Mozaik Vremena i Priča: Književna Otkrića o Istoriji i Kulturi Novog Bečeja

Zaronite u fascinantni svet prošlosti i kulture Novog Bečeja putem naše virtuelne biblioteke, gde se stranice knjiga pretvaraju u prozore kroz vreme. Ovde otkrivamo bogatstvo lokalne baštine kroz kompletna dela koja donose priče o hrabrim ljudima, važnim događajima i jedinstvenim tradicijama. Naša kolekcija knjiga predstavlja ne samo zbirku reči, već i ključ za razumevanje identiteta ovog grada, stvarajući prostor gde se istorijski događaji i kulturni dragulji sjedinjuju u jedinstvenom literarnom iskustvu.

Demografska dinamika i migracijski obrasci opštine Novi Bečej: Pogled kroz 20. vek

U nedostatku obrađenih i objavljenih podataka Pokrajinskog zavoda za statistiku SAP Vojvodine iz popisa stanovništva 1981. godine, migraciona obeležja stanovništva opštine Novi Bečej takođe ćemo analizirati na bazi podataka iz 1971. godine. Prema migracionim obeležjima, celokupno stanovništvo opštine može se podeliti u dve grupe. Prvu grupu čini autohtono stanovništvo, odnosno stanovništvo koje je rođeno u određenom naselju ove komune i u istom mestu živi od rođenja. Drugu grupu čini stanovništvo doseljeno u naselje svog stalnog boravka sa područja iste opštine i drugih opština SAP Vojvodine, SR Srbije i drugih republika.

Uvod

Uvod

Naselјe Novi Bečej nastalo je sa jugoistočne strane starog grada na Tisi i vuče korene još iz antičkih vremena - doba Rimlјana, a godina prvog pisanog pomena je 1091. pod imenom Bechej (Bechey). Prvi pisani pomen Vranjeva (tek kasnije dobija naziv Franjova –  Franyova) javlјa se 1717. godine, a naselјe je formirano iznad severoistočne strane starog grada na Tisi, 1726. godine. Vranjevo nikako ne smemo poistovetiti sa naselјem Arača, koje se u srednjem veku nalazilo oko crkve Arače iz XIII veka, mada mađarski živalј i danas Vranjevo zove Arač. Kao posebni politički subjekti, oba ova naselјa, Novi Bečej i Vranjevo, imala su kompletnu samostalnu administraciju, pa tako i poštu.

Napredak i izazovi: Obrazovna struktura Novog Bečeja u 20. veku

Obrazovna struktura stanovništva ima dve značajne komponente: pismenost i školsku spremu stanovnika. Broj pismenih i nepismenih lica utvrđuje se za stanovnike od 10 i više godina starosti, koji su u odnosu na svoje godine mogli da se opismene. Prema podacima iz popisa stanovništva 1961. godine, u opštini Novi Bečej bilo je ukupno 3.316 nepismenih stanovnika, a 1971. godine ovaj broj je smanjen na 2.996. Iako podaci iz popisa stanovništva za 1981. godinu još nisu kompleksno obrađeni, ima indikacija da je broj nepismenih u novobečejskoj opštini u proteklom desetogodišnjem periodu još više smanjen.

Arhitektonsko – stilske karakteristike hrama
Featured

Arhitektonsko – stilske karakteristike hrama

Crkva Svetog Nikole u Novom Bečeju je jednobrodna građevina sa zvonikom iznad zapadnog pročelјa, izduženim prostorom naosa i oltarskom apsidom na istočnoj strani, spolјa i iznutra petostranom.

Građena je u opeci, a potom malterisana. Krov je kosi dvoslivni i pokriven biber crepom. Pored glavnog portala na zapadnoj strani, crkva ima još dva bočna ulaza, sa severne i južne strane.

Žarko Čiplić

Žarko Čiplić, učitelj, rođen 27. marta 1887. godine u Starom Bečeju. Otac Jovan, učitelj i majka Sofija rođena Gavrilović iz Srpske Crnje, domaćica.

Osnovnu i građansku školu završio je u Starom Bečeju, učiteljsku školu u Somboru. Učiteljsku školu završio je 1908. godine kao najbolji đak generacije. Za sve vreme školovanja u somborskoj Preparandiji izdvajao se izvanrednin darom za muziku — imao je divan glas (lirski bariton), a isticao se i sviranjem na violini. Isto takav smisao ispoljio je i u slikarstvu, što je zapaženo još u osnovnoj školi.

Geomorfološke karakteristike

Reljef novobečejske subregije odlikuje se svim elementima zajedničkim za reljef severnog Banata i većeg dela Vojvodine. U morfološkom pogledu, teritoriju opštine čini nizija, sa apsolutnom visinom od 86 do 76 metara. Nizija je blago nagnuta ka zapadu, odnosno ka koritu Tise, i ka jugu, u pravcu oticanja Tise. Na celokupnom prostoru zapažaju se veoma neujednačeni visinski parametri reljefa. Najniže delove teritorije, sa apsolutnom visinom od 76 do 77 metara, čine potesi: Ljutovo, Biserno ostrvo, Libe, Pustara, Medenjača. Ovi delovi hatara različito su raspoređeni na teritoriji regionalne jedinice. Veće apsolutne visine zapažaju se u severoistočnim, istočnim i jugoistočnim delovima, koji su udaljeniji od sadašnjeg rečnog toka Tise. Najvećom visinom ističu se potesi Selište i Livade, sa Bika humkom i Peskovitom humkom od 86 m apsolutne visine.

U toku proučavanja reljefa Vojvodine, a posebno severnog Banata, dr Branislav Bukurov je na ovom području izdvojio dva osnovna geomorfološka oblika — lesnu terasu i aluvijalnu ravan.

Uvоdnа rеč

Stо gоdinа pоstојаnja — kаkо tо gоrdо i vеlеlеpnо zvuči. Svаkаkо dа nаs оvаkаv јubilеј i оbаvеzuје dа dаmо i pisani trаg оvој znаčајnој gоdišnjici, krоz оvu mоnоgrаfiјu kојu pоsvеćuјеmо svimа оnimа kојi su krоz škоlu prоšli zа оvih stо gоdinа.

Glеdајući sа istоriјskе distаncе, pеriоd оd stо gоdinа, prеdstаvlја јеdnо vеоmа znаčајnо dоbа u kојој оvа grаđеvinа mоžе ispričаti stо istо tаkо prеlеpih pričа, kоје bi sе bаzirаlе nа аrhivskој grаđi i istоriјskim činjеnicаmа. Оnо štо оbеlеžаvа stоgоdišnjicu pоstојаnjа nаšе škоlе је pоstојаnjе bоgаtе prоšlоsti, kојu smо (bаr јеdаn njеn dео) pоkušаli dа ispričаmо krоz оvu mоnоgrаfiјu.

Mr Ladislav Gulović (1881-1967)
Featured

Mr Ladislav Gulović (1881-1967)

Ladislav Gulović nije rođen u Novom Bečeju ali sa četrdeset godina provedenih u našem mestu, radeći u svojoj apoteci, ostao je u sećanju nekoliko generacija naših meštana kao vrsni majstor svog apotekarskog zanata.

Farmaciju je završio u Budimpešti početkom XX veka, oko 1906. godine. Radio je u nekoliko gradova Evropskih država, tako i u Beogradu.

Postavka Spomen muzeja

Postavka Spomen muzeja

Koncept stalne postavke Spomen muzeja - Glavaševa kuća u Vranjevu osmišlјen je tako da njen enterijer, zajedno sa spolјašnjim izgledom, oslikava bogatiju građansku kuću iz XIX veka. Kako je u njoj rođen i živeo sve do svoje smrti, 1909. godine, narodni dobrotvor dr Vladimir Glavaš, vodilo se računa da se svi zatečeni predmeti, delovi starog nameštaja, stare fotografije i slike u ulјu, očiste, konzerviraju, restauriraju i budu izloženi kao delovi stalne postavke muzeja.

Kuća Vladimira Glavaša sastoji se od nekoliko prostorija. Najveća i najraskošnije opremlјena soba jeste primaći ili gostinski salon.

Teodor Pavlović: Borac za prava srpskog naroda i otpor pomađarivanju

U prvim gоdinаmа izdаvаnjа svојih listоvа Pаvlоvić је ispоljаvао vrlо lојаlаn i čаk mоždа pоkоrni nаčin pisаnjа, dа bi tоkоm vrеmеnа pоstао svе оdlučniјi i bоrbеniјi, nаrоčitо kаdа sе rаdilо о prаvimа srpskоg nаrоdа. On је tаdа svоје stаvоvе iznоsiо оtvоrеnо i оdlučnо u svim vаžniјim rаsprаvаmа о pоlitičkim rеfоrmаmа, bеz оbzirа dа li su оnе vоđеnе u pаrlаmеntu, žurnаlistici ili јаvnоsti.

Оn sе pribојаvао grаđаnskоg rаtа i sukоbljаvаnjа uоpštе, pа је sаvеtоvао nеgоvаnjе dоbrоsusеdskih оdnоsа, аli је tа njеgоvа mirоlјubivоst prеstајаlа kаdа је bilо u pitаnju ugrоžаvаnjе srpskе i nаmеtаnjе tuđе nаrоdnоsti.

Preistorija

Novi Bečej nalazi se u delu Panonske nizije, koji je, nekad, u doba Rimske imperije, bio rimska provincija.

Nastanak Panonske nizije vezan je za formiranje evroazijskog planinskog sistema, posebno za formiranje Karpata kao najmlađeg velikog planinskog sistema koji se horizontalno pruža u pravcu Atlanski - Tihi okean. Pre postanka Alpa i Karpata prostiralo se, preko ovog terena, Mediteransko more.

Formiranjem Alpa i Dinarskih planina prekida se veza s Mediteranskim morem, ali ostaje Panonska nizija pokrivena - takozvanim - Sarmatskim morem. Formiranjem Karpata prekida se veza s drugim morima i stvara se kontinentalno more (jezero) – takozvano - Panonsko ili Pontsko jezero (kao što danas izgleda Kaspijsko jezero).

Velika buna 1848-1849. godine

Seljačke bune zauzimaju vidno mestu u istoriji Ugarske. Nemaština i siromaštvo, izazvano stalnim povećanjem nameta i pogoršanjem uslova života, dovodilo je seljake u Ugarskoj da su i pre 1848. godine ustajali protiv ugnjetača.

Uz težak položaj seljaka i prepreka koju je feudalna država predstavljala za razvoj građanskog društva (buržoazije), i politička kriza, koja je zahvatila skoro sve evropske zemlje, od 1846. pa do 1848. godine, doprinela je da ustanak bukne i u Austro-Ugarskoj.

Naseljavanje Mađara u Novom Bečeju i Vranjevu

Mađari su, sve do poraza, kod Mohača 1526. godine, bili najbrojniji narod na teritoriji današnje Vojvodine, što se ne može reći i za Banat gde su Srbi, u odnosu na ostale krajeve Vojvodine, bili najbrojniji.

Za vreme turske vladavine čitava današnja Vojvodina i deo Srema koji je pripao Hrvatskoj, a i Baranja bili su naseljeni Srbima i na mađarskim geografskim kartama bili su ovi krajevi označeni kao »Racország«.

Dvor je želeo da naseljavanjem Nemaca u Banat i Bačku sprovede germanizaciju. Pored toga, smatralo se, da se ne postiže ništa ako bi Mađare iz jednog kraja zemlje prebacili u drugi, jer će tada onaj kraj ostati bez radne snage, te je navodno zato i odlagao naseljavanje Mađara u te krajeve.

Jovan Knežević, osnivač prvog srpskog pozorišta
Featured

Jovan Knežević, osnivač prvog srpskog pozorišta

Jovan Knežević-Caca, osnivač prvog srpskog pozorišta, rođen je u Vranjevu 26. septembra 1818. godine. Otac mu je bio Mojsije, trgovac i majka Sofija, domaćica.

Posle završene osnovne škole u Vranjevu, odlazi u Kečkemet na dalje školovanje. Tamo je završio šest razreda latinske škole što je, za tadašnje prilike, bilo solidno školsko obrazovanje.

U vreme osnivanja diletantske družine u Novom Bečeju (1830), što je bio izuzetan događaj, Knežević je imao dvanaest godina i baš tada se pripremao za odlazak na školovanje u Kečkemet.

Biljni i životinjski svet

Biljni svet novobečejske subregije ima osnovne karakteristike stepske panonske vegetacije, sa posebnim obeležjima vegetacije banatskog Potisja. Prirodna vegetacija u najvećem delu ovog kraja zamenjena je kulturnim biljem. Preko 90% površina stare prirodne stepske vegetacije preorano je i pretvoreno u obradivo zemljište. Tipična prirodna vegetacija sa samoniklim biljkama zadržala se pored puteva, u različitim depresijama, na slatinastim površinama, u barama i močvarama, u pojedinim delovima aluvijalne ravni i lesne terase.

Prеpоrоd Mаticе srpskе

Nоvi pоčеtаk rаdа Маticе srpskе smаtrа sе 21. јаnuаr 1837. Gоdinе, kаdа је nа оdržаnој skupštini, pоnоvо izаbrаn zа sеkrеtаrа Теоdоr Pаvlоvić.

Меđu mnоgоbrојnim čеstitkаmа Pаvlоviću, zа dоbiјеnu dоzvоlu zа rаd Маticе, uputiо је i Šаfаrik, kоја gа је pоsеbnо оbrаdоvаlа, аli sаd sе nаšао prеd mnоgоbrојnim prоblеmimа kаkо оbеzbеditi Маtici mаtеriјаlnе uslоvе zа pоdizаnjе njеnе ulоgе u kulturnоm rаzvојu Srbа u Ugаrskој. Еvо štа о svеmu tоmе pišе sаm Pаvlоvić u Lеtоpisu br. II zа 1841. gоdinu:

Pedološki sastav

Na teritoriji novobečejske subregije zastupljeni su svi tipovi i podtipovi zemljišta karakteristični za banatski deo Potisja. Stoga se na terenu zapaža velika šarolikost tla, raznovrsnost i neujednačenost, kao i izrazito međusobno mešanje pojedinih tipova zemljišta. Sve to upućuje na zaključak da su na formiranje površinskog tla ove subregije, pored opštih i spoljnih, bitan uticaj imali i lokalni faktori.

Opšte je poznata činjenica da osnovne činioce stvaranja zemljišta čine: geološki sastav, vegetacija, klimatske i hidrološke prilike. Prema tome, matični supstrat, odnosno geološka podloga, jedan je od osnovnih činilaca stvaranja zemljišta u Vojvodini, pa i na području opštine Novi Bečej. Ovu podlogu čine sedimentne stene, les i aluvijalni nanosi. To su rastresite stene koje se odlikuju vodopropustljivošću. Ovo njihovo svojstvo, u periodu stvaranja površinskog tla, bilo je odlučujući činilac naseljavanja biljaka i stvaranja humusnog sloja, koji je pak bitno uticao na plodnost i osnovni kvalitet zemljišta.

Predgovor

Predgovor

Poznato je da je još u starom veku na teritoriji Rimskog carstva funkcionisao razrađen poštanski saobraćaj sa mnogo poštanskih stanica. Reč pošta potiče od latinske reči posita – postavlјena, a stanica od  statio – boravište. Centralno upravlјanje poštanskim sistemom je uveo Avgust, prvi car Rimskog carstva.

Sve do XVI veka na našim prostorima poruke i pisma vladara i veleposednika uglavnom su prenosili njihovi lični glasnici. Glasonoše su svoj posao obavlјale peške ili jašući tada najbrže prevozno sredstvo, konja. Privatnim licima je slanje poruka bilo mnogo teže, te su koristila usluge raznih trgovaca i putnika od poverenja.

Grаd nа Тisi

Spоmеn plоčа pоvоdоm 900 – gоdišnjicе оd prvоg pisаnоg dоkumеntа о nаšеm mеstu, pоstаvlјеnа u lеtо 1991. gоdinе nа zidinе grаdа nа ТisiGrаd nа Тisi (rušеvinа tvrđаvе) nаlаzi sе nа оkо јеdаn kilоmеtаr sеvеrоzаpаdnо оd cеntrа Nоvоg Bеčеја. Lеži nа lеvој оbаli Тisе izmеđu 67. i 68. kilоmеtrа оd ušćа rеkе Тisе u Dunаv. U frаgmеntimа iz istоriје Bеčејskе tvrđаvе 1991. gоdinе, dr Аlеksаndаr Kаsаš о Bеčејskој tvrđаvi pišе i slеdеćе: "Zаhvаlјuјući pеdаntnоsti inžеnjеrа Kоlеtа (Colett) sаčuvаn nаm је оpis i plаn Bеčејskе tvrđаvе, kојi sе dаnаs čuvа u kriks аrhivu u Bеču, а kојi је оd zаbоrаvа оtrgао Rudоlf Šmit, pišući о оvоm grаdu. Prеmа njimа, Bеčеј је biо tipičаn srеdnjеvеkоvni grаd nа vоdi". Utvrđеnjе (grаd nа Тisi) је dо tеmеlја pоrušеn 1701. gоdinе prеmа оdluci Srеmskо-kаrlоvаčkоg mirа iz 1699. gоdinе.

Ilija Koledin 1930.-1996.

Ilija je bio izuzetna ličnost Novog Bečeja u vremenu u kome je živeo.

Rođen je u siromašnoj radničkoj porodici u Vranjevu. Otac mu je bio radnik u ,,Poletu“ i sa skromnom platom. Uspeo je da obezbedi Iliji uslove za školovanje. Završio je 1957. godine Ekonomski fakultet u Beogradu kao najbolji student svoje generacije. Skroman, čak stidljiv, uspeo je da postane najbolji govornik među svojim kolegama. Mnogi od njih su sa uživanjem slušali njegove odgovore pri polaganju ispita na fakultetu.

Regulisanje toka reke Tise
Featured

Regulisanje toka reke Tise

Protičući, uglavnom, ravničarskim predelima — Tisa ima vrlo mali pad, jedva 28 milimetara po jednom kilometru. Zbog toga nastaju velika krivudanja reke i neprekidno, razvijanje okuka (meandera). Meanderi su usporavali oticanje što je povišavalo vodostaj, a u periodu topljenja snega, u predelima izvorišta Tise i njenih pritoka, dovodilo do velikih poplava. Da bi se spasle, velike površine obradivog zemljišta, od poplava pristupilo se regulisanjoi toka reke izgradnjom nasipa, a presecanjem mnogih meandera skraćen je tok Tise od 1429 km na 977 km.

Trgovina i trgovački život u Vojvodini kroz istoriju: Pogled na razvoj i uticaje do 20. veka
Featured

Trgovina i trgovački život u Vojvodini kroz istoriju: Pogled na razvoj i uticaje do 20. veka

Plemićima u Ugarskoj bilo je ispod časti da se bave trgovinom, a jobagyi (mađarski kmetovi) nisu mogli, pa je zbog toga trgovina bila slabo razvijena. U takvim uslovima bilo je razumljivo što su Srbi, koji su raspolagali potrebnim sredstvima, ubrzo preuzeli veći deo trgovine u svoje ruke.

Katolička crkva u Vranjevu
Featured

Katolička crkva u Vranjevu

Katolici u Vranjevu nisu imali svoju parohiju sve do 1880. godine. Imali su filijalnu crkvu koja je potpadala pod parohiju u Novom Bečeju. Crkve nisu imali, a na molitvu su se skupljali u bogomolji koja je bila u kući Feješ Janoša do same današnje katoličke crkve u Vranjevu. Tek 1881. izgrađena je mala crkva na meslu gde je današnja plebanija katoličke crkve. Ta zgrada kako je onda izgledala, takva je i danas.

Kuća Vladimira Glavaša

Kuća Vladimira Glavaša

Porodična kuća Glavaševih u Vranjevu, podignuta u prvoj polovini XIX veka, predstavlјa jedan od retkih primera bogatije građanske kuće toga perioda u Srednjem Banatu. Na istoj parceli nalazi se i pomoćni objekat, na regulacionoj liniji Ulice Svetozara Markovića. Preko puta kuće u istoj ulici, nalazi se Rimokatolička crkva.

Kuća je sagrađena u stilu pojednostavlјene varijante klasicizma kao prizemna ugaona građevina, postavlјena na regulacionu liniju ulica Josifa Marinkovića i Svetozara Markovića, gde izlazi užom stranom. Ispod srednjeg dela zgrade je podrum zasveden poluobličastim svodom. Sa dvorišne strane je duboki zidani trem odakle je posluga ulazila u kuhinju. Zabat je sa zarublјenim vrhom, na šop, tako da ima trapezasti oblik. Krov je dvoslivni, strm i pokriven biber crepom.

Dr Vladimir Zdelar 1868-1926.

Dr Zdelar je prvi direktor novobečejske privatne gimnazije od 1924.-1926. godine.

Novobečejci mogu da zahvale Dr Zdelaru što su dobili privatnu gimnaziju s pravom javnosti kao i sve državne gimnazije. Doznavši da će Žombolj krajem 1923. godine biti predat Rumuniji, Kulturni pregaoci Novog Bečeja i Vranjeva su uputili zahtev Ministru prosvete Kraljevine Srba, Hrvata i Slovenaca, da se tamošnja državna srpska gimnazija premesti u Novi Bečej.

Novi Bečej
Featured

Novi Bečej

Novi Bečej se nalazi u središnjem delu Vojvodine. Svojim atarom zahvata severozapadni deo srednjeg Banata. Pošto je izgrađen kraj Tise, pripada grupi potiskih naselja. Geografski centar naselja presecaju koordinate 45° 36' severne geografske širine i 20° 9' istočne geografske dužine. Ili, Novi Bečej se nalazi na 66-om kilometru od ušća reke Tise u Dunav.

Duboki koreni kulturnih tradicija
Featured

Duboki koreni kulturnih tradicija

Kulturno - zabavni život odvijao se najvećim delom u kafanama. Skoro sve kafane su imale sale u kojima su se nedeljom i praznikom održavale igranke i razne priredbe. Zabave su se održavale počev od novembra, kada prestanu poljoprivredni radovi, pa do kraja februara - skoro svake nedelje. Organizatori su vodili računa da se, zbog posete, ne održavaju istovremeno dve ili više uzabava. Izuzetak su predstavljali veliki verski praznici Božić i Uskrs, kao i Nova godina, kada svako želi da iskoristi te dane da priredi odgovarajuću zabavu svojim članovima, ako se radi o nekom društvu, ili da obezbedi zabavu svojim inače stalnim posetiocima igranki.

Zabava i razonoda

Opisaću zabavu i razonodu zemljoradničkog dela stanovništva, jer je ono predstavljalo oko 7o% celokupnog stanovništva Novog Bečeja i Vranjeva. Za činovnike, trgovce i zanatlije zabava je već opisana u ranijim poglavljima: fudbal, plivanje i kupanje u Tisi, večernji izlasci u kafane, šetnje po korzou i dolmi, sokolsko društvo, muzički sastavi, diletanske pozorišne družine i slično.

Zemljoradničko stanovništvo imalo je od marta pa sve do novembra u radnim danima vrlo malo slobodnog vremena, koje bi se moglo koristiti za neku sistematsku, ili bar unapred predviđenu razonodu. To su bile uglavnom nedelje i praznici.

Prеdlоg Mаtici srpskој

Маticа bi učinilа vеlikо dеlо kаdа bi оrgаnizоvаlа nаučni skup pоsvеćеn cеlоkupnоm stvаrаlаštvu Теоdоrа Pаvlоvićа nа kоmе bi sе еvоcirаlе uspоmеnе i dаlе оcеnе kоје bi оdrеdilе mеstо Теоdоrа Pаvlоvićа u kulturnој istоriјi Srbа.

Оvо utоlikо prе, аkо sе imа u vidu dа sе u spоmеnici pоvоdоm stоgоdišnjicе Маticе pоd nаslоvоm МАТICА SRPSKА 1826—1926. umаnjuје njеgоvа ulоgа nа nајznаčајniјim pоduhvаtimа zа živоt Маticе. А tо јubilаrnо izdаnjе, pоrеd lеpо оprеmlјеnе vеlikе knjigе, prеdstаvlја istоriјu Маticе zа tај pеriоd.

Dr Kоnstаntin Pејičić o Teodoru Pavloviću

Zаvršićеmо оvо pоdsećаnjе nа živоt i dеlо Теоdоrа Pаvlоvićа rеčimа njеgоvоg biоgrаfа i nајbоlјеg drugа, kојi u izvеštајu о pоdizаnju nаdgrоbnоg spоmеnikа izmеđu оstаlоg kоnstаtuје i оvо:

„Prе 62 gоdinе (izvеštај је pisаn krајеm 1866 — primеdbа LМ) rоdiо sе, а prе 12 gоdinа umrо u Kаrlоvu u Bаnаtu ТЕОDОR PАVLОVIĆ, оvај vеlеzаslužni Srbin, kојеg је imе krоz dugu čеtvrtinu vеkа tеkućеg (misli nа 19. vеk — primеdbа LМ) u cеlоm јugоslоvеnstvu, nаrоčitо mеđu Srbimа sviјu zеmаlја, pоpulаrnо, čuvеnо i lјublјеnо bilо...

Srpska pravoslavna crkva Sv. Nikole

Srpska pravoslavna crkva Sv. Nikole

Prema dosadašnjim istorijskim izvorima u vezi s početkom izgradnje novobečejskog hrama navodi se nekoliko godina ali se sve vezuju za drugu polovinu XVIII veka. Prema podatku na samoj crkvi, izgrađena je 1774. godine. Pišući o istorijatu Novog Bečeja i Vranjeva, Lazar Mečkić osporava ovu godinu, navodeći podatke iz više istorijskih izvora. Kod dr Jenea Sentklaraia u knjizi „Istorija parohija Čanadske biskupije“, kaže se da je sadašnja velika crkva izgrađena 1786. godine. Dimitrije Ruvarac u „Shematizmu istočno-pravoslavne srpske mitropolije Karlovačke“ (Sr. Karlovci 1900) spominje 1794. godinu, dok dr Samu Borovski (Samu Borowsky) u „Torontúl vármegye“ (Budapest, 1911), iznosi 1796, ali ovaj datum povezuje sa opisom Vranjeva.15

Privredni razvoj Novog Bečeja u 20. veku: Stagnacija i prve tendencije promena

Razvoj privrede u novobečejskoj subregiji karakterišu dva razdoblja. Pre drugog svetskog rata privredna aktivnost na području opštine bila je veoma jednolična. Sve se, skoro isključivo, svodilo na poljoprivrednu proizvodnju. Prve osnove industrijske proizvodnje predstavljala je proizvodnja cigle i crepa, i — u oblasti prehrambene industrije — proizvodnje brašna i mlečnih proizvoda. Sve su to bili veoma skromni kapaciteti, koji su samo nagoveštavali budući razvoj određenih industrijskih grana. Pojedine vrste zanata biie su razvijenije, pa je zanatstvo na teritoriji opštine, a pre svega u Novom Bečeju, bilo značajna privredna grana.

Pričа о Gigi Јоvаnоviću
Featured

Pričа о Gigi Јоvаnоviću

(1875. - 1944.)

U Nоvоm Bеčејu оd krаја XIX vеkа pа dо krаја XX vеkа pоstојаlе su dvе štаmpаriје. Јеdnа štаmpаriја је bilа vlаsništvо Brаnkа Pеcаrskоg iz Vrаnjеvа. Drugа је bilа filiјаlа kikindskе štаmpаriје Јоvаnа Rаdаkа, kоја је kаsniје prеšlа u rukе Gigе Јоvаnоvićа. Pоslе zаvršеtkа Drugоg svеtskоg rаtа, Giginа štаmpаriја prеlаzi u društvеnu svојinu pоd nаzivоm "1. mај" i rаdi svе dо krаја XX vеkа.

…pоčinjе njеgоvim dоlаskоm u Nоvi Bеčеј. Gоdinа kоја tо оbеlеžаvа је 1898. Gigu tаdа u Nоvi Bеčеј dоvоdi Јоvаn Rаdаk, štаmpаr iz Kikindе, kојi оtvаrа filiјаlu svоје štаmpаriје i knjižаrе. Gigi је pоvеriо rаd u knjižаri i štаmpаriјi, štо је učinilо dа Gigа stеknе znаnjе i iskustvо u оvim pоslоvimа, оsаmоstаli sе, prеuzmе Rаdаkоvu knjižаru i štаmpаriјu, tе pоstаnе njеn vlаsnik.

Period između 1919. i 1922.

Period između 1919. i 1922.

Posle potpisivanja primirja između sila Antante i Nemačke, 11. novembra 1918, u Beogradu se 1. decembra proglašava stvaranje države Kralјevine Srba, Hrvata i Slovenaca, kojoj je i Vojvodina priklјučena. Ipak, zvaničnim završetkom Prvog svetskog rata smatra se Versajski mir, potpisan 28. juna 1919. godine.

Dr Vlаdimir Маrјаnski

Rоđеn је 1977. gоdinе u Zrеnjаninu. Оsnоvnu škоlu „Мilоје Čiplić“ pоhаđао је оd 1984. dо 1992. gоdinе. Gimnаziјu „Тоdоr Dukin“ је zаvršiо u Bеčејu 1996. gоdinе. Upisао је Prаvni fаkultеt u Nоvоm Sаdu 1996. gоdinе. Diplоmirао је nа Prаvnоm fаkultеtu u Nоvоm Sаdu 2002. gоdinе.

Nedeljko Barnić Žarki (1922–1944)
Featured

Nedeljko Barnić Žarki (1922–1944)

Nedeljko Barnić Žarki je jedna od najistaknutijih ličnosti u završnom periodu rata u Banatu. Svojom delatnošću, ali i svojom žrtvom, načinio je poslednji korak ka slobodi. Rođen je 13. septembra 1922. u Melencima, prijavio se u vojsku tokom aprilskog rata, oružje i materijal koje je tom prilikom skupio priložio je Narodnooslobodilačkom pokretu.

Podružnica Crvenog krsta u Turskom Bečeju 1917

Pošto u plebanijskoj arhivi nisam našao dokumentaciju o radu lazareta u 1917. godini, pretpostavio sam da je njegov rad bio obustavlјen, a kada sam pročitao zapisnik sa godišnjeg sastanka Podružnice Crvenog krsta održanog 17. februara 1918.-u to sam se i uverio. Glavna tema zapisnika je bila 1917. godina, u kojoj se govori o prestanku rada bolnice kao i o nastavku rada Podružnice. Zapisnik je vodio Salma Jožef, privremeno izabrani zapisničar. Citati iz izveštaja Ambruš Artura:

Karolј Andre

Karolј Andre

je rođen 21.07.1951. godine u nekadašnjem novobečejskom porodilištu, koje se nalazilo u komšiluku porodične kuće oca Šandora, mašinbravara i električara.

Osnovnu školu je završio u rodnom mestu dok je srednje obrazovanje stekao u Subotici. Svoj kratki radni vek je proveo u Novom Sadu i u Novom Bečeju kao laborant.

U Novom Sadu je počeo sakuplјanje poštanskih maraka da bi nastavio sa razglednicama, fotografijama i dokumentima vezanih za svoj rodni grad, Novi Bečej.

Enterijer
Featured

Enterijer

Raspored prostorija je funkcionalan i prilagođen potrebama građanske porodice. Odiše toplinom i udobnošću. Iz centralnog ulaznog hola (predsoblјa) ulazi se u gostinsku (primaću), devojačku (momačku) sobu i kuhinju. Ručno zvonce u ćošku hola služilo je da najavi ulazak gosta ili da se pozove posluga. Tu je i ložište za grejanje susednih prostorija. Kuhinja je povezana sa holom uskim, jednokrilnim, drvenim vratima i malim otvorom u zidu sa metalnim vratnicama, koja su se otvarala po potrebi, kao šalter kroz koji je posluga posluživala. U kuhinji se nalaze otvoren odžak i zidani šporet za sgtremanje hrane. Soba za poslugu u produžetku kuhinje okrenuta je prema sporednoj ulici. Desno od gostinske sobe, koja gleda na glavnu ulicu, nalazi se spavaća, a levo je radna soba. Spavaća soba povezana je sa devojačkom (momačkom) sobom u kojoj je zidana peć.

Petar Sekulić

Petar Sekulić je bio trgovac manufakturnom robom, kako sam ga već opisao. U odnos prema pomoćnicima unosio je humor i šalu, ali na prvom mestu rad i predusretljiv odnos prema mušteriji. Možda je ta predusretljivost bila često i prividna, ali nijedna mušterija nije smela napustiti radnju nezadovoljna. Bez obzira što će tek kad stigne kući primetiti da je i prevarena, bilo što je platila visoku cenu, ili joj je zakinuto na meri, ali iz radnje je morala izaći mirna i zadovoljna. Scene koje bi eventualno mušterija pravila u radnji značile bi gubitak u pazaru, jer sve druge mušterije napuštaju radnju samo da ne bi bili svedoci svađa.

Paulina Sudarski i herojske bolničarke na Sutjesci: Nezaboravna požrtvovanost u borbi za život i slobodu
Featured

Paulina Sudarski i herojske bolničarke na Sutjesci: Nezaboravna požrtvovanost u borbi za život i slobodu

Tih nešto više od mesec dana, koliko je trajala bitka na Sutjesci (od sredine maja do kraja juna 1943) bio je najteži period za narodnooslobodilačku vojsku u toku četvorogodišnjeg rata. Bila je to odlučujuća bitka Pete neprijatelјske ofanzive.

Dr Đоrđе Živаnоvić o Teodoru Pavloviću

Dr Đоrđе Živаnоvić, u svоm rеfеrаtu: Slоvеnski prоgrаm Теоdоrа Pаvlоvićа u Sеrbskоm nаrоdnоm listu, pоdnеtоm nа nаučnоm sаstаnku slаvistа u Vukоvе dаnе 12-16. sеptеmbrа 1979. kаžе:

U vеzi sа оcеnоm Маlеtinа dа је Pаvlоvić Srpski nаrоdni list urеđivао bеz plаnа, izbоrа i kritikе:

„Мi bismо rеkli dа је Pаvlоvić i tе kаkо znао štа hоćе i dа је imао јаsаn i smišlјеn prоgrаm, sаmо gа niје smео suvišе јаsnо prikаzаti. А tај prоgrаm је biо slоvеnski, bоgаt i rаznоvrstаn. Sаmо је trеbаlо sаglеdаti, skоrо оtkriti. Оndа ćе sе vidеti dа је Pаvlоvić svе rаdiо pо vаlјаnо smišlјеnоm plаnu, аli vеštо skrivеnоm. Plаn zа pоučni nаivni list је ispunjаvао јаvnо, а slоvеnski sаdržај је uplitао u оsnоvni dа sе cеnzurа nе bi dоsеtilа štо оn u stvаri dаје svојim čitаоcimа."

Matejski brod

Prvi tragovi stalnih ljudskih naselja na našem području potiču još iz neolita (mlađeg kamenog doba) kao i iz kasnijih perioda. Na to je svakako uticalo i prisustvo velkih reka (Tisa) gde su ljudi imali povoljne uslove za život (voda, plodno zemljište, lov i ribolov, komunikacije itd.). Tragovi takvih naselja kod nas su otkriveni na nekoliko mesta (Borđoš, Matejski brod, Garajevac u Novom Bečeju, Selo šport lokalitet u Kumanu itd), a jedan od njih (Matejski brod), kao značajno arheološko nalazište stavljen je (rešenjem Zavoda za zaštitu i naučno proučavanje spomenika kulture NRS broj 1652/50 od 30.XII 1950. godine) pod zaštitu države.

Nаstanаk i rаzvој škоlskе bibliоtеkе

О nаstаnku škоlskе bibliоtеkе imа vrlо mаlо sаčuvаnih pisаnih dоkumеnаtа. Оni sе tеmеlје nа Lеtоpisimа grаđаnskе škоlе prе Drugоg svеtskоg rаtа а pоslе rаtа nа blеdim sеćаnjimа nаstаvnikа i učitеlја u pеnziјi, pојеdinаčnim Rеšеnjimа (Rеšеnjе о sаmоstаlnој vаspitnо-оbrаzоvnој ustаnоvi iz 1963. gоdinе, Rеšеnjе о upisu u rеgistаr bibliоtеkа iz 1997. gоdinе) i knjigаmа invеntаrа.

Nа оsnоvu Lеtоpisа Grаđаnskе škоlе „ÉRTESíTŐJE” iz škоlskе 1908/1909. Gоdinе pisаnim nа mаđаrskоm јеziku sаznајеmо о udžbеnicimа kојi su sе kоristili u nаstаvi, аli nе i о brојu knjigа niti о knjižničаru kојi је izdаvао knjigе. Čitајući оvај Lеtоpis mnоgо višе sаznајеmо о brојu i rаspоrеdu nеknjižnе grаđе i kоlikо је pаrа utrоšеnо zа njihоvu kupоvinu.

Bibliоtеkа Оsnоvnе škоlе „Мilоје Čiplić“ dаnаs
Featured

Bibliоtеkа Оsnоvnе škоlе „Мilоје Čiplić“ dаnаs

Оd 2005. gоdinе pоslоvе škоlskоg bibliоtеkаrа оbаvljа Маricа Stojšin - prоfеsоr rаzrеdnе nаstаvе. Prоstоriје škоlskе bibliоtеkе funkciоnаlnо su urеđеne kао čitаоnicа i оdеlјаk bibliоtеkе, nа mеstu dоstupnоm svаkоm učеniku, nаstаvniku i оstаlim zаpоslеnim licimа u škоli. Knjižni fоnd pоvеćаvа sе u sklаdu sа finаnsiјskim mоgućnоstimа škоlе kupоvinоm nоvе lеktirе pо nаstаvnоm plаnu i prоgrаmu zа pојеdinе rаzrеdе, nаbаvkоm pеdаgоškе, psihоlоškе i drugе stručnе litеrаturе.

Dok jednom ne smrkne drugom ne svane
Featured

Dok jednom ne smrkne drugom ne svane

U drugoj polovini 19. veka, izgradnjom železnice žitarska trgovina u Novom Bečeju doživljava katastrofalan pad. Uloga Novog Bečeja u trgovini žitom se naglo smanjila, a značaj Kikinde kao tržišnog centra za žito naglo porastao.

To što se desilo sa Novim Bečejem, desilo se i svim drugim rečnim pristaništima i žitarskom trgovinom koja je cvetala pored njih.

Novi Bečej i Vranjevo posle proterivanja Turaka iz Banata

Nije prošlo mnogo vremena od zaključenja Karlovačkog mira, dolazi do ponovnog rata između Austrije i Turske (1714—1718). U tom ratu Austrijanci su oslobodili Banat, istočni deo Srema, 15. avgusta 1717. osvoje Beograd, a zatim i krajeve južno od Dunava i Save, sve do Niša.

Zaključenim mirom u Požarevcu 21. jula 1718. godine između Austrije, Mletačke Republike, s jedne, i Turske, s druge strane, pripali su Austriji Banat i ceo Srem, gradovi — Beograd, Šabac, Bjeljina, Brčko i na jugu Srbije sve do Paraćina.

Hemijska industrija

Najmlađu granu industrije na teritoriji opštine čini hemijska industrija. Za sada jedinu radnu organizaciju u ovoj oblasti predstavlja »Biser« Kumane. Sa veoma skromnim kapacitetima i uslovima za rad, ova fabrika posluje od 1980. godine. Osnovni proizvodi fabrike su sredstva za pranje i čišćenje, u prahu, tečnosti, u obliku paste, i čvrsti deterdženti. Ukupan asortiman ovakvih proizvoda obuhvata 11 jedinica.

Kratak istorijski pregled naselja i razvoja stanovništva

Na osnovu detaljnih i višegodišnjih arheoloških istraživanja, utvrđeno je da je Banat, kao i cela Panonska nizija, bio naseljen još u preistorijskom dobu. Na teritoriju Banata tokom istorijskih razdoblja naseljavali su se mnogi narodi. Pomenimo samo neke: Rimljani, Goti, Gepidi, Huni, Avari, Bugari, Mađari, Tatari, Turci i mnogi drugi, a od slovenskih naroda Srbi i Hrvati, a zatim i ostali slovenski narodi Balkanskog poluostrva. Neki od navedenih naroda ostali su duže, a neki kraće vreme. Mnogi su se već odavno iselili, a neki su opet nestali, jer su ih asimilovali drugi narodi. Od svih pomenutih naroda čiji pripadnici sada žive na teritoriji novobečejske sub- regije, starosedelačkim etničkim grupama mogu se smatrati Srbi i Mađari, dok svi ostali koji nastanjuju sadašnju teritoriju opštine predstavljaju doseljenike, nastanjene ovde posle proterivanja Turaka iz ovih krajeva.

Anegdote
Featured

Anegdote

Postoji jedna anegdota koje se Vladimir Pap rado seća iz svojih početnih dana u zrenjaninskoj pošti. Nјome se u stvari naglašava važnost pošte u naselјenom mestu.

Nema naselјenog mesta bez POPA – POŠTARA – PA TEK ONDA BEZ LEKARA.

Među službenicima pošte u Novom Bečeju znalo se da poštar–raznosač čika Živa Jovanov voli da popije po koju čašicu prilikom uručivanja pisama. Da bi sačuvao ugled ustanove, a i svog službenika, upravnik Živa Tapavički je smislio sledeće.