A) Period od 1845-1945. godine
Na području današnje opštine Novi Bečej postojalo je više vodnih zadruga, počev od 1845. godine, koje su se 1945. godine ugasile ili poprimile drugi organizacioni oblik:
- Gornjobanatska potiska vodna zadruga (1845-1945),
- Bočar-iđoška vodna zadruga (1886-1945),
- Galadska vodna zadruga (1891-1945),
- Novobečejska vodna zadruga (1858-1945).
Gornjobanatska potiska vodna zadruga bila je najstarija vodna zadruga u Vojvodini i bavila se uglavnom zaštitom od poplava. Bočar-iđoška i Galadska vodna zadruga bile su fokusirane na probleme odvodnjavanja, dok je Novobečejska vodna zadruga sa sedištem u Novom Bečeju obavljala funkcije zaštite od spoljnih i unutrašnjih voda, odnosno odbranu od poplava i odvodnjavanje slivnog područja.
U ovom periodu mogu se uočiti tri potperioda, u skladu sa društveno-političkim sistemom:
- osnivanje i rad vodnih zadruga za vreme Austrougarske monarhije (1845-1918),
- rad u Kraljevini Jugoslaviji (1918-1941),
- rad u uslovima okupacije tokom Drugog svetskog rata (1941-1945).
1. Gornjobanatska potiska vodna zadruga (1845-1945)
Period od 1845-1945. godine obeležen je osnivanjem vodne zadruge, uvođenjem vodnog doprinosa, poplavama, reorganizacijama, izgradnjom nasipa i ustava, te drugim aktivnostima.
Zadruga je osnovana 1845. godine radi odbrane od poplava Potisja. Bila je najstarija vodna zadruga u Vojvodini, ali je već u svom prvom organizacionom obliku nailazila na velike finansijske probleme, iako je bio uveden vodni doprinos.
Tokom revolucije 1848/49. godine njen rad je obustavljen, a nakon gušenja pobune poslove Zadruge preuzela je Županija. Velika poplava iz 1855. godine, koja je zahvatila severni Banat, podstakla je intenzivne radove na sanaciji nasipa. Poplava je bila jedna od najvećih u tom veku, a hroničari su zabeležili da je severni Banat bio potpuno pod vodom, da su se ljudi kretali lađama i skelama, a da su bile zabeležene i ljudske žrtve. Nakon povlačenja vode, ogromne količine su preusmerene preko Begeja u reku Tisu.
Godine 1857. dolazi do spajanja i formiranja nove zadruge sa sedištem u Velikoj Kikindi. Do 1872. godine izgrađene su ustave za ispuštanje voda, uključujući i one na Kerektou, severno od Novog Bečeja. Usledile su velike poplave 1876., 1879., 1881. i 1895. godine, ali su nasipi izdržali.
Posle velike poplave 1895. godine, nasipi su dodatno ojačani, te su poplave postale retka pojava. Do 1918. godine, pored nasipa, izgrađene su ustave, inženjerske i tehničke zgrade, kao i čuvarnice nasipa. Ovi radovi su finansirani zajmovima.
Period od 1918-1941. godine obeležen je razdvajanjem područja, podizanjem nasipa, regulacionim radovima na reci Tisi, pošumljavanjem forlanda i sprovođenjem mera zaštite od poplava. Nakon Prvog svetskog rata, 1919. godine, teritorija je podeljena:
- Kraljevina SHS: 50%
- Rumunija: 38,2%
- Mađarska: 11,8%
Na jugoslovenskom delu (149.900 ha) izgrađeno je 73,7 km odbrambenih nasipa, šest ustava, 10,5 km obaloutvrda i 115 km telefonske linije sa 22 stanice. Nakon velikih voda 1926. godine, Zadruga je nastavila s jačanjem nasipa, naročito kod Vranjeva 1938/39. godine.
Tokom Drugog svetskog rata, Zadruga je nastavila s održavanjem objekata, pri čemu su dve velike odbrane od poplava sprovedene 1942. i 1944. godine.
Direktori Zadruge:
- 1903. godine - Janko Agošton
- 1903-1919. godine - Hauzer Karolj
- 1919-1922. godine - inž. Jovan Hovan
- 1923-1944. godine - inž. Dimitrije Nikolajević
- 1944-1945. godine - inž. Ivan Živković
2. Bočar-iđoška vodna zadruga (1886-1945)
Zadruga je osnovana 1886. godine sa sedištem u Velikoj Kikindi. Osnivači su bili pet veleposednika iz Bočara i Iđoša. Bavila se odvodnjavanjem, a plavno područje iznosilo je 3.384 katastarska jutra.
Do 1919. godine izgrađeni su:
- glavni kanal do Tise (10 km),
- sporedni kanali (16 km),
- nasipi (7,9 km),
- parna crpna stanica sa gravitacionim ispusnim cevima.
Tokom Kraljevine Jugoslavije nastavljen je razvoj kanalske mreže i regulacionih objekata, uz vraćanje duga Mađarskoj kreditnoj banci. Zadruga je 1945. godine pripojena novoformiranoj Gornjobanatskoj vodnoj zadruzi.
Predsednici Zadruge:
- 1919-1927. godine - dr Aurel Pajž
- posle 1927. godine - Šandor Budišin
3. Galadska vodna zadruga (1891-1945)
Zadruga je osnovana 1891. godine i pokrivala je područje od Perjamoša (Rumunija) do Kerektoa. Loše poslovanje dovelo je do njenog nefunkcionisanja, a pokušaji priključenja Vodnoj zadruzi Zlatica nisu uspeli.
Do 1911. godine izrađen je projekat glavnog kanala dužine 61 km, ali je realizacija započeta tek 1926. godine. Do 1935. godine izgrađeno je 118 km kanala i dve crpne stanice. Nakon velike poplave 1932. godine, finansijska situacija Zadruge je oslabila, što je dovelo do smanjenja njenog područja.
Zadruga je 1945. godine pripojena Gornjobanatskoj vodnoj zadruzi.
Komentari