Iz zapisa Istvanfi Endrea: "Borbeni Turski Bečej 1850 -1890" ("A küzdő Törökbecse") nailazimo na podatke da je 1863. godina bila veoma teška zbog metereoloških uslova. Te godine od ranog proleća, do kasne jeseni nije palo ni kapi kiše, sve je ličilo na pustinju, a pšenica nije rodila ni toliko da bi se pokupilo za seme.
Porodica Košut živela je u skromnoj kući pokrivenoj trskom, sa malim, zamagljenim „pendžerima“ iz kojih je Tivadar gledao i stvarao svoj svet. Sedeći uz petrolejku, slušao je priče starih žena o stvaranju sveta, Adamu i Evi, potopu, Hristu i njegovim čudima, razmišljajući kako bi bio srećan da sve to može da naslika.
Nešto severoistočno od naseljenog mesta Novi Bečej kao veoma značajan spomenik prohujalih vekova, nalazi se Arača, koja spada u najstarije spomenike srednjovekovne arhitekture našeg područja.
Novi Bečej, kao malo koje mesto u Vojvodini, slavi ove 1991. godine devetsto godina od prvog pismenog traga svoga postojanja, mada ima prilično uverljivih dokaza da je postojao pedesetak i više godine ranije.
U želji, da toj velikoj proslavi, dam i svoj skromni doprinos, napisao sam ovu knjigu kao drugi deo mojih sećanja (prvi deo je knjiga „Čari prošlih dana") na život u Novom Bečeju i Vranjevu pre pedesetak i više godina.
U prvom razdoblju svog ponovnog nastanka — piše Sentklarai — Bečej je pripojen nekadašnjoj Bečejskoj županiji, koja je, možda, dobila ime i od kasnijeg Velikog Bečkereka, kojeg su, u prvo vreme, takođe zvali Beče. Granice županija su od Kneza Gejze naovamo često menjane, ali smatra ovaj autor da je nekadašnja bečejska županija identična sa županjiom Torontal.
Bečej se 1332. godine javlja na listi onih mesta koja plaćaju desetak glavnom torontalskom župskom uredu. On je u to vreme već bio oveće mesto. U Torontalskoj županiji zabeležen je kao prvi civitas, da bi ga ponovo našli 1440. kao opidum. Tada se već i Arača (1441), pa zatim Bečkerek i Bašaid javljaju kao opidumi.
Jedine dostupne informacije o uslovima života u sabirnom logoru u Novom Bečeju potiču od Tihomira Ungara iz Novog Sada, koji je kao dete bio zatočenik u tom logoru. Njegovo svedočenje dobijeno je nakon što je već bio pripremljen kompletan materijal, te je naknadno uneto kao dragoceno autentično svedočanstvo.
Rođen 1913. godine, vaspitan u naprednoj seljačkoj porodici još kao dečak Miloš je omiljen u susedstvu u svome kraju. Prirodno bistar i otresit, najbolji je đak među svojim vršnjacima. Još kao strariji gimnazijalac počinje da se bavi političkim radom osuđujući monarhošašistički režim i diktaturu Aleksanda i Živkovića. A kada je posle završene gimnazije stupio u poljoprivrednu školu, po prvi put je izrazitije ispoljio svoju buntovničku narav prema nepravdi i protekcionaški raspoloženim nastavnicima. U ovoj školi je „zbog neposlušnosti i nediscipline“ imao prvi susret sa žandarmima.
Nalazeći se na značajnim svetskim raskrsnicama, područje Vojvodine je tokom vekova nekoliko puta menjalo i svoje stanovništvo i svoje gospodare.
Kraj gde se danas nalazi Novi Bečej pripadao je u najstarijim vremenima Daciji. Dačani su dugo odolevali napadima Rimljana, koji su pod Trajanom (101—107. godine posle Hrista) uspeli da od njihove zemlje stvore rimsku provinciju Dakiju. S obzirom da je predeo na kome se nalazi Novi Bečej oduvek bio prikladan da spaja levu i desnu obalu Tise izvesno je da je Bečej kao mesto ili kao provincija, možda pod drugim imenom, postojao još za vreme vladavine rimskih careva. To potvrđuju i ostaci novobečejske tvrđave čiji su temelji građeni na ostacima nekadašnjeg rimskog utvrđenja.
Nisam nikad razmišljao, dok sam živeo u Novom Bečeju kod roditelja zemljoradnika, o odnosu prema zadacima, pastira-čuvara seoskih stada. Bilo je sasvim normalno i obično kada bi predveče čuvar goveda-samadov, kako smo nazivali glavnog čuvara, otvorio vrata i sa ulice vikao:
- Domaćice, oćel kera? Ima li koga? Kada se neko odazove, on saopštava: „juče se vaša krava Ruža vodila". To je značilo, da od tog dana treba računati kada će se oteliti. Za tu lepu vest Samadov će biti počašćen čašicom rakije i eventualno većim komadom hleba i parčetom slanine. To je tako saopštavao svinjar, čikoš za konje i svaki drugi seoski čuvar stada, o svakoj promeni na konju, volu, ovci i drugoj stoci poverene im na čuvanje.
Giga je posle Prvog svetskog rata spadao u red najimućnijih Novobečejaca. Pored velike knjižare i skromne štamparije osnovane još 1898. godine, imao je veliku cvećarsku baštu na kraju glavne ulice Novog Bečeja, na čijem prostoru je izgrađeno posle Drugog svetskog rata desetak lepih stambenih zgrada, i salaš sa oko tridesetak jutara zemlje. Sve do smrti je bio direktor Tursko-bečejske štedionice čiji je kapital prelazio milion dinara.
U toku leta 1938. godine, pojavlјuje se grupa mladih zalјublјenika u plivanje koji su želeli da nastave plivačku tradiciju Jedinstva i Banata, koji su prestali sa radom. Na Tisi treniraju plivanje, ali imaju sve veću želјu da učestvuju i budu organizatori plivačkih takmičenja, naročito pred svojim sugrađanima.
Pedeset je godina prošlo od dana kada je zauvek - sa obale Tise kod Novog Bečeja - nestapo sedam stotina severnobanatskih Jevreja, a među njima stotinu šezdeset naših sugrađana... Sve njih odnele su crne lađe smrti u nepovrat - u pakao uništenja...
Pozorišni rad Jovana Kneževića uglavnom je fragmentarno poznat naročito od vremena kada je osnovao sopstveno glasovito teatarsko društvo u jesen 1860. Tada se pramenom političke klime u Ugarskoj i dobijanjem veće političke slobode i samostalnosti (tzv. Oktobarska diploma 1860.), ponovo uspostavlja aktivan pozorišni život među Srbima nakon desetogodišnje Bahove apsolutističke torture.
Na teritoriji novobečejske subregije zastupljeni su svi tipovi i podtipovi zemljišta karakteristični za banatski deo Potisja. Stoga se na terenu zapaža velika šarolikost tla, raznovrsnost i neujednačenost, kao i izrazito međusobno mešanje pojedinih tipova zemljišta. Sve to upućuje na zaključak da su na formiranje površinskog tla ove subregije, pored opštih i spoljnih, bitan uticaj imali i lokalni faktori.
Za Lazara Pajića, novomiloševačkog prvoborca i komadanta dragutinovačkog partizanskog odreda neraskidivo je vezana ilegalna i kasnije borbena aktivnost ne samo u Miloševu nego i u čitavom Severnom Banatu.
Lazar Pajić, rođen je 1903. godine u Novom Miloševu (tadašnjem Dragutinovu). U svom rodnom mestu završio je osnovnu školu posle čega je ostao da radi kao zemljoradnik na posedu roditelja.
Kada je moj članak pod naslovom „Kumane“ izašao u Jugoslovenskom dnevniku 2. avgusta 1931. godine (broj 202), moji parohijani su ga oduševljeno prihvatili. Čitali su ga po skupovima i na ćoškovima pred slušaocima, te se javila želja da se isti odštampa u vidu knjižice i unese među narod, u moju parohiju.
Prvi skupštinski izbori za Konstituantu raspisani su tek dve godine posle ujedinjenja, kada je buržoazija smatrala da je postigla određenu međunarodnu i unutrašnju konsolidaciju. Da bi se osigurala na izborima, nije dozvoljavala ni elementarna građanska prava u oblastima bivše Austro-Ugarske: slobodu zbora i dogovora.
Na osnovu zastupljenosti pojedinih grupa ratarskih kultura, može se upoznati ranija i sadašnja struktura proizvodnje i odrediti proizvodna orijentacija u narednom periodu. S ciljem da se potpunije sagleda struktura ratarske proizvodnje na teritoriji opštine i uoče bitnije promene u njoj, treba analizirati podatke od 1965. do 1970. i od 1975. do 1980. godine.
Nije prošlo više od 3-4 dana, od izleta na imanje Ivanović, a već u nedelju se krenulo na novi, i to znatno duži i za pešačenje naporniji. Od Novog Bečeja do imanja Rohonci u bečejskom ritu, ili kako ga danas nazivaju Biserno Ostrvo ima najmanje 8 kilometara u jednom pravcu, a kome se računa koliko je to u oba pravca, taj neka ne kreće sa nama!
Novi Bečej, koji je zajedno sa Vranjevom iz doba Velikokikindskog dištrikta bio izrazito trgovačko mesto sa naročito razvijenom izvoznom trgovinom žitarica krajem XVIII i početkom XIX veka, oduvek je bio privlačan za preduzimljive i sposobne privrednike, a posebno za trgovce.
Dr Vladimir je diplomirao prava u Pragu 1862. Godine. Bio je školski drug, na liceju u Pžunu (Bratislavai), Jovana Jovanovića - Zmaja, a kasnije su zajedno studirali pravo u Pragu. To prijateljstvo se održalo i posle završetka školovanja i studija, pa su u Vranjevo navraćali kod Vladimira Glavaša i Mije Vlaškalina, Zmaj - Jova Jovanović, Svetozar Miletić, Đura Jakšić i drugi najistaknutiji Srbi, toga vremena, u Austro-Ugarskoj.
Posle provedenog advokatskog pripravnićkog staža, otvorio je advokatsku kancelariju u Novom Bečeju. Radio je vrlo kratko vreme kao advokat, jer se taj poziv nije slagao sa njegovim moralnim i životnim načelima.
Najpoznatiji istoričar među Novobečejcima, profesor dr Aleksandar Kasaš, rođen je 27. januara 1952. godine. Osnovnu školu i gimnaziju završio je u Novom Bečeju, osnovne studije istorije u Novom Sadu, a magistarske studije u Beogradu.
Srednjovekovno naselјe Arača je na južnoj obali Crne bare, vodotoka koji pripada aluvijalnoj ravni Tise. Naselјe je oko 13 kilometara istočno od njenog korita. Ime ovog naselјa, u izvorima pominjano i kao Potiska Arača, vezuje se za ruševine bazilike i manastira.
Istorija Bečeja i Vranjeva, s obzirom da se radi o izrazito poljoprivrednom području, bogata je seljačkim pobunama i ustancima. Izgleda da su Novobečejcvi i Vranjevčani teže podnosili eksploataicju nego seljaci u okolnim mestima i bili odvažni da, među prvima u svojoj okolini, dignu svoj buntovni glas protiv ugnjetavanja i eksploatacije.
Pored onog što su se odazvali pozivu Doža Đerđa, Novobečejci i Vranjevčani su se prvi, ili među prvima, digli (u oslobođenom Banatu od Turaka) protiv organa vlasti zbog visokih poreza, ili samovolje vlastelina.
Takmičenje je počelo pre podne, u 10 časova, svečanim defileom svih učesnika ispred tribina kraj Tise, koje su bile popunjene do poslednjeg mesta. Nakon dodele plaketa i spomenica, zvanično je objavljen početak takmičenja. Žiri su činili vođa beogradskog kluba Bob, Đorđe Paljić, i organizatori priredbe Brana Kiselički i Vasa Nićin.
Ne smatram se stručnjakom da dajem sud o književnom stvaralaštvu Bogdana Čiplića. Ipak, iz poštovanja prema njemu i iz sećanja na naše druženje tokom poslednjih desetak godina njegovog života, pokušaću da, u najopštijim crtama, izložim ono što sam zapazio kao njegov književni doprinos – bez ambicije da ta dela ocenjujem, već da prenesem priznanja koja su mu dodeljena do 1981. godine. Valja istaći da je stvarao i nakon toga, možda čak intenzivnije nego u ranijem, "najproduktivnijem" periodu.
Istorijski revizionizam je višeslojan pojam. Možemo ga sagledati kao pozitivnu i kao negativnu tendenciju u nauci, u zavisnosti od njegovih motiva. Istorijska nauka zahteva konstantnu reviziju, a događaji iz prošlosti postaju sve jasniji i objektivnije razmatrani sa protokom vremena. Revizija, međutim, može imati ideološke ili političke motive i u toj formi predstavlja pretnju naučnoj zajednici i društvu u celosti. Ponovno sagledavanje prošlosti i njeno prikazivnje u potpuno drugom svetlu povezano je sa mnogim društvenim aspektima vezanim za pojedinca, ali i za kolektiv.
Neposredno posle Drugog svetskog rata u Novom Bečeju se pri Narodnoj tehnici i Zavoda za agitaciju i propagandu oformila Foto sekcija. Sekciju su sačinjavali mladi koji su već bili usmereni za fotografsku profesiju ili su želeli da izučavaju taj zanat. Među članovima su bili i već spomenuti Geza Sakač i Miroslav Tornjanski. Tu je stekla svoje prve kontakte sa snimanjem i izradom fotografija Olgica Dragić, rođena Pušić (1929-2016), mlada omladinka, sa željom da savlada veštine tog zanata.
Poznato je da je Novi Bečej do polovine 19. veka, do izgradnje železničkih pruga Temišvar-Kikinda-Segedin, Temišvar-Vršac-Bela Crkva-Bazjaš, bio glavni trgovački centar za pšenicu, ali već u drugoj polovini 19. veka on doživaljava nagli pad. I na ovom području-ekonomskog prosperiteta, Mr Kasaš čini grešku.
Na str. 15. knjige „Pozdrav iz Novog Bečeja" piše:
,,U drugoj polovini XIX veka ova dva naselja (misli na Novi Bečej i Vranjevo - LM), koristeći žitarsku konjunkturu postaju jedni od najvažnijih i najznačajnijih centara trgovine pšenice u čitavoj Austro-Ugarskoj monarhiji, ali sa dubokim tradicijama iz prošlosti. Ova činjenica usloviće razvoj bogatog građanskog staleža i u ovim mestima otpočeće sa izgradnjom mlinova, otvaraju se banke, mnoge trgovačke i zanatske radnje, pilana..."
Početkom šezdesetih godina započeti su radovi na iskopavanju kanala na ovom području, a zatim su građeni i značajni vodoprivredni objekti. Izgradnjom brane na Tisi 1977. godine, ovi radovi su privedeni kraju. Sve izgrađene objekte preuzimala je Vodoprivredna organizacija „Gornji Banat“, a formiranjem sekcija u momentu kada su objekti delimično počeli da se koriste, uspostavljen je i sistem za njihovu eksploataciju.
Katolici Novog Bečeja do 1747. godine, a u to vreme ih je bilo ukupno šezdeset osam raznih nacionalnosti: Mađara, Nemaca i Hrvata (lađara), nisu imali svoju bogomolju niti sveštenika. Pripadali su parohiji u Velikom Bečkereku gde su odlazili na bogosluženja, a tamošnji sveštenik je obavljao sahranu i druge za religiju vezane običaje.
U geološkom i petrografskom pogledu novobečejska subregija je veoma interesantna. Već smo istakli da je lesna terasa u osnovi sastavljena od suvozemnog — tipskog, pretaloženog i barskog lesa. Upoznavajući detaljnije ovu geomorfološku celinu, naglasili smo da je materijal lesne terase nagomilavan i na suvom i na vlažnom močvarnom zemljištu, pa je stoga suvozemna i močvarna fauna pomešana u subaerskom, fluvijalnom i barskom materijalu.
Nema pouzdanih podataka kada je nastao socijalistički pokret u Novom Bečeju i Vranjevu, ali se skoro sa sigurnošću može reći da je to negde devedesetih godina devetnaestog veka. Na to upućuje priča u rukopisu Vladimira Boberića, sveštenika, a kasnije episkopa boko-kotorskog, inače poreklom iz Vranjeva. U priči Pop Blagoja (rukopis se nalazi u Matici srpskoj) - Boberić iznosi borbu sveštenika Blagoja (izmišljeno ime, a imao je u vidu određenog sveštenika iz Vranjeva), s nazarenima i komunistima za svakog vernika - Srbina u Vranjevu.
Višegodišnjom saradnjom Instituta za geografiju Prirodno-matematičkog fakulteta u Novom Sadu sa Samoupravnom interesnom zajednicom za naučni rad SAP Vojvodine ostvaruje se izrada geografskih monografija vojvođanskih opština. Na ovom veoma značajnom poslu radi tim geografa — naučnih radnika iz Vojvodine. U svakoj od studija daje se prikaz prirodnih karakteristika i privrede određene opštine. Geografska monografija Novog Bečeja predstavlja skroman doprinos ovoj seriji naučnih radova, koja će, po završetku celog projekta, odnosno posle obrade svih opština u našoj Pokrajini, imati višestruk značaj.
U isto vreme kada su Jevreji bili zatvoreni u sinagogi u Novom Bečeju, četvoro mladih antifašista — Šlezinger Đerđ („Đurika“), Bergl Herman, Šlezinger Ištvan („Pišta“) i Huven Margita („Dunda“) — deportovani su u specijalni zatvor kod Okružnog suda u Velikom Bečkereku. Oni se nikada nisu vratili. Streljani su 31. jula 1941. godine, kao deo prve grupe od 90 talaca iz celog Banata.
Nakon zloglasne Obznane, rad Komunističke partije Jugoslavije (KPJ) u Kumanu je zabranjen, a raspuštena je i organizacija Srpske partije radničke Jugoslavije (SPRJ). Donošenjem Zakona o zaštiti države, najistaknutiji članovi KPJ preživljavali su teške dane. Ljubomir Čolić, sekretar partijske organizacije, zbog mučenja i maltretiranja preminuo je vrlo mlad nakon izlaska iz zatvora.
3. jun i 4. oktobar 1999.
Posle dva otvorena takmičenja solo pevača (1995. i 1997) i dva pozivna kompozitorska konkursa (1996. i 1998), organizatori manifestacije „Obzorja na Tisi“ planirali su sedmu smotru sa velikim ambicijama. Prema utvrđenoj dinamici, na redu je bilo treće pevačko takmičenje. Prvi put, poziv je objavljen u vidu javnog oglasa u beogradskoj Borbi, pa se, zbog sve veće popularnosti takmičenja, očekivao veliki broj učesnika.
Miloje Čiplić sе rоdiо 25. fеbruаrа 1912. gоdinе u Nоvоm Bеčејu. Nјеgоvi rоditеlјi, nоvоbеčејski učitеlјi, оbеzbеđivаli su uslоvе svојој trојici sinоvа, оd kојih је Мilоје biо nајmlаđi, dа sе u srеđеnој, tihој pоrоdičnој luci nеоmеtаnо priprеmајu dа nа hiјerаrhiјskој lеstvici grаđаnskоg društvа zаuzmu višе pоlоžаје оd njih sаmih.
Ljubomir Pavlović rođen je u Novom Bečeju 18. juna 1868. godine, u porodici licidera Nikite Pavlovića i majke Marice. Osnovno obrazovanje stekao je u rodnom mestu dok je srednje u Sremskim Karlovcima i Hodmezevašarhelju (Hódmezővásárhely). Medicinski fakultet je pohađao u Beču i Budimpešti, a završio ga je 1892. godine.
Sava Baračkov rođen je 1929. godine u Kumanu, u Banatu, gde je završio osnovnu školu. Srednje obrazovanje – građevinsku i arhitektonsku školu – pohađao je u Novom Bečeju, Petrovgradu i Novom Sadu. Diplomirao je 1955. godine na Odeljenju za scenografiju Akademije primenjenih umetnosti u Beogradu, u klasi profesora Milenka Šerbana.
Bila je nedelja uveče dvadesetog februara 1944. godine kada su agenti i policija iz Petrovgrada iznenada izvršili hapšenje u Dragutinovu.
Već oko 6 časova zatvorili su Psoderovu porodicu: Milana i Linu, Ljubicu i Svetozara. Govorilo se da ih je izdao neki njihov poznanik iz Kikinde.
Pojava parobroda na Dunavu i Tisi 1830-1831. godine nije izmenila tokove trgovine, već ih je dalje razvijala pravcima koji su korišćeni i pre njihove pojave. Brodovi na parni pogon javljaju se još desetak godina ranije, ali oni nisu imali značajniju ulogu u prevozu robe.
Izgradnjom železnice proširuje se saobraćaj. Njegov obim je posledica povećanja proizvodnje i prometa robe. Pored toga, što je uticala na povećanje proizvodnje i prometa, železnica je postala ozbiljan takmac dotadašnjem rečnom saobraćaju.
„Polet“, fabriku cigle i crepa, osnovali su u N. Bečeju, braća Bon, početkom 20. veka, koji su imali, već tada, slične fabrike u Kikindi i Žombolju, osetivši da je novobečejska glina veoma zahvalna, za ne malo njihovo bogaćenje.
Oduvek su žitelji Panonske nizije bili vezani za vodu: što više vode više i nevolje sa vodom. Ne odustajući oni su vodili iscrpljujući rat sa vodom koja im je donosila i dobro ali i velike nevolje. Ta večita težnja čoveka da pokori rušilačku snagu vode, vidi se u tragovima razrušenih nasipa i kanala duž svih reka i rečica, kao i naselja zbegla naselja na veće visine.
Do 1955. godine zabavišta su bila pri školama. Bilo je 4 grupe na srpskom jeziku (2 grupe u Vranjevu i 2 grupe u Novom Bečeju) I 2 grupe na mađarskom jeziku ( 1 u Šušanju i 1 u centru Novog Bečeja).
Zabavište 01.9.1955. godine postaje samostalno, sa svojom upravom i počinje da se isključivo bavi problemima rada i razvoja svojih grupa.
14–15. maj 1993.
Posle višemesečnih priprema i traganja za koncepcijom i sadržajem, prvi Dani Josifa Marinkovića – „Obzorja na Tisi“, održani su 14. i 15. maja 1993. godine u Radničkom domu „Jovan Veselinov Žarko“ u Novom Bečeju.
Hajnalka Zerebelјi je prvi ženski advokat u Novom Bečeju. Posle više decenija profesionalnog rada, iza sebe ima bogato iskustvo, koje rado prenosi mladim kolegama.
Rođena je 14. aprila 1959. godine u Zrenjaninu, gde je završila osnovnu školu i gimnaziju, prirodno-matematički smer. Pravni fakultet završila je u Novom Sadu. Iako je rodom iz Zrenjanina, sebe smatra Novobečejkom, a Novi Bečej gradom sa posebnom dušom.
Porodica Kostović se naselila sredinom XIX veka u potiskom naselju Franjevu (Franyova- stari naziv za Vranjevo), najverovatnije zbog njegovog izuzetnog geografskog položaja za trgovinu žitom. Rodonačelnik porodice Kostović Jovan, a i njegov sin Stevan1 su se pokazali izuzetno veštim trgovcima, te su stekli značajnu imovinu i veliki ugled.
Pored izgradnje prvih nasipa u XVIII veku, pokreće se i pitanje plovidbe rekom Tisom, tj. pitanje njene regulacije.
U prvoj polovini XIX veka, pitanje regulisanja reke Tise postaje sve aktuelnije iz ekonomskih razloga, pa otpočinju prva redovna hidrološka osmatranja i prva snimanja njenog korita. Stručnjaci rade konkretne projekte za regulisanje korita Tise, a zadatak je da se velike vode brzo i bezbedno odvedu.
Romi su poreklom iz Azije, a smatra se da im je stara postojbina Indija, koju su napustili između devetog i jedanaestog veka. Pre dolaska u Evropu, duže su se zadržali u Persiji, Maloj Aziji i Siriji. U Evropu su došli tokom četrnaestog veka: jedni preko severne Afrike u Španiju, a drugi preko Male Azije na Balkan. Na Kritu se javljaju 1322, na Krfu 1346, u Vlaškoj 1370, u Zagrebu 1378, u Mađarskoj i Nemačkoj 1417. Iz Evrope su se širili na druge kontinente.
