Prvi pomen, uslovno rečeno, organizovane brige o duševno obolelim osobama u Novom Bečeju datira još iz davne 1789. godine. U sklopu opšte politike ugarskih vlasti u vezi sa uređivanjem „ludnica“ apostrofira se Turski Bečej kao mesto u kojem mesne vlasti nužno treba da zbrinu lјude poput „nesrećnog“ Jece Aćimčeva, kako svojim ponašanjem ne bi i dalјe uznemiravao sugrađane.1
U to vreme su još uvek, nezvisno jedno od drugog, postojala dva naselјa - Vranjevo i Turski Bečej. Posle nekoliko neuspelih inicijativa za njihovo spajanje, to je učinjeno tek 1946. godine pod imenom Vološinovo. Ovo ime je 1952. promenjeno u današnje - Novi Bečej. Ipak, u ovom delu istorijata socijalne zaštite u mestu, posmatraćemo ih kao jedno.2
Za sada nema podataka da li je, i kako, realizovana ova naredba skraja XVIII veka, niti kako su slični slučajevi rešavani u narednim decenijama. Tek, u sklopu globalnog razumevanja potrebe za pružanje pomoći utroženima, svih profila, u drugoj polovini XIX veka osnovano je društvo Crvenog krsta, uz moto „Svi smo braća u patnji“. Nešto kasnije, Društvo je uspostavilo podružnice i na teritoriji današnje Vojvodine, najpre u Pančevu i Subotici. U Turskom Bečeju je, takođe, osnovana podružnica Crvenog krsta. Nјeni osnivači i članovi su bili bogati i ugledni meštani, koji su želeli da se bave dobrotvornim radom. Od tadašnjih aktivnih članova vredno je setiti se Ištvanfi Ištvana, predsednika, Garai Iže ekonoma društva, gospođe Ištvanfi Ištvana, Urban Šarolte, gospođe Varadi Jožefa, gospođe Šaro Đule, Kajser Janoša župnika, Ranković Ištvana, Hazlinger Lajoša i Varkonji Bele sekretara društva. Ipak, vremenom je rad Društva potpuno zamro.3
Ne treba zaboraviti ni ulogu mnogobrojnih dobrotvornih društava, nastalih krajem XIX i početkom XX veka. Ona su bila organizovana na nacionalnoj osnovi, a humanitarnim radom u okviru njih su se najčešće bavile žene. U Novom Bečeju, krajem XIX veka ovakve aktivnosti su se odvijale u okviru rada Tursko-bečejskog dobrotvornog udruženja žena, osnovanog još 1878. godine. Cilјevi udruženja su bili: pomoć udovicama, siročićima, nezbrinutim bolesnicima i uopšte ugroženim pojednicima i porodicama putem raznih dobrotvornih akcija, kao i materijalno podržavanje ustanova za vaspitanje i školovanje dece na teritoriji opštine.4
Priliku da iskažu svoju humanost u većoj meri stanovnici Novog Bečeja su dobili po izbijanju Prvog svetskog rata. Oživeo je rad mesne podružnice Crvenog krsta. Organizovani su kursevi ze negu bolesnika i ranjenika. Osnovana je pomoćna bolnica. Na više lokacija u mestu raspoređeno je oko 240 postelјa. Bogatiji građani su o svom trošku prihvatali deo tereta zbrinjavanja ranjenika. Za rad u bolnici obučeno je preko 30 osoba, oba pola, koje su većinom radile na dobrovolјnoj osnovi. Ali bilo je i profesionalnih lekara i drugog stručnog osoblјa. U bolnici je lečeno više od 1.000 ranjenika i negovalo 300 bolesnika, a u poslednjim godinama rata ona je vodila računa o lokalnoj siročadi, izbeglicama, invalidima, udovicama i beskućnicima.5
Po završetku Prvog svetskog rata na teritoriji današnje Vojvodine osnovano je Srpsko društvo Crvenog krsta za Banat, Bačku i Baranju, koje kasnije menja ime u Društvo Crvenog krsta u okviru Kralјevine Srba, Hrvata i Slovenaca. Između ostalih, njegovi zadaci su bili i organizovanje službe za pružanje kućne nege i pomoći i pružanje socijalne pomoći ugroženima.6
Prema navodima ćerke prve upravnice Doma, Ljilјane Panić, na prostorima današnjeg prvog odelјenja (Maršala Tita br. 77) postojale su konjušnice austrougarske vojske. Na tom mestu je, još pre Drugog svetskog rata, formiran centar za ostarela i nemoćna lica. Centar je održavan uz pomoć humanitarnog rada meštana, a poslove je vodila Danica Jocković. Posle Drugog svetskog rata starim i iznemoglim licima se pridodaju i ratna siročad.7
Postojanje Sirotinjskog i Dečjeg doma u Novom Bečeju, tada Vološinovu, potvrđuju i autor prethodne monografije Doma, Dragan Džigurski i arhivska građa. Iz nje saznajemo da je Danica Jocković i tokom 1945. godine bila na mestu upravnika Sirotinjskog doma. Tako je bilo sve do 1. septembra iste godine, kada je na njeno mesto postavlјen Radovan Jocković, sa platom od 400 dinara mesečno.8
Na osnovu indirektnih informacija iz arhivske građe, može se zaklјučiti da je, 1947. godine, u mestu ustanovlјen i „Dom staraca“ („ubogi dom“) finansiran uglavnom dobrovolјnim prilozima samih građana, a manjim delom i opštinskim sredstvima. To je prvi pomen organizovane društvene brige o starim i bolesnim licima u ovom periodu. Te godine, 29. jula, započeto je renoviranje i dogradnja objekta Doma staraca, za smeštaj 60 korisnika. U ovim poslovima učestvovali su i sami meštani dobrovolјnim radom. Tom prilikom obavlјeno je malterisanje i krečenje, objekta, popravka stolarije, doziđivanje šupe, izgradnja sanitarnog čvora i proširivanje jedne prostorije za potrebe kuhinje, trpezarije i ostave. Popravlјene su električne instalacije i nabavlјen nov inventar. Posle toga, 1. decembra 1947. godine u ovako uređen prostor uselilo se 66 lica. O njima su brinule aktivistkinje AFŽ-a i volonterke. Privremeni upravnik je bio Ilija Garčev, a domar Ajdanov Milan, sa platama od 3.000, odnosno 2.500 dinara. Od 1. januara 1948. godine Dom starih je finansiran sredstvima Pokrajine. Zgrada Doma je bila u ulici Maršala Tita 77, na mestu jednog od objekata koji su i danas u funkciji brige o starima.9
1 Arhiv Vojvodine, Fond Torontalska županija, kutija 148, br. 2.977
2 Mr Aleksandar Kasaš, Fragmenti iz istorije Bečejske tvrđave, Prilozi za istoriju Novog Bečeja, Novi Bečej, 1991, str. 18
3 Karolј Andre, Lazaret u Turskom (Novom) Bečeju (Internet sajt: Novi Bečej - Online - pregledano 1. decembra 2018.)
4 Karolј Andre, Letopis 2011. (Internet sajt: Novi Bečej - Online - pregledano 1. decembra 2018.)
5 Karolј Andre, Lazaret u Turskom (Novom) Bečeju u toku Prvog svetskog rata 81914- 1918) i Podružnica Crvenog krsta u Turskom (Novom) Bečeju, Novi Bečej, 2014.
6 Crveni krst Vojvodine (internet sajt: www.ckv.org.rs - pregledano 8. decembra 2018.)
7 Ljilјana Panić - Lika, Sećanja tragovi lјudi u vremenu (rukopis)
8 Arhiva Ustanove za odrasle i starije „Sveti Vasilije Ostroški - Čudotvorac“, Novi Bečej (u dalјem tekstu Arhiva Ustanove), Sednički zapisnik br. 231/1945. i Odluka Opštinskog odbora, br. 231/1945.; Dragan Džigurski, Na svom putu ovde sam zastao i ostao, Novi Bečej, 2010., str. 7
9 Arhiva Ustanove, Izvod iz zapisnika sa sednice Izvršnog odbora M. N. O. Vološinov, od 26. decembra 1947.; Dragan Džigurski, nav. delo, str. 9-12
Komentari