Obrazloženje predloga za pokretanje zaštite

Slatinska staništa, iako izuzetno bogata prirodnim vrednostima (Knežević, 1994; Puzović et al. 2009), prema sumi njihovih površina dominiraju među staništima u Vojvodini koje karakteriše nedovolјna zakonska zaštita (Szabados et al. 2011). Rusanda, najveće zaslanjeno jezero u Srbiji, zajedno sa Slanim kopovom (područje zaštićeno Uredbom o zaštiti Specijalnog rezervata prirode „Slano kopovo”, “Sl. glasnik RS". br.74/01) i Okanj barom (područje u postupku zaštite kao Specijalni rezervat prirode), predstavlјa deo očuvanog i ekološki funkcionalnog kompleksa zaslanjenih jezera I livada u banatskom Potisju. Nјegov značaj ogleda se u postojanju reprezentativnih očuvanih staništa prioritetnih za zaštitu na nacionalnom nivou. U navedena staništa spadaju: slane travne formacije na solončaku (nacionalni kod: S6.11), panonske slatine (S6.12) i panonske slane stepe i utrine (S6.13). na osnovu Pravilnika o kriterijumima za izdvajanje tipova staništa, o tipovima staništa, osetlјivim, ugroženim, retkim i za zaštitu prioritetnim tipovima staništa i o merama zaštite za njihovo očuvanje („Sl. glasnik RS", br. 35/2010). Značajne su i na međunarodnom nivou, budući da je reč o staništima panonskih slanih stepa i slanih močvara, prioritetnim za zaštitu na području Panonskog biogeografskog regiona.

Područje Rusande je još od izgradnje prvobitnog kupališta na splavovima (1866. godine) bilo čuveno kao banjsko lečilište. I danas je ovaj prostor jedino aktivno banjsko lečilište u Banatu, zahvalјujući postojanju Specijalne bolnice za rehabilitaciju „Rusanda" koja je smeštena na severnoj obali jezera. Banjski kompleks uokviren je i ukloplјen u park značajne hortikulurne vrednosti koji predstavlja jedinu šumoliku površinu u srednjem Banatu, zbog čega je veoma značajna kao mesto gnežđenja I migratorna stanica ptica. Banja ima lečilišnu tradiciju zasnovanu na korišćenju lekovitih svojstava mineralnog peloida (sedimenta) iz jezera Rusanda, u kombinaciji sa termomineralnom vodom. Funkcionisanje Specijalne bolnice u potpunosti je oslonjeno na korišćenje ovih prirodnih resursa. Kako se peloid iskorišćen od strane Specijalne bolnice, ponovo vraća u jezero, način funkcionisanja ove institucije je održiv i odgovara funkcijama zaštićenog područja, a takođe ima i značajnu funkciju održivog razvoja lokalne zajednice.

Značaj i ekološke funkcije ovog područja su mnogobrojne. To je jedan od samo nekoliko preostalih lokaliteta sa veoma dobro izraženom kombinacijom predeonih elemenata: zaslanjenog jezera i pripadajuće halofitske vegetacije, okruženog mozaikom očuvanih i delimično očuvanih livadsko-stepskih, močvarnih i polјoprivrednih staništa u Srbiji, koji sadrži veoma veliko bogatstvo bilјnog i životinjskog sveta specifičnog za panonska slana jezera.

Prostor Rusande ima i koridorsku funkciju, obezbeđujući fizičku vezu između slanih jezera i zaslanjenih livadskih staništa susednih područja koje spaja (Slano kopovo na severu i Okanj na jugu), formirajući tako središte slatinsko-stepskog koridora u banatskom Potisju. On se nastavlјa na potiski koridor staništa identičnih osobina koji se pruža kroz istočnu Mađarsku i prepoznat je kao jedan od Panevrospkih ekoloških koridora (Biro et al. 2006).

Postoji značajan međunarodni okvir koji podržava zaštitu područja Rusande. To su, pre svega, međunarodne konvencije koje regulišu zaštitu biodiverziteta i staništa: Konvencija o biološkoj raznovrsnosti (“Sl. list SRJ", Međunarodni ugovori, br. 11/2001). Zakon o potvrđivanju Konvencije o očuvanju evropske divlјe flore i faune i prirodnih staništa („Sl. list SRJ", Međunarodni ugovori. br. 102/2007) i Zakon o potvrđivanju konvencije o očuvanju migratornih vrsta životinja (“Sl. list SRJ". Međunarodni ugovori, br. 102/2009). Zajednički cilј navedenih međunarodnih ugovora je postavlјanje usaglašenih principa za zaštitu biodiverziteta i obezbeđivanje takvog načina upravlјanja vrstama i staništima koji će obezbediti njihov dugoročni opstanak. Sa druge strane, Konvencija o vlažnim staništima (Ramsaraska konvenicija) je međudržavni sporazum koji obezbeđuje podršku država potpisnika očuvanju vlažnih staništa od međunarodnog značaja na njihovoj teritoriji i planiranje mudrog korišćenja svih ostalih vlažnih područja.

Nacionalni okvir koji podržava proglašavanje područje Rusande za zaštićeno prirodno dobro je Zakon o zaštiti prirode (“Sl. glasnik RS", br. 36/2009, 88/2010 i 91/2010). Zakon obezbeđuje zaštitu, očuvanje i unapređenje biološke (genske, specijske i ekosistemske), geološke i predeone raznovrsnosti (Član 2.) - između ostalog, uspostavlјanjem i utvrđivanjem zaštićenih prirodnih dobara i sistema praćenja njihove zaštite (član 7.) i definiše da se za zaštićena područja od opšteg interesa mogu proglasiti „područja koja imaju izraženu geološku, biološku, ekosistemsku i/ili predeonu raznovrsnost" (član 28.).

Prve ideje o zaštiti ovog i susednih zaslanjenih jezera, kao rešenju za očuvanje jedinstvenog biodiverziteta, potiču još iz perioda pre više od 30 godina (Dimitrijević, 1979), da bi se od 1998. područje našlo na listi područja od nacionalnog značaja za očuvanje faune ptica (Puzović, 1998). Nacionalni značaj ovog područja za očuvanje biodiverziteta ni danas nije manji. Kao ekološki značajno područje predstavlјa deo ekološke mreže Republike Srbije, na osnovu Uredbe o ekološkoj mreži (“Sl. glasnik RS". br. 102/2010).

Prostor Rusande se, kao područje od izuzetnog međunarodnog značaja, od 2009. godine nalazi na listi međunarodno značajnih područja za ptice, zajedno sa Okanj barom (Puzović i sar. 2009). Konačno, kao rezultat pripremnog rada na identifikaciji potencijalnih područja posebne zaštite za vrste ptica i migratorne vrste (nacionalni termin za SPA područja – Special Protected Areas), područje Rusaede (i Okanj bare) identifikovano je kao jedno od preliminarnih SPA područja (Sekulić & Tucakov, 2011), sa ukupno 31 nominovanom vrstom: 17 migratornih i 14 sa Aneksa I Direktive o zaštiti divlјih ptica (Directive 2009/147/EC of the European Parliament and of the Council of 30. Novembar 2009 on the conservation of wild birds), na osnovu koje se ova područja I određuju.

Kako bi se obezbedilo trajno očuvanje i održivo korišćenje prirodnih vrednosti ovog područja, koje je usklađeno sa tradicionalnim načinom života, a prorodno dobro promovisalo kao lokalitet koji ima značajnu naučnu, obrazovnu, duhovnu, estetsku, kulturnu, turističku, zdravstveno-rekreativnu funkciju, Pokrajinski zavod za zaštitu prirode predlaže da se ono stavi pod zaštitu kao Park prirode „Rusanda".

Povezani članci