„Polet“, fabriku cigle i crepa, osnovali su u N. Bečeju, braća Bon, početkom 20. veka, koji su imali, već tada, slične fabrike u Kikindi i Žombolju, osetivši da je novobečejska glina veoma zahvalna, za ne malo njihovo bogaćenje.
Virtualna Arhiva Novi Bečej - Online vas vodi na putovanje kroz vreme, otkrivajući bogatu istoriju i kulturu našeg grada. Istražite arhivske fotografije, dokumente i članke koji oživljavaju značajne trenutke i ličnosti.
Podelite stranicu na društvenim mrežama
Porodica Košut živela je u skromnoj kući pokrivenoj trskom, sa malim, zamagljenim „pendžerima“ iz kojih je Tivadar gledao i stvarao svoj svet. Sedeći uz petrolejku, slušao je priče starih žena o stvaranju sveta, Adamu i Evi, potopu, Hristu i njegovim čudima, razmišljajući kako bi bio srećan da sve to može da naslika.
Geza Sakač rođen je u Novom Bečeju 11. 2. 1928. godine. Tu je pohađao osnovnu i srednju školu. Po završetku svog školovanja učio je fotografski zanat kod poznatog mesnog fotografa Jožefa Kožika od 1944. do 1946. godine. Majstorski ispit je položio 1952. godine pred komisijom u kojoj je bio istaknuti majstor-fotograf Konstantin Vukov. Kao mlad fotograf posle stažiranja radi honorarno u foto-sekciji pri Narodnoj tehnici i u „Dekoru” sve do kraja 1954. godine. Na poleđini fotografija iz tog vremena se nalazi pečat sa natpisom „FOTO SEKCIJA Gradskog odbora narodnog fronta Vološinovo”, a kasnije Novi Bečej.
Namera mi je da ovom knjigom sačuvam od zaborava rezultate, pojedine događaje i zaslužne pojedince za nastanak i razvoj fudbala u Novom Bečeju. Da oživim sećanja na prošlost, trud i napor pojedinaca, koji su svojim nesebičnim zalaganjem, nekad i pod vrlo teškim uslovima, uspevali da održe i da obezbede, istina ne uvek dovoljno brz, ali neprekidan razvoj fudbala u Novom Bečeju.
Jesen je već nastupila i berba kukuruza bila je u punom jeku. Mnoge njive već su bile ogolele i svaki dan u polju je bilo sve više sadenutih kupa kukuruzovine. Ovo je nalagalo rukovodstvu Severno-banatskog partizanskog odreda najozbiljnije razmišljanje; kako sa ovako brojnim odredom ući u zimu, prezimiti i sačuvati što više ljudi. S druge strane, težilo se produženju oružane borbe i u toku zimskog perioda. Sada je u tom cilju trebalo izvršiti reorganizaciju ali takvu koja bi najviše odgovarala datom godišnjem dobu u terenu na kome se, posle skidanja useva, videlo na desetine kilometara.
Žarko Čiplić, učitelj, rođen 27. marta 1887. godine u Starom Bečeju. Otac Jovan, učitelj i majka Sofija rođena Gavrilović iz Srpske Crnje, domaćica.
Osnovnu i građansku školu završio je u Starom Bečeju, učiteljsku školu u Somboru. Učiteljsku školu završio je 1908. godine kao najbolji đak generacije. Za sve vreme školovanja u somborskoj Preparandiji izdvajao se izvanrednin darom za muziku — imao je divan glas (lirski bariton), a isticao se i sviranjem na violini. Isto takav smisao ispoljio je i u slikarstvu, što je zapaženo još u osnovnoj školi.
Prvi pisani pomen imena Bečeja u istoriji usvojen je onaj koji Đerđ Đefri iznosi u svojoj knjizi Istorijska geografija Mađarske iz vremena Arpadovića. U toj knjizi u poglavlju bačke županije na str. 214 on Između ostalog piše:
„Važan prelaz preko Tise 1091. godine kumanski vojskovođa Kapolč je sa pljačkaškim trupama, dolazeći iz pravca Tokaja tu prešao (misli kod Bečeja) Tisu, sa namerom da kod Donjeg Dunava napusti zemlju."
Nevenka Brusin upisala se u istoriju kao prva glumica iz malog vojvođanskog mesta Kumane, koja je krajem 19. veka krenula putem pozorišne umetnosti i ostavila trajan trag u kulturi svoga vremena.
Rođen 1913. godine, vaspitan u naprednoj seljačkoj porodici još kao dečak Miloš je omiljen u susedstvu u svome kraju. Prirodno bistar i otresit, najbolji je đak među svojim vršnjacima. Još kao strariji gimnazijalac počinje da se bavi političkim radom osuđujući monarhošašistički režim i diktaturu Aleksanda i Živkovića. A kada je posle završene gimnazije stupio u poljoprivrednu školu, po prvi put je izrazitije ispoljio svoju buntovničku narav prema nepravdi i protekcionaški raspoloženim nastavnicima. U ovoj školi je „zbog neposlušnosti i nediscipline“ imao prvi susret sa žandarmima.
Biljni svet novobečejske subregije ima osnovne karakteristike stepske panonske vegetacije, sa posebnim obeležjima vegetacije banatskog Potisja. Prirodna vegetacija u najvećem delu ovog kraja zamenjena je kulturnim biljem. Preko 90% površina stare prirodne stepske vegetacije preorano je i pretvoreno u obradivo zemljište.
Seljačke bune zauzimaju vidno mestu u istoriji Ugarske. Nemaština i siromaštvo, izazvano stalnim povećanjem nameta i pogoršanjem uslova života, dovodilo je seljake u Ugarskoj da su i pre 1848. godine ustajali protiv ugnjetača.
Uz težak položaj seljaka i prepreka koju je feudalna država predstavljala za razvoj građanskog društva (buržoazije), i politička kriza, koja je zahvatila skoro sve evropske zemlje, od 1846. pa do 1848. godine, doprinela je da ustanak bukne i u Austro-Ugarskoj.
Razvoj ribarstva na OKM-u posmatra se kroz:
- korišćenje kanalske vode za sportski i privredni ribolov i
- snabdevanje vodom ribnjaka duž OKM-a.
Novobečejska subregija, kao deo šire vojvođanske regije, nalazi se u oblasti umerene kontinentalne klime. Beznačajni raspon geografske širine između najsevernije i najjužnije tačke u Vojvodini od 2°, i visinska ujednačenost terena uslovili su minimalne mikroklimatske razlike pojedinih subregija.
Pavle Janković - Šole, rođen 19. januara 1939. godine u Novom Bečeju, bio je jedan od najcenjenijih srpskih pesnika, čija je poezija, iako prvenstveno namenjena deci, nosila duboke poruke i za odrasle. Njegovo ime se u književnosti veže za autentičan i nežan pristup detinjstvu, čineći ga vrsnim poznavateljem dečjih misli i snova.
1. Osnivači i nosioci razvoja
Plivanje i vaterpolo u Novom Bečeju osnovali su i tokom više decenija održavali ljudi koji su bili iskreno zaljubljeni u Tisu, entuzijasti, humanisti i ljubitelji sportova na vodi.
István Oldal, rođen 1829. godine, jedan je od najznačajnijih pionira fotografije na Balkanu. Njegov doprinos umetnosti i istoriji dokumentovan je kroz bogatu karijeru koja je trajala više od pola veka. U Veliki Bečkerek (današnji Zrenjanin) dolazi 1853. godine, gde otvara slikarsko-kaligrafski atelje, koji će ubrzo postati centar fotografskog stvaralaštva.
Banat je u geografskom smislu oblast u južnom delu velike Panonske nizije, između reke Moriša, Tise, Dunava i Transilvanskih alpa. Veliki deo je u Rumuniji a veoma mali u Mađarskoj, dok jugoslovenski deo leži na donjim tokovima pomenutih reka.
Ivan Jovanović, sin jedinac od oca Dragomira – trgovca i majke Zlate, rođene Aranke Stanišić – nastavnice, rođen je u Novom Bečeju 13. februara 1928. godine. Kuća porodice Jovanović nalazila se u samom centru grada u ulici Žarka Zrenjanina pod brojem 1. Dok je otac Dragomir bio zaokupljen poslom oko trgovine, Ivan je uglavnom odrastao pored majke i tetke Leposave Jovanović – učiteljice, koje su bile poznate ne toliko po strogoći nego po svestranosti i pravednog pedagoškog prisupa prema deci.
Koliko je bio častan, odvažan, human i hrabar u presudnim trenucima, možda najbolje ilustruje sećanje Ivana Ivanjija, izneto u govoru na Bogdanovoj sahrani.
Ivanji je tada ispričao kako je, kao Jevrejin, uspeo da pobegne iz Banata, gde su Folksdojčeri među prvima sproveli genocid nad Jevrejima.
Sezona 1949. prošla je u demonstrativnim takmičenjima i gostovanjima. Tog leta, na improvizovanom plivalištu u Novom Bečeju, organizovano je propagandno takmičenje plivača i plivačica iz Zrenjanina, Starog Bečeja i Novog Bečeja. Rezultati se nisu merili – takmičenja su imala revijalni karakter, a išlo se samo na pobedu u disciplinama i proglašavanje pobednika.
Porodica Kostović se naselila sredinom XIX veka u potiskom naselju Franjevu (Franyova- stari naziv za Vranjevo), najverovatnije zbog njegovog izuzetnog geografskog položaja za trgovinu žitom. Rodonačelnik porodice Kostović Jovan, a i njegov sin Stevan1 su se pokazali izuzetno veštim trgovcima, te su stekli značajnu imovinu i veliki ugled.
Kada je 2016. godine na Paraolimpijskim igrama u Brazilu Laslo Šuranji osvojio zlatnu medalju u streljaštvu, postalo je jasno da su se njegova upornost, istrajnost i duhovna snaga isplatile.
Posle oktobarske revolucije, marta 1920. godine smešten je u Novi Bečej Harkovski institut — Ruska srednja ženska škola s internatom. Rešenjem Ministra prosvete Kraljevine Jugoslavije SN Br. 11539, od 10. VIII 1922. Institut je podignut na stepen osmorazredne ženske gimnazije, s pravom mature po propisima važećim za srednje škole u Jugoslaviji.
Nekada su naša sela bila opsednuta gnezdima roda, a lasta je bilo po desetak gnezda u svakom hodniku, ili 4-5 gnezda ispred vrata od štala. Tu su laste umetnički gradile svoja gnjezda, jer su tu muve kao njihova osnovna hrana, a koje bi bez lasta bile velika napast za stoku.
Rode su svoja gnezda svijala na odžacima seoskih kuća, koji su na vrhu obično bili zatvoreni sa određenim šiljkom kao ukrasom, a imali su otvore za dim sa strane. Ti dimnjaci su se retko dimili, a nikada, u vreme dok su rode u našim krajevima. Oni se svakodnevno dime u hladnim danima, s jeseni i zime, kada se zagrevaju seoske peći, mada rode znaju da biraju dimnjake koji su na onim kućama, koje više služe za reprezentaciju, nego što se u njima živi. Za svakodnevni život se koriste manje kuće, gde je kuhinja i soba za ručavanje i spavanje.
Vredna je pomena, možda ne revolucionarna, ali bez sumnje burna školska prošlost Novog Bečeja između dvadesetih i tridesetih godina dvadesetog veka.
Novi Bečej od 1908. godine ima četvororazrednu građansku školu u kojoj su se obrazovala deca, uglavnom za potrebe novobečejske trgovine i zanatstva. Oni koji su želeli da se dalje školuju, a roditelji im imali potrebna sredstva odlazili su u obližnje gradove Veliki Bečkerek, Veliku Kikindu, pa i u Novi Sad i Sremske Karlovce. Školovanje van mesta boravka roditelja značilo je ograničavanje daljeg školovanja.
Blago zatalasano zemljište, rastresito tle i odgovarajuće klimatske prilike u pojedinim delovima novobečejske subregije, pružaju pogodne prirodne preduslove za razvoj voćarstva i vinogradarstva. I pored toga, ove dve podgrane privrede još ni približno nisu ostvarile mogući razvoj.
U toku leta okupatorska vlast se postarala da svakog stanovnika iznad 18 godina obavezno snabde sa ličnom kartom. Bez ovakve isprave niko nije mogao napustiti selo, a često se bez nje nije moglo ni u mestu slobodno kretati. Ovakva mera okupatora bila je novina za stanovništvo. U predratnom vremenu je retko koji meštanin posedovao ličnu kartu pa je uvođenje ove novine izazvalo različite komentare. Međutim, bilo je očevidno da su lične karte trebalo da posluže okupatoru na prvom mestu da bi sproveo efikasniju kontolu kretanja stanovništva, kao i identifikaciju pojedinih sumnjivih lica, a njih je bilo sve više koji su zadavali neprijatelju sve veću brigu.
Rođen sam u Vranjevu (Banat) 11. oktobra 1851. god. od oca Jovana i matere Mileve. Po svršetku osn. škole i niže realne gimnazije, otac je hteo da produžim gimnaziju, pa da posle pređem na Univerzitet. Ali mene je vukla želјa da učim muziku, jer od ranog detinjstva najmilija zabava bila mi je pesma i svirka, – pored nje sam odrastao. Otac mi je svirao u tamburu, a mati u gitar, i oboje su rado i lepo pevali.
Pripremajući se, 1990. godine, za pisanje knjiga „PLAM ZAVIČAJA" želeo sam da istu ilustrujem sa što više fotografija, koje će čitaoce podsećati na lepote zavičaja. Ne samo podsećati, već i nadopuniti slikom ono što nisam bio u stanju da verno dočaram rečima.
Posebno sam želeo da ovekovečim „veliku lađu". Obratio sam se Direkciji Jugoslovenskog rečnog brodarstva da mi dozvole da fotokopiram, ili da mi poklone fotografiju nekadašnjeg broda „PRINCEZA JELENA" , koji je nekoliko godina, u vreme moje mladosti (tridesetih godina 20. veka) saobraćao između Beograda i Sente i obratno. Brod je svakodnevno oko 8 sati uveče pristajao na novobečejsko pristanište, bilo kad iz Beograda ide prema Senti, ili obrnuto od Sente ka Beogradu.
Na teritoriji Vojvodine registrovan je veliki broj zagađivača. Najzastupljenije je industrijsko zagađenje, zatim zagađenje iz poljoprivrede i stočarstva, kao i iz naselja. Dodatni pritisak stvaraju brojni manji zagađivači — naselja bez kanalizacije, poljoprivredno zemljište i male stočarske farme.
Hatar Novog Bečeja ima oblik nepravilne geometrijske slike. Pravcem sever — jug prostire se u dužini od 26,2 km, a pravcem istok—zapad 24,8 km. Najduža osa hatara pruža se od najjugozapadnije tačke Bisernog ostrva ka najisturenijoj tački na severoistoku, i iznosi 30,5 km. Karakteristično je da se hatar prostire s obe strane Tise, tako da jednim manjim delom zahvata i prostor Bačke. Ukupna površina hatara iznosi 282 km2, odnosno 28.311 ha. Najvećji deo hatara je na banatskoj strani i zauzima površinu od 24.220 ha. Delovi hatara prostiru se uz desnu obalu Tise: Biserno ostrvo sa 2.678 ha, Medenjača sa 909 ha i Karakter sa 504 ha.
Ove godine i nekako baš ovih dana, navršava se tačno 20 godina od prvog saziva Tiske akademije akvarela, koja u kontinuitetu traje do danas. Na svim brošurama, katalozima, monografijama i uopšte tragovima o trajanju ove akvarelističke likovne kolonije, naći ćete nepobitna fakta da su 1995 Milorad – Miša Berbakov, Zdravko Mandić, Grujica Lazarević, Đorđe Simić i Vlastimir – Vlasta Nikolić odlučili da osnuju ovu umetničku koloniju u Novom Bečeju, u prostoru Radničkog univerziteta na Tisi, a u okrilјu Doma kulture.
Pored onog što je Evlija Čelebija zapisao o »Lepom gradu Bečeju« iz perioda turske vladavine, interesantno je pročitati i druge ocene i utiske date o Novom Bečeju polovinom devetnaestog veka. Iz četrdesetih godina toga veka imamo opis s podacima, koje je izneo Fenješ Elek i zapise austrijskog putopisca Kuniča, koji je boravio u Novom Bečeju u drugoj polovini devetnaestog veka. Opis života u Novom Bečeju posle velike bune pa skoro do kraja devetnaestog veka dao je Ištvanfi Endre.
Poznato je da je Novi Bečej do polovine 19. veka, do izgradnje železničkih pruga Temišvar-Kikinda-Segedin, Temišvar-Vršac-Bela Crkva-Bazjaš, bio glavni trgovački centar za pšenicu, ali već u drugoj polovini 19. veka on doživaljava nagli pad. I na ovom području-ekonomskog prosperiteta, Mr Kasaš čini grešku.
Na str. 15. knjige „Pozdrav iz Novog Bečeja" piše:
,,U drugoj polovini XIX veka ova dva naselja (misli na Novi Bečej i Vranjevo - LM), koristeći žitarsku konjunkturu postaju jedni od najvažnijih i najznačajnijih centara trgovine pšenice u čitavoj Austro-Ugarskoj monarhiji, ali sa dubokim tradicijama iz prošlosti. Ova činjenica usloviće razvoj bogatog građanskog staleža i u ovim mestima otpočeće sa izgradnjom mlinova, otvaraju se banke, mnoge trgovačke i zanatske radnje, pilana..."
Ukupna dužina plovnih kanala danas iznosi:
- u Banatu: 309 km
- u Bačkoj: 355 km
Katolici Novog Bečeja do 1747. godine, a u to vreme ih je bilo ukupno šezdeset osam raznih nacionalnosti: Mađara, Nemaca i Hrvata (lađara), nisu imali svoju bogomolju niti sveštenika. Pripadali su parohiji u Velikom Bečkereku gde su odlazili na bogosluženja, a tamošnji sveštenik je obavljao sahranu i druge za religiju vezane običaje.
Pojavio se 1930. godine za vreme monarhofašističke diktature Aleksandra Karađorđevića i generala Petra Živkovića. To je vreme najcrnje reakcije i triumfa Zakona o zaštiti države. To je doba stroge ilegalnosti Komunističke partije, kada su njeni borci noseći barjak revolucije, bili osuđivani na dugogodišnju robiju i umirali pod policijskim batinama ili ubijani metkom pri „pokušaju“ bekstva kako je zločin posle policija pravdala.
Reč salaš je mađarskog porekla (szallas) i koristi se još u 13. veku. I danas, u Mađarskoj postoje brojna naselja sa dodatkom imenu zsallas kao na primer: Kisuvszallas, Jakobszallas, Kunszallas, Fiilopszallas, Szabadszallas i dr.
Balkan je, i posle proterivanja Turaka iz krajeva južne Ugarske, još dugo bio u centru austrijskog osvajanja. Pripremajući se za rat s Turskom, Austrija je izvršila veliku agitaciju među hrišćanskim stanovništvom u Srbiji, računajući na njihovu pomoć kada se rat prenese na Balkan. Zbog samovolje janičara i pod uticajem austrijske propagande, emigrirao je priličan broj Srba u Ugarsku, gde se stvorene posebne dobrovoljačke jedinice »frajkori«, kao prethodnici austrijskoj vojsci u ratu koji je trebalo da otpočne.
Možda razlog treba izmisliti
Možda relaciju između zamisli i konvencionalnog ostvarenja u tradicionalnim tehnikama slikarstva, kao i odnos između takve slike i njene fotokopije (koja sadrži dodatke od fotografija i predmeta), smatram merljivom, možda čak istovetnom.
14–15. maj 1993.
Posle višemesečnih priprema i traganja za koncepcijom i sadržajem, prvi Dani Josifa Marinkovića – „Obzorja na Tisi“, održani su 14. i 15. maja 1993. godine u Radničkom domu „Jovan Veselinov Žarko“ u Novom Bečeju.
Prva organizacija poljoprivrednih radnika u Kumanu osnovana je poslednjih godina prošlog veka. Prema sećanju najstarijih Kumančana, njen prvi rukovodilac bio je mladi kolarski radnik Rada Sokolović, koji je, kao poznati agitator socijalističkih ideja, bio proteran iz Pakraca.
Dr Vladimir je diplomirao prava u Pragu 1862. Godine. Bio je školski drug, na liceju u Pžunu (Bratislavai), Jovana Jovanovića - Zmaja, a kasnije su zajedno studirali pravo u Pragu. To prijateljstvo se održalo i posle završetka školovanja i studija, pa su u Vranjevo navraćali kod Vladimira Glavaša i Mije Vlaškalina, Zmaj - Jova Jovanović, Svetozar Miletić, Đura Jakšić i drugi najistaknutiji Srbi, toga vremena, u Austro-Ugarskoj.
Posle provedenog advokatskog pripravnićkog staža, otvorio je advokatsku kancelariju u Novom Bečeju. Radio je vrlo kratko vreme kao advokat, jer se taj poziv nije slagao sa njegovim moralnim i životnim načelima.
Nepotrebno je vršiti upoređenja i gradaciju gde su lepši doživljaji u šetnjama na dolmi ili na glavnoj ulici. Doima je imala izuzetne draži što se na njoj uživa u čistom vazduhu, koje donosi povetarac sa Tise i Gradišta i u jednoj očaravajućoj tišini. Glavna ulica je imala drugu vrstu čari.
Leti, kada bi opala Tisa, preko puta kamene plaže pojavljivao se peščani sprud koji je duboko ulazio u tok reke. To je bila omiljena plaža Novobečejaca, poznata pod nazivom „Preko“. Na njoj su se rado kupali, ali je prelazak preko Tise bio problem. Čamaca je bilo malo, pa su oni koji nisu smeli da preplivaju reku ili nisu obezbedili prevoz ostajali na užarenoj kamenoj plaži, zavideći onima „preko“, gde je bilo svežije i prijatnije.
Veliki novobečejski umetnik i slikar Tibor Nađ rođen je 23. marta 1952. godine u Novom Bečeju. Osnovno obrazovanje završio je u rodnom mestu, a potom i Školu za dizajn „Bogdan Šuput” u Novom Sadu, na odseku Oblikovanje enterijera i nameštaja.
Neću se upuštati u istorijski prikaz nastanka školstva u Novom Bečeju i Vranjevu, jer sam to već učinio u svojoj knjizi „Novi Bečej i Vranjevo kroz istoriju". Ovaj tekst želim posvetiti burnoj i gotovo revolucionarnoj školskoj prošlosti Novog Bečeja između dvadesetih i tridesetih godina dvadesetog veka.
Kasnije, sa godinama, želeo sam da svoju ljubav prema prirodi prenesem i na starije drugarice i drugove i da grupno učestvujemo na izlete po okolini Novog Bečeja i Vranjeva. To, međutim, nije išlo tako lako, jer kao što sam već istakao nisu postojale navike.
U prvom razdoblju svog ponovnog nastanka — piše Sentklarai — Bečej je pripojen nekadašnjoj Bečejskoj županiji, koja je, možda, dobila ime i od kasnijeg Velikog Bečkereka, kojeg su, u prvo vreme, takođe zvali Beče. Granice županija su od Kneza Gejze naovamo često menjane, ali smatra ovaj autor da je nekadašnja bečejska županija identična sa županjiom Torontal.
Bečej se 1332. godine javlja na listi onih mesta koja plaćaju desetak glavnom torontalskom župskom uredu. On je u to vreme već bio oveće mesto. U Torontalskoj županiji zabeležen je kao prvi civitas, da bi ga ponovo našli 1440. kao opidum. Tada se već i Arača (1441), pa zatim Bečkerek i Bašaid javljaju kao opidumi.
Sredinom pedesetih godina XX veka u OŠ „Miloje Čiplić” osnovana je, pored raznih vannastavnih aktivnosti, i foto-sekcija. Ona je u početku svog postojanja raspolagala sa svega nekoliko foto-aparata tipa vilia, werra 1, beirette, a u kasnijem periodu su nabavljeni smena 8M, zenit 11, praktica PL nova I, altix, i dva blica. Nakon kupovine aparata za uveličavanje marke krokus i hemikalija za laboratoriju, sekcija je zatvorila ciklus izrade fotografija. Foto-sekciju su tokom 3-4 decenije postojanja vodili nastavnici: Alajoš Šatai, Vukomir Stojić, Bane Pecarski i Silard Balint. U to vreme bile su priređivane izložbe takmičarskog karaktera foto-sekcija škola iz opštine Novi Bečej.
Članaka
0
Articles