kompletnom ekonomijom, kojoj su bili prilagođeni i svi objekti domaćinstva.

Write comment (0 Comments)

Kumane

U jugoistočnom delu novobečejske subregije nalazi se Kumane. Ovo naselje je najbliže središtu opštine — od Novog Bečeja je udaljeno svega 12 km. Izgrađeno je na obalskoj gredici — akumulativnom uzvišenju, koje je za sobom ostavila Tisa. Usled veoma niskog i vodoplavnog zemljišta i neregulisanog toka Tise, Kumane je u prošlosti nekoliko puta menjalo lokaciju. Poslednji put, 1801. godine, izgrađeno je novo naselje na mestu gde se i sada nalazi.

U odnosu na širu banatsku regiju, Kumane je smešteno u srednjem Banatu, na prostranoj aluvijalnoj ravni Tise. Prema geografskim koordinatama, zauzima položaj na 20. stepenu i 14. minutu istočne geografske dužine i 45. stepenu i 33. minutu severne geografske širine.

Write comment (0 Comments)

Kontakt

Sale Vidak
060 013 01 01
salevidak@gmail.com