Opšta karakteristika ovog doba jeste snažan razvoj industrijalizacije i modernizacija saobraćaja, s naglašenom prednošću za železnicu. Novi Bečej u takvim uslovima nije imao šta da traži. On je, u stvari, izgubio svoju raniju prednost, što je uzrokovalo sve veće zaostajanje u odnosu na Veliki Bečkerek i Veliku Kikindu, koji dobijaju novi zamah.
Ovo se posebno odnosi na Veliki Bečkerek, koji je, kao novi centar Banata, postao industrijski grad u usponu. Nalazeći se na izuzetno dobroj saobraćajnoj poziciji – raskršću kopnenih puteva – ovaj grad je postao prava Meka za sveži kapital, koji je počeo da pristiže sa svih strana, privlačeći se uzajamno. Nešto poleta bilo je i u Velikoj Kikindi, dok je Novi Bečej sasvim izostao iz ove velike trke. Većeg kapitala nije bilo, pa su ulaganja bila relativno mala, a susedna opština Vranjevo, bogata dobrom zemljom i poljoprivrednim proizvodima, nije bila zainteresovana za ulaganja u savremene industrijske grane. Sem postojećih mlinova i parne pilane, u Vranjevu je postojala ciglana, odnosno crepana, a od 1910. godine radila je i mala pivara. To su bili svi kapaciteti koji su donekle podsećali na industriju (L. Mečkić - Novi Bečej i Vranjevo kroz istoriju – Industrija). Zbog toga je razvoj novobečejske privrede počeo da se usporava. Ovakvo kretanje destimulisalo je poslovne ljude, pa su svi oni koji su želeli da deluju u prosperitetnim sredinama napuštali Novi Bečej i selili se u gradove. Sigurno se ovo odrazilo i na Jevreje; mlađi i ambiciozniji selili su se u Veliki Bečkerek, Veliku Kikindu, Sentu, Stari Bečej i druge gradove, dok su stariji ostajali. Verovatno je i to jedan od razloga smanjenja nataliteta u jevrejskoj zajednici, što će se u ovom periodu snažno osetiti.
To pomeranje stanovništva vidljivo je iz podataka do kojih smo mogli doći iz školskih matičnih knjiga. Naime, u ovim knjigama nalazi se preko sedamdeset raznih porodičnih imena koja su se pojavljivala među roditeljima đaka, a znamo da je broj porodica u svakoj školskoj godini bio znatno manji. Više od četvrtine ovih imena pripada roditeljima koji su se u to vreme odseljavali. Bilo je mnogo slučajeva da su porodice boravile u Novom Bečeju samo dve do tri godine. Međutim, u svim tim migracijama pojavilo se četrdesetak porodica koje su se već stacionirale i mogu se smatrati starosedelačkim. Ovakve pretpostavke potvrđuju i podaci koje smo već istakli na strani 20, gde je vidljivo da je tokom prve dve dekade XX veka prosečan godišnji broj novorođene dece opao sa 7,4 u XIX veku na 4,0; broj brakova sa 2,7 na 1,6, a broj đaka u školi sa 40 na 17,5. Međutim, kako je broj smrtnih slučajeva sa 4,0 opao na 3,5, logično je pretpostaviti da se smanjio broj mladih porodica, tj. onih koje su rađale decu, dok se broj starijih članova takođe smanjio, ali u manjoj meri. Normalno je pretpostaviti da se podaci o smrtnosti uglavnom odnose na stariji svet, a smrtnost se neznatno promenila.
Međutim, bez obzira na opadanje broja mladih Jevreja u Novom Bečeju, oni koji su ostajali pustili su svoje korene, stabilizovali se, pronašli dobre puteve prosperiteta i počeli da razvijaju život jedne nove jevrejske zajednice, koja je bila više okrenuta opštem javnom životu i sugrađanima drugih narodnosti.
Ta se promena vidi i u strukturi zanimanja jevrejskih porodica, jer se u trgovini povećava broj grosističkih firmi i žitarskih trgovaca, a takođe raste broj Jevreja u javnim službama i administraciji. Deo ovog procesa jeste i porast obrazovnog nivoa mladih Jevreja, koji se upućuju na visoke škole, što će dovesti do promene obrazovne strukture u korist većeg broja obrazovanih članova zajednice (Prilozi: Spisak istaknutih ličnosti).
Posledica svih ovih promena jeste jače uključivanje mladih Jevreja u javni život mesta, a posebno u fudbalski sport, koji se upravo počeo razvijati. Mnogi mladi Jevreji pojavljivali su se kao aktivni igrači, dok su stariji preuzimali uloge funkcionera (L. Mečkić: Devedeset godina fudbala u Novom Bečeju). Nemamo podataka o njihovom učešću u drugim društvenim aktivnostima, ali može se pretpostaviti da je u tom periodu možda osnovano njihovo versko i kulturno društvo "Hevra Kadiša", za koje znamo da je delovalo od 1920. do 1941. godine.
Podizanje obrazovnog nivoa jevrejske omladine vidljivo je i u njihovom odnosu prema Građanskoj školi u Novom Bečeju, osnovanoj 1908. godine. Tokom celog perioda delovanja ove škole u njoj je uvek bilo Jevreja, a procenat njihovog učešća bio je znatno veći nego u osnovnoj školi, što pokazuje njihovo nastojanje da se omladina što više obrazuje (Prilozi: Spisak Jevreja - učenika Građanske škole 1908–1920.).
Tako se završio poslednji period austrougarske vlasti u Vojvodini, koji je doneo ravnopravnost i afirmaciju najsposobnijim Jevrejima Novog Bečeja, od kojih su mnogi postigli lično bogatstvo i velike poslovne uspehe. Iz tog vremena ostale su mnoge lepe kuće i dobro razrađene radnje, koje su nastavile svoj razvoj i nakon promene vlasti. No, to će biti predmet sledećeg poglavlja.
Komentari