srenhu

Stvorene odlike

Kulturno-istorijsko nasleđe

Travna staništa koja okružuju sela uticala su na razvitak stočarstva, a pre svega tradicionalnog polu-nomadskog pašarenja. Ovakav način života uslovio je i određene kulturne osobenosti i specifičan način života "na otvorenom". Materijalne tvorevine su retke kod lјudi koji su stalno u pokretu. Svode se na privremene čobanske nastambe, nadstrešnice, kola, ogrtače - "opaklije", štapove i đermove, bunare za pojenje stoke. Čobanske nastambe adaptirane u tradicionalnom stilu predstavlјaju neodvojivu komponentu predeonog lika i kao takve mogu imati značajnog udela u razvoju posebnih vidova turizma na zaštićenom dobru.

Čobani su među poslednjim lјudima u Vojvodini koji žive u tzv. "divlјoj prirodi", izvan naselјa i većine civilizacijskih tekovina. Uz sve prednosti i mane koje nosi takav način života, predstavlјaju socio-kulturnu osobenost ovog kraja.

Naselјa i infrastruktura               

Elemir – je naselјe koje se prvi put spominje u spisima 1454. godine. Pripadao je Torontalskoj županiji. Bio je naselјen Srbima. Kako je naselјe dobilo današnje ime ne može se pouzdano reći. Možda je naziv Elemir postao od naziva naselјene pustare "Elemir". Naselјe je menjalo ime u Srpski Elemir, Gornji Elemir, da bi se danas ponovo zvalo Elemir. Prve kuće izgrađene su na samoj obali i naselјe se prilagođavalo konfiguraciji mikrorelјefa.

Taraš – je tipično ravničarsko selo, panonske fizionomije. Ne postoje pisani podaci kada je selo postalo na sadašnjoj lokaciji. Pretpostavlјa se da je ono na ovom lokalitetu podignuto u XVIII veku.

Kumane – predpostavlja se da naziv sela vodi poreklo od Kumana, jednog ogranka azijskih Turaka, koji su u XI veku, u svom pohodu ka srednjoj Evropi, dospeli u ove krajeve. U istorijskim dokumentima, ovo naselјe se pominje tek u XVII veku, u periodu turske vladavine. U poznatom spisku priloga za Pećku patrijaršiju iz 1660. i 1661. godine, Kumane se pominje kao srpska opština u Banatu. Sve do naselјavanja Srba u ove krajeve, naselјe je imalo svega nekoliko kuća. Tek krajem XIX veka, Kumane ponovo počinje da se razvija. Narednih deset godina naselјe počinje teritorijalno da se širi.

Melenci – naselјe je dobilo ime prema već postojećem toponimu – pustari Melence, koja se prvi put pominje na karti Banata iz 1723 - 1725. godine. Najverovatnije. naselјe je nastalo posle 1739 godine. Melence su formirali u prvoj polovini XVIII veka od vojske oslobođeni graničari Pomoriške vojne granice. Godine 1758. selo je imalo oko 300 kuća i jednu školu, a 1891. godine u Melencima je bilo 1519 kuća, železnička stanica, štedionica i pošta.

Postojeća naselјa u okruženju nalaze se van prostora pod zaštitom. Granice prirodnog dobra i zaštitne zone prostiru se jednim delom do građevinskih zona naselјa.

Naselјa najvećim delom poseduju izgrađen vodovodni sistem, samo u delu domaćinstava snabdevanje vodom rešava se individualno korišćenjem bušenih bunara. Nijedno naselјe na ovom području trenutno nema izgrađenu kanalizacionu mrežu. (Grbić i dr., 2008.). U naselјu Elemir, u planu je izgradnja kanalizacije. Na prostoru prirodnog dobra utvrđeno je postojanje kanala kojim se planira odvođenje otpadnih voda naselјa Kumane u Baru Crvenku.

Kroz područje planirane zaštitne zone trasiran je cevovod kojim se prečišćene otpadne vode iz Fabrike sintetičkog kaučuka ispuštaju u rekuTisu.

Putna infrastruktura koja povezuje okolna naselјa i prolazi kroz zaštitnu zonu većinom je asfaltirana. Saobraćajnice koje prelaze preko prirodnog dobra u najvećem procentu su neasfaltirane.

Na prostoru zaštićenog područja nije registrovana nadzemno postavlјena infrastruktura. Preko zaštićenog područja u zemlјi prelazi naftovod Rusanda-Sabirna I, a deo trase najbliži Okanj bari prelazi preko depresije na jugozapadnom delu bare ("Šikšov"). Kroz zaštitnu zonu, paralelno sa saobraćajnicom koja povezuje naselјe Elemir i vikend naselјe Babatovo, trasirani su naftovod i dalekovod.

Elemir nema tipičan centar. U centru se nalaze mesna kancelarija, škola, prodavnice i pijaca, zabavište, osnovna škola od 1752. godine pravoslana i katolička crkva. Kuće i pomoćne zgrade u Elemiru po obliku se ne razlikuju od kuća seoskih naselјa Banata. Selo ima potrebnu vodovodnu i električnu mrežu.

Taraš ima ukupno devet ulica. Sve su asfaltirane i imaju trotoare. U samom središtu naselјa nalazi se centar u kome su objekti pravoslavne crkve, osmogodišnje škole, zabavišta, mesne zajednice, mesne kancelarije, zdravstvene stanice. Selo je izgrađeno uglavnom od prizemnih kuća, koje po tipu možemo svrstati u dve grupe, tradicionalnog i savremenog tipa. Taraš nema mnogo uslova za teritorijalno širenje, jer se oko naselјa nalaze vodoplavni tereni.

U naselјu Kumane ulice su od skoro asfaltirane. U naselјu se nalaze objekti pravoslavne crkve, osmogodišnja škola, zabavište, mesna zajednica, zdravstvena ustanova.

Melenci imaju osnovnu školu Dr Boško Vrebalov koja je osnovana 1758. godine, a sadašnja zgrada izgrađena je 1968. godine. Na izlazu iz Melenaca nalazi se Bošnjakova vetrenjača izgrađena 1891. godine. Danas je jedna od dve sačuvane u Banatu. Od verskih institucija, crkve Mesna crkva posvećena svetom Nikoli, sagrađena 1790.god. U samom centru nalazi se zgrada nekadašnje Melenačke štedionice čiji je osnivač bio Nikola Nikolić. Namena zgrade je menjana od banke, žandarmerije do zgrade za stanovanje, kao što to predstavlјa danas. U selu postoje savremena ambulanta, pošta, banka. U naselјu se nalazi banja Rusanda, koja je jedino aktivno banjsko lečilište u Banatu. Osnovana je 1867. godine, ima lečilišnu tradiciju zasnovanu na korišćenju lekovitih svojstava mineralnog peloida (blata) iz jezera Rusanda, koje se ubraja u najlekovitije u zemlјi.

Salaši i ekonomije

Na prostoru predviđenom za zaštitu nalazi se desetak objekata: stalnih (ekonomija, salaš) i privremenih, sa prostorom za čuvanje stoke tokom vegetacionog perioda godine (tzv. torovi i kulјe), od kojih je većina u funkciji.

Stanovništvo

U naselјu Elemir živi 3725 punoletnih stanovnika, a prosečna starost stanovništva iznosi 40,0 godina (38,3 kod muškaraca i 41,7 kod žena). U naselјu ima 1623 domaćinstva, a prosečan broj članova po domaćinstvu je 2,89.

Ovo naselјe je uglavnom naselјeno Srbima (prema popisu iz 2002. godine), a u poslednja tri popisa, primećen je pad u broju stanovnika. (http://sr.wikipedia.org/wiki/elemir)

Stanovnici Taraša su uglavnom pravoslavni Srbi, a u selu žive i pravoslavni Romi. Srednjovekovno Mađarsko stanovništvo naselja na Selištu nije ostavilo potomstva u Tarašu. Malo mađarskih i slovačkih doselјenika posrbilo se.

Iako je posle Prvog svetskog rata španska groznica (Tarašani govore "kolera") skoro prepolovila stanovništvo sela, posle 1920. godine je došlo do demografske eksplozije. Stanovništvo je, izuzev nekoliko porodica "virilaca",bogatih zemlјoradnika, bilo veoma siromašno. Unutrašnjom kolonizacijom su Tarašani posle Prvog svetskog rata naselјavani u sela Stajićevo, Čikerija i Livade. (http://sr.wikipedia.org/wiki/taras)

U naselјu Kumane živi 355 punoletnih stanovnika, a prosečna starost stanovništva iznosi 43.3 godina (42,1 kod muškaraca i 44,2 kod žena). U naselјu ima 107 domaćinstava, a prosečan broj članova po domaćinstvu je 4.03.

Ovo naselјe je velikim delom naselјeno Srbima (prema popisu iz 2002. godine), a u poslednja tri popisa primećen je pad u broju stanovnika. (http://sr.wikipedia.org/wiki/kumane)

Prema poslednjem popisu iz 2002. godine Melenci imaju 6.563 stanovnika, od čega većinu čine srbi (93%). Godine 1825. u selu je od 5.015 stanovnika pravoslavnih bilo 4.981, a rimokatolika 34. Taj odnos Srba i „ostalih" nije bitno menjan ni narednih decenija. Brz porast stanovništva Melenaca doveo je i do širenja mesta, pa se selo do kraja 18. veka sastojalo od četiri „kvarta" koji i danas postoje: Srpkanj, Pavliš, Vlaškanj i Čontik. Selo je podelјeno na oko 2.400 domaćinstava, i velika većina živi od polјoprivrede. (http://sr.wikipedia.org/wiki/melenci)

Privredne delatnosti u naselјima

U naselјu Elemir i okolini smeštena su postrojenja Fabrike za proizvodnju sintetičkog kaučuka, Rafinerija gasa, Punionica gasa, sabirne naftne stanice, skladišta, pretakalište na Tisi, brojne naftne bušotine i drugi prateći objekti. Ostale privredne aktivnosti, prema podacima sa zvanične elektronske prezentacije Opštine Zrenjanin, obavlјane koliko privatnih preduzeća, koja se bave proizvodnjom građevinskog materijala, preradom drveta, metaloprerađivačkom delatnošću, proizvodnjom stočne hrane, proizvodnjom i preradom mleka, prodajom i otkupom polјoprivrednih

proizvoda i dr. Iako je Elemir razvijeno industrijsko mesto, stočarstvo i zemlјoradnja su ostala osnovna zanimanja. Prema proceni, u Elemiru se uzgaja oko dve hilјade goveda, oko 200 komada ovaca i koza, tridesetak konja a broj svinja i živine ne može se odrediti ni približno. Nomadski način uzgajanja stoke od pre nekoliko godina je ponovo u porastu.

U naselјu Taraš, pored privatnih poseda, postoji polјoprivredno preduzeće ZPP "Taraš". Pretežno se bavi proizvodnjom žitarica i uljarica.

U naselјu Kumane nalazi se hemijska industrija Biser AD Kumane, čija je osnovna delatnost proizvodnja kućne hemije, kozmetičkih sredstava, kao i proizvodnja industrijske hemije, sa smanjenim obimom proizvodnje i uticaja na životnu sredinu (Sanader i dr., 2008.).

U naselјu Melenci, pored privatnih poseda, nosioc polјoprivredne proizvodnje je i ZDD "Agrovet".

Polјoprivredna proizvodnja na prostoru prirodnog dobra i okruženju

Prostor Okanj bare okružen je obradivim površinama, koje dosežu do samog oboda bare. Gajenje polјoprivrednih proizvoda na delu prirodnog dobra pretežno se odvija na zemlјištu tipa černozem karbonatni na lesnoj terasi, a delimično na černozemu sa znacima oglejavanja u lesu i livadskoj crnici sa znacima zaslanjivanja. (Bogdanović, Ž. i dr, 1995). Dok se pašnjaci i utrine pretežno koriste za senokos i napasanje stoke, obradive površine na prirodnom dobru i u zaštitnoj zoni najčešće su zasejane kukuruzom i žitaricama, manje industrijskim bilјem a na delu "Babatovo" uzgaja se povrće,

voće, vinova loza, pretežno za sopstvene potrebe.

Na privatnom sektoru naselјa Taraš, pored žitarica i uljarica, uglavnom se uzgajaju povrtarske kulture (kupus i krompir). Stočni fond je iz godine u godinu u opadanju. Atar sela obiluje dobrim pašnjacima, tako da se tu odvija napasanje goveda i ovaca. Pored Taraša nalaze se vinogradi i voćnjaci.

Vikend zone i turističko-rekreativna područja

Na prostoru prirodnog dobra ne postoje izgrađeni objekti za turističko-rekreativnu namenu.

Izletište Babatovo, izgrađeno za potrebe stanovnika Elemira, nalazi se u zaštitnoj zoni. U okviru navedenog vikend naselja ne postoji izgrađena vodovodna ni kanalizaciona infrastruktura. Snabdevanje vodom vrši se korišćenjem lokalnih bunara, a otpadne vode upuštaju se u vodopropusne septičke jame.

Resursi

Temelјne odlike SRP "Okanj bare" jesu, pre svega, očuvane prirodne vrednosti. Kompleks Okanj bare sa okolnim livadskim staništima predstavlјa ostatak plavnog područja reke Tise sa svojim specifičnostima i karakteristikama zemlјišta u Banatu, pogodnim za razvoj izvornih bilјnih vodenih i močvarnih zajednica i livadsko – stepskih staništa na zaslanjenim zemljištima. Upravo su ovakva staništa mesta na kojima se zadržala izvorna fauna poplavnih područja uz Tisu sa velikim brojem retkih i ugroženih vrsta.

Kao značajni prirodni resurs rezervata izdvajaju se polјoprivreda, lovna divlјač, korišćenje trske i gajenje lekovitog bilјa. Obradivo zemlјište u okolini same Okanj bare i na visokim gredama unutar zaštićenog prirodnog dobra je izuzetnog kvaliteta za polјoprivrednu proizvodnju. Pored kvalitetnog

zemljišta veći deo zaslanjenog i povremeno plavlјenog prostora koji je preoran, predstavlja zemlјište lošeg boniteta. Polјoprivrednu proizvodnju neophodno je uskladiti sa potrebama zaštite prirode, ovo se pre svega odnosi na primenu agrotehničkih mera kao i drugih aktivnosti na obradi i uzgoju ratarske proizvodnje. Neophodno je u budućnosti zemlјu lošeg boniteta otkupom vratiti i pretvoriti je u livade i pašnjake.

Seča trske u Rezervatu može se obavlјati samo na pojedinim delovima, u skladu sa uslovima zaštite.

Gajenje lekovitog bilјa je veoma aktuelno zadnji niz godina na području Vojvodine. Gajenje vrsta kao što je beli slez, matičnjak i slično lekovito i drugo začinsko bilјe predstavlja manje intenzivan vid polјoprivredne proizvodnje koja u značajnoj meri smanjuje negativne uticaje hemijskih materija na Rezervat. Na slatinskom zemlјištu uspešno se gaji kamilica.

Pčelarstvo, predstavlјa još jednu potencijalnu razvojnu formu u granicama Rezervata, upravo zbog prisustva prirodne livadske vegetacije sa medonosnim bilјem u svom sastavu.

Prostori u okolini Okanj bare pružaju idealna staništa za pojedine vrste koje se smatraju lovnom divlјači. Kako je u Rezervatu ograničen i kontrolisan lov, i može razvijati u skladu sa lovnim osnovama područja. Međutim, «hunt watching» (posmatranje lovne divlјači sa bezbedne udalјenosti) ne predstavlјa pretnju po živi svet i zajedno sa «bird watching»-om (posmatranje ptica) može omogućiti posetiocima i lјubitelјima prirode uživanje.

Ovakva i slična prirodna dobra značajna su u smislu razvoja ekološkog turizma. Foto - safari, posmatranje ptica, šetnja Rezervatom i slično predstavlјaju samo neke od vidova eko – turizma koji se ovde mogu razvijati. Kulturno – istorijske specifičnosti okolnih naselјa (Taraš, Elemir, Kumane)

mogu nadopuniti turističku ponudu Rezervata. Razvoj eko-turizma na ovom zaštićenom području može pružiti podršku zaštiti kroz obezbeđivanje ekonomskih povlastica za lokalne zajednice, organizacije i autoritete koji upravlјaju prirodnim područjem u cilјu zaštite, obezbeđujući alternativna zaposlenja i mogućnost zarade za lokalne zajednice, kao i povećanje svesti o zaštiti prirodnih i kulturnih dobara, kako među lokalnim stanovništvom, tako i među turistima.

Postojeća prostorno-planska i projektna dokumentacija           

Područje SRP «Okanj bara» prostire se na teritoriji opština Zrenjanin i Novi Bečej.

Na području SRP „Okanj bare" na snazi su sledeća urbanistička  dokumenta:

1. Prostorni plan Republike Srbije 2010-2014-2021 („Sl. glasnik RS" br. 88/2010),

2. Regionalni prostorni plan AP Vojvodine (u fazi je izrada nacrta),

3. Prostorni plan Zrenjanina (izmene i dopune), („Međuopštinski sl. list Zrenjanina", br. 4/89 i 2/92),

4. Postojeća prostorno-planska dokumentacija opštine Novi Bečej i Zrenjanin je zastarela. U toku je izrada Prostornog plana grada Zrenjanin i Prostornog plana opštine Novi Bečej. Pomenuta prstorno-planska dokumentacija u skladu je sa uslovima zaštite Pokrajinskog zavoda za zaštitu prirode.

Povezani članci