srenhu

Režimi zaštite

REŽIM ZAŠTITE I, II i III STEPENA U SRP „OKANJ BARA“

Područje Okanj bare, bare Crvenke, Čikoš bare, delovi atara naselja Taraš, Kumane, Melenci i Elemir izdvojeni su za zaštitu kao SRP „Okanj bara“.

Ovo područje obuhvata kompleks livadsko – stepske vegetacije, slatina, zaslanjenih bara različitog saliniteta i obradivih površina-zemljišta lošijeg boniteta. Rezervat je jedan od tri najreprezentativnija i najatraktivnija očuvana prostora na slatinama Vojvodine. Specijalni rezervat prirode specifičan je po jedinstvenim panonskim ekosistemima tipičnim za zaslanjene, muljevite bare, slatine i livade sa očuvanim euhalofitnim biljnim vrstama i životinjskim svetom karakterističnim za slanu podlogu.

Područje Okanj bare značan ja za očuvanje ukupne biološke raznovrsnosti regiona Banata, Vojvodine, Srbije i Evrope. Različiti, za zaštitu prioritetni tipovi staništa i predela su od nacionalnog i evropskog značaja. Na njima su prisutne bogate populacije strogo zaštićenih vrsta, kao što je tekunica (Citellus citellus).

Prisustvo panonskih endema (Limonium gmelini, Plantago schwarzenbergiana) i subendema (Pucinellia distans ssp. limosa, Roripa sylvestris ssp. kerneri), kao i biljnih vrsta koje se nalaze na južnoj granici areala, a tipične za ovu izvornu vegetaciju predsatvljaju florističke raritete, a neke su zakonom zaštićene na nacionalnom i međunarodnom nivou: Allium atropurpurpureum, Aster tripolium ssp. pannonicus, Cirsium brachicephalum, Crypsis aculeata, Ornithogalum boucheanum, Salvia austriaca, Silene viscosa, Salsola soda, Scilla autumnalis i dr.

Od retkih vrsta insekata, Okanj nastanjuju Acrida ungarica, panonski endem, Theophilea subcylindricollis, nova vrsta u fauni Srbije i Stylurus flavipes, međunarodno ugrožena vrsta. Bogatstvo faune ptica Okanja se ogleda u gnežđenju retkih vrsta čaplji u mešovitoj koloniji (Egretta alba, Egretta garzetta, Ardea purpurea, Platalea leucorodia), kao i vlastelice (Himantopus himantopus), crvenonogog sprudnika (Tringa totanus) i cvrčića trščara (Locustella naevia).

Tokom prolećne i jesenje seobe Okanj je važno odmorište na kojem se okupljaju velika jata ptica. Na Okanju obitava i nekoliko manjih kolonija. Na osnovu odredbi člana 29 Zakona o zaštiti prirode prirode („Sl. glasnik RS", br. 36/09, 88/10 i 91/10) specijalni rezervat prirode je područje sa neizmenjenom ili neznatno izmenjenom prirodom, od naročitog značaja zbog jedinstvenosti, retkosti ili reprezentativnosti, a koje obuhvata stanište ugroženih divljih vrsta biljaka, životinja i gljiva, bez naselja ili sa retkim naseljima, u kojima čovek živi usklađen sa prirodom, namenjeno očuvanju postojećih prirodnih odlika, genskog fonda, ekološke ravnoteže, praćenju prirodnih pojava i procesa, naučnim istraživanjima i obrazovanju, kontrolisanim posetama i očuvanju tradicionalnog načina života. U specijalnom rezervatu prirode zabranjeno je vršiti radnje i aktivnosti i obavljati delatnosti koje mogu narušiti svojstva zbog kojih su proglašeni zaštićenim prirodnim dobrom, kao što su: branje i uništavanje biljaka, uznemiravanje, hvatanje i ubijanje životinja, uvođenje novih bioloških vrsta, melioracijski radovi, razni oblici privrednog i drugog korišćenja i slično.

Prema IUCN kriterijumima, upravljanje ovim rezervatom usmereno je na upravljanje vrstama i staništima. Zaštita područja je od izuzetnog značaja za očuvanje livadsko – stepske vegetacije, slatina, zaslanjenih bara različitog saliniteta, vodenih i močvarnih prirodnih vrednosti, kao i dinamičkih procesa u njima, a koji su od nacionalnog i/ili evropskog značaja.

Osnovni cilj zaštite ovog rezervata je očuvanje slatinskih, livadsko - stepskih, močvarnih i vodenih ekosistema. Navedeni ekosistemi se mozaično smenjuju sa obradivim površinama. U tom prostoru se odvijaju delom prirodni, a delom i promenjeni prirodni procesi. Uz ograničeno i usmereno korišćenje slatinskih, livadsko - stepskih, močvarnih i vodenih ekosistema, kao i obradivog zemljišta stvaraju se uslovi za očuvanje prirodnih vrednosti i njene prezentacije kroz usklađen razvoj ekoloških prihvatljivih oblika stočarstva, poljoprivrede i eko-turizma. U razvoju eko-turizma moguće je uključenje lokalnog stanovništva, što je u skladu sa principima Ramsarske konvencije, budući da je rezervat nominovan za upis na Ramsarsku listu.

Zaštićeno područje SRP „Okanj bara" uvršteno je na osnovu Uredbe o ekološkoj mreži („Sl. glasnik RS“, broj 102/10) u Nacionalnu ekološku mrežu kao ekološki značajno područje. Mnogobrojne depresije i vodeni tokovi obezbeđuju ekološki koridor prema Tisi, a preko nje sa panevropskom ekolioškom mrežom (Bennett & Wit, 2001).

Polazeći od potrebe zaštite i očuvanja slanih jezera, bara, specifične halofitske i livadsko-stepske vegetacije, koji su prioritetni za zaštitu u evropskim razmerama, kao i prisustvu značajnih vrsta na nacionalnom i međunarodnom nivou, određeni su režimi zaštite I, II i III stepena (Karta br. 4), u skladu sa članom 35. Zakona o zaštiti prirode ("Sl. glasnik RS", br. 36/09, 88/10 i 91/10).

Od ukupno zaštićene površine koja iznosi 5.480 ha 94 a 04 m2, područje:

  • Režima zaštite I stepena obuhvata 165 ha 75 a 90 m2 ili 3,02 %;
  • Režima zaštite II stepena obuhvata 3.160 ha 78 a 75 m2 ili 57,67 %;
  • Režima zaštite III stepena obuhvata 2.154 ha 39 a 39 m2 ili 39,31 %.

Režim zaštite I stepena

Polazeći od člana 35. stav 3. Zakona o zaštiti prirode („Sl. glasnik RS", br. 36/2009 , 88/2010 i 91/2010) režim zaštite I stepena – stroga zaštita, sprovodi se na zaštićenom području ili njegovom delu sa izvornim ili malo izmenjenim ekosistemima izuzetnog naučnog i praktičnog značaja, kojim se omogućavaju procesi prirodne sukcesije i očuvanje staništa i životnih zajednica u uslovima divljine. U režim zaštite I stepena moguća su naučna istraživanja, kontrolisana edukacija i aktivnosti usmerene ka očuvanju i unapređenju postojećeg stanja ekosistema.

Područje pod režimom zaštite I stepena obuhvata vodeni basen Okanj bare, kao najreprezentativnije slane bare u Rezervatu. Izuzimanje područja režima zaštite I stepena iz područja na kome se lovi, daje osnovu za uspostavljanje rezervata za divljač, iz razloga što tršćaci i ševari Okanj bare pružaju idealan zaklon divljači u toku zime i lovne sezone.


Režim zaštite II stepena

U okviru područja za koji je propisan režim zaštite II stepena nalaze se tri celine: Prva celina (1) Centralne slatine i bare (Kumanski Vanj-Bara Crvenka-Žugalj bara), druga celina (2) Slatine oko Okanj bare i treća celina (3) Blato. Sva prirodna staništa u navedenim celinama obrasla su: vodenom, močvarnom i barskom vegetacijom, močvarnom vegetacijom zaslanjenih staništa, močvarnom vegetacijom duž kanala, vlažnim plavnim livadama, pašnjačkom vegetacijom, vegetacijom jednogodišnjih sukulentnih halofita isušenih zaslanjenih i slabo zaslanjenih bara i plitkih depresija, livadskostepskom vegetacijom kontinentalnih slatina, kao što su potopljene jako slane livade na solončaku, slane livade na sodnim solončacima, vlažne srednje slane livade na staništu na kome je nizak nivo podzemne vode, vegetacija livadskog karaktera na vlažnim solonjecima i livadsko-stepska vegetacija slabo zaslanjenih zemljišta. Odnosno prostor obuhvata bare, slatine, vlažne i suve livade i pašnjake. U okviru granica režim zaštite II stepena nalazi se i manji broj oranica. Obradivo zemljište je nastalo preoravanjem visokih greda i livada i lošeg je boniteta.

Mere zaštite u režim zaštite II stepena – aktivna zaštita propisuju se u cilju što boljeg usklađivanja potreba zaštite i unapređivanja prirodnih odlika sa ograničenim i strogo kontrolisanim korišćenjem prostora.

Tradicionalni vidovi korišćenja prostora kao što su ispaša, košenje i seča trske koriste se kao mere aktivne zaštite. U režim zaštite II stepena mogu se vršiti upravljačke intervencije u cilju restauracije, revitalizacije i ukupnog unapređenja zaštićenog područja, bez posledica po primarne vrednosti njihovih prirodnih staništa. Aktivnosti se mogu vršiti u meri koja omogućava unapređenje stanja i prezentaciju zaštićenog područja uz očuvanje prirodnih vrednosti.


Režim zaštite III stepena

Režim zaštite III stepena obuhvata preostali deo područja Rezervata «Okanj bare» na kome se nalaze većim delom obradive površine ispresecane pašnjacima i livadama. Ovaj prostor je pod većim uticajem čoveka. Obradive površine se nalaze uz granicu zaštićenog područja ili na najvišim delovima u Rezervatu i u kontaktu su sa livadsko-stepskom vegetacijom. Svi putevi i putni koridori se nalaze pod ovim režimom zaštite.

Osnovna namena zaštite je očuvanje predela i ublažavanje poljoprivrednog uticaja uz mogućnost revitalizacije stepskih fragmenata, ograničen i selektivan razvoj poljoprivrede, stočarstva i turizma.


Mere zaštite na području sa režimom zaštite i (prvog) stepena

Stroga zaštita sprovodi se na delu zaštićenog područja sa izvornim, neizmenjenim ili malo izmenjenim ekosistemima velikog naučnog i praktičnog značaja. U ovom režimu moguća su naučna istraživanja i praćenje prirodnih procesa, kontrolisana edukacija i aktivnosti u obrazovne, rekreativne i opšte kulturne svrhe, kao i sprovođenje mera zaštite u slučaju požara, elementarnih nepogoda i udesa, pojava bolesti i prenamnožavanja štetočina uz saglasnost Ministarstva. član 35. Zakona o zaštiti prirode («Sl. Glasnik RS», 36/09 88/10 i 91/10).


Režim zaštite I stepena obuhvata područje Okanj bare

Zabranjuje se:

  • korišćenje prirodnih resursa i izgradnja objekata;

Ograničavaju se radovi i aktivnosti na:

  • naučna istraživanja i praćenje prirodnih procesa;
  • kontrolisanu posetu u obrazovne, rekreativne i opštekulturne svrhe;
  • sprovođenje zaštitnih, sanacionih i drugih neophodnih mera u slučaju požara, elementarnih nepogoda i udesa, pojava biljnih i životinjskih bolesti i prenamnožavanja štetočina;
  • interventne mere na zaštiti ekosistema po posebnim uslovima zaštite prirode.

Opšte mere zaštite na području sa režimom zaštite II (Drugog) i III (trećeg) stepena

Zabranjuje se:

  • radovi i aktivnosti koji mogu imati značajan nepovoljan uticaj na geomorfološke, hidrološke i pedološke karakteristike, živi svet, životnu sredinu, ekološki integritet i estetska obeležja predela;
  • izgradnja ribnjaka;
  • pošumljavanje i preoravanje travnih staništa, livada i pašnjaka;
  • uznemiravanje, neplansko sakupljanje i uništavanje divljih životinja;
  • uništavanje i neplansko uklanjanje i sakupljanje divljih biljaka i gljiva,uništavanje i ugrožavanje staništa strogo zaštićenih divljih vrsta;
  • održavanje kanala paljenjem vegetacije u, pored i na kosinama kanala;
  • podizanje vetrozaštitnog zelenila koje nije u cilju zaštite prirodnog dobra;
  • vršenje melioracija livada i pašnjaka;
  • uznemiravanje ptica, posebno u periodu gnežđenja (1. april –31. jul).  lov na sitnu divljač od 1. aprila do 1. jula;
  • lov na udaljenosti manjoj od 200 m od Okanj bare i pucanje u pravcu područja sa režimom zaštite I stepena (Okanj bara);
  • ispaša svinja;
  • unošenje biljnih i životinjskih invazivnih vrsta;
  • samoinicijativno i nestručno poribljavanje voda;
  • sprovođenje meliorativnih aktivnosti koje narušavaju prirodnu dinamiku vodnog režima;
  • eksploatacija zemlje i mineralnih sirovina;
  • upuštanje voda ispod II ( mezosaprobne) klase kvaliteta u recipijent;
  • hemijsko i fizičko zagađivanje zaštićenog područja, otvaranje deponija, odlaganje opasnih materija i sl;
  • zagađivanje bukom većom od 45 decibela i svetlošću;
  • pretakanje i deponovanje goriva;

Mere očuvanja i unapređenja

  • očuvanje reprezentativnih geoloških, geomorfoloških i hidroloških pojava i odlika, biogeografskih obeležja područja, predeonog, ekosistemskog, specijskog i genetskog diverziteta;
  • revitalizacija staništa livadsko – stepske vegetacije, slatina zaslanjenih bara različitog saliniteta;
  • primena interventnih mera zaštite staništa i vrsta u cilju očuvanja ekosistema;
  • kartiranje staništa i monitoring prirodnih vrednosti;
  • usaglašavanje vodnog režima sa potrebama očuvanja hidrološke dinamike slatina i karakteristika Okanj bare, kao slanog jezera;
  • istraživanja dinamike kretanja podzemnih voda na lokalnom i regionalnom nivou;
  • kontrolisana ispaša po posebnom programu;
  • formiranje zaštitnog zelenila oko ekoloških i hidroloških funkcionalnih celina;
  • unapređivanje postojećih i formiranje novih ekoloških koridora;
  • primena tehničkih rešenja za očuvanje funkcionalnosti ekoloških koridora;
  • formiranje i uređenje tampon-pojasa uz granicu obradivih površina;
  • formiranje vetrozaštitnih pojaseva autohtonim vrstama u skladu sa interesima očuvanja biodiverziteta i primena drugih protiverozionih mera;
  • uspostavljanje kanalske mreže za odvođenje atmosverske vode iz naselja Kumane u Tisu;
  • suzbijanje invazivnih vrsta i gradacija parazitskih vrsta šumskog drveća primenom bioloških i biotehničkih sredstava, kao i hemijskih sredstava, po posebnom odobrenju ministarstva;
  • naučno-istraživački rad;
  • očuvanje kvaliteta vode;
  • održavanje kanalske mreže korišćenjem bioloških metoda;
  • edukacija lokalnog stanovništva i korisnika prostora za održivo korišćenje prirodnih resursa, u skladu sa potrebama očuvanja prirodnih vrednosti;
  • prezentacija i popularizacija prirodnih i stvorenih vrednosti;
  • unapređenje turističke ponude i sistema upravljanja posetiocima;
  • uređenje vidikovca, edukativnih staza i drugih reprezentativnih prostora;

Ograničava se:

  • promena namene površina, na potrebe revitalizacije i unapređenja prirodnih staništa;
  • izgradnja objekata i infrastrukture na potrebe održivog korišćenja i upravljanja zaštićenim područjem, održavanje postojećih objekata, i postavljanje podzemnih vodova uz postojeću infrastrukturu;
  • mozaično paljenje travne vegetacije na potrebu revitalizacije staništa, po posebnom projektu i uslovima zaštite prirode;
  • košenje, na prostorno i vremenski ograničene aktivnosti, uz primenu zaštitnih mera za floru i faunu;
  • lov na prostorno i vremenski ograničene aktivnosti na održavanju zdravstvenog stanja i brojnosti populacija lovnih vrsta;
  • Izgradnja putne mreže na održavanje i rekonstrukciju postojećih puteva.

Mere zaštite na području sa režimom zaštite ii (drugog) stepena

Režim zaštite II stepena se sprovodi na delu zaštićenog područja sa delimično izmenjenim ekosistemima velikog naučnog i praktičnog značaja. Ovde su moguće upravljačke intervencije u cilju restauracije, revitalizacije i ukupnog unapređenja prirodnog dobra bez posledica po primarne vrednosti njegovih prirodnih staništa, populacija i ekosistema, kao i kontrolisane tradicionalne delatnosti koje tokom svog odvijanja nisu ugrozile primarne vrednosti prostora i ograničeno koristiti prirodni resursi na održiv i strogo kontrolisan način.

Režim zaštite II stepena obuhvata bare, slatine, vlažne i suve livade i pašnjake. U okviru granica režim zaštite II stepena nalazi se i manji broj oranica. Obradivo zemljište je nastalo preoravanjem visokih greda i livada i lošeg je boniteta.


Zabranjuje se:

  • uklanjanje travnog pokrivača sa površinskim slojem zemljišta;
  • sadnja drveća i grmlja;
  • uklanjanje flotantne, submerzne, i priobalne vegetacije;
  • košenje teškom mehanizacijom;
  • kretanje vozila, traktora, kombajna izvan puteva;
  • lov na sitnu divljač od 1. aprila do 1. jula;
  • upotreba hemijskih sredstava, osim u cilju aktivne zaštite prirodnog dobra;
  • pristup posetiocima u periodu od 1. aprila do 1. jula bez pratnje čuvarske službe;
  • okupljanje većeg broja ljudi i održavanje manifestacija.

Mere očuvanja i unapređenja:

  • kontrolisana ispaša po posebnom programu;
  • kontrolisano sečenje trske;
  • košenje livada nakon plodonošenja zaštićenih biljnih vrsta (posle 15. juna);
  • očuvati netaknutost 20 % tršćaka i slatina svake godine;

Turizam pod posebnim uslovima:

  • osmatranje vršiti samo sa za to predviđenih mesta (čeka i osmatračnica), bez kretanja po Rezervatu,
  • trasirati i urediti pristupne staze do mesta za osmatranje;
  • moguće je urediti maksimalno 3 osmatračka mesta;

Mere zaštite na području sa režimom zaštite iii (trećeg) stepena

Režim zaštite III stepena se sprovodi na delu zaštićenog područja sa delimično izmenjenim i/ili izmenjenim ekosistemima od naučnog i praktičnog značaja. U ovom stepenu zaštite moguće je selektivno i ograničeno korišćenje prirodnih resursa, upravljačke intervencije u cilju restauracije, revitalizacije i ukupnog unapređenja prirodnog dobra, održivo korišćenje, očuvanje tradicionalnih delatnosti lokalnog stanovništva, selektivno i ograničeno korišćenje prirodnih resursa i prostora uz potrebnu infrastrukturu i drugu izgradnju usklađene sa vrednostima, potencijalima i kapacitetima i potrebama zaštićenog prostora.


Zabranjuje se:

  • oranje njiva do ruba depresija;
  • upotreba pesticida iz grupe hlorovanih ugljovodonika i metil bromida na udanjenosti manjoj od 50 m, a ostalih pesticida (zoocidi, fungicidi, herbicidi) na manjoj udaljenosti od 20 m od kanala i rubova njiva.

Mere očuvanja i unapređenja:

  • poljoprivredne površine na slatinama, nižeg boniteta (V, VI klasa), postepeno vraćati u livade i pašnjake;
  • upravljačke intervencije u cilju restauracije, revitalizacije i ukupnog unapređenja prirodnog dobra;
  • očuvanje tradicionalnih delatnosti lokalnog stanovništva, razvoj infrastrukture usklađene sa vrednostima, potencijalima i kapacitetima zaštićenog prostora;
  • selektivno i ograničeno korišćenje prirodnih bogatstava i kontrolisane intervencije i aktivnosti u prostoru, ukoliko su usklađene sa funkcijama zaštićenog prirodnog dobra, ili su vezane za nasleđene tradicionalne oblike privrednih aktivnosti;
  • uređenje turističkih punktova i punktova za odmor i rekreaciju po posebnim planovima i projektima;
  • formiranje zaštitnog pojasa na visokoj obali Okanj bare prema oranicama u širini od najmanje 10 m.

Mere zaštite za zaštitnu zonu

Mere očuvanja i unapređenja:

  • podizanje zaštitnog zelenog pojasa prema objektima iz urbanog okruženja;
  • razvoj održivih vidova turizma i poljoprivredne proizvodnje, u skladu sa prirodnim karakteristikama i osetljivošću prostora, radi uključivanja aktivnosti u okviru zaštitne zone u širi privredni razvoj područja;
  • organizovano praćenje kvaliteta zemljišta, vode i vazduha;
  • rešavanje problema nekontrolisanog odlaganja otpada i saniranje prostora pod smetlištima (uklanjanje prisutnog otpada, regeneracija zemljišta);
  • zaštita vodnih resursa od drugih vidova zagađenja i njihove nekontrolisane eksploatacije;
  • unapređivanje postojećih i formiranje novih ekoloških koridora;
  • primena odgovarajućih tehničkih rešenja za očuvanje funkcionalnosti ekoloških koridora;
  • formiranje ekološke mreže prirodnih i prirodolikih površina i povezivanje regionalne mreže sa područjima “Natura 2000” iste geobiološke celine;

Zabranjeno je:

  • proširenje građevinske zone naselja;
  • Formiranje građevinske zone van građevinskog reona suprotno ciljevima zaštite i održivog korišćenja prirodnih vrednosti;
  • izgradnja saobraćajnica višeg reda (državni put I i II reda);
  • odlaganje opasnog otpada i izgradnja deponija za odlaganje komunalnog otpada na prostoru zaštitne zone, kao i u zoni hidrološkog uticaja na ugrožene ekosisteme;
  • direktno upuštanje otpadnih voda naselja u kanalsku mrežu prirodnog dobra, kao i upuštanje vode ispod II ( mezosaprobne) klase kvaliteta;
  • unositi invazivne vrste;
  • izvoditi radove koji negativno utiču na hidrološki režim prirodnog dobra;
  • izvoditi radove koji narušavaju ekološki ili vizuelni integritet područja.

Povezani članci