srenhu

Predeone odlike zaštićenog područja

Prirodni procesi koji određuju karakteristike predela

Zaštićeno područje obuhvata dve geomorfološke celine. Viša rečna terasa pokrivena lesom i niža rečna terasa su višestruko povezane zapuštenim rečnim koritima kako međusobno, tako i sa aluvijalnom ravni Tise. Glavni uticaj na formiranje današnje slike predela imala je reka Tisa čije korito se useklo u rečnu terasu, a promene korita su ostavlјale za sobom zapuštene mrtvaje i prostrane površine između njih na kojima su nastale primarne slatine. Zbog blizine podzemne vode. mezo i mikro relјef određuju teksturu prirodnih staništa. Visinske razlike koje su manje od pola metra uslovlјavaju nastanak raznovrsnih stanišnih tipova i takođe utiču na formiranje kulturnog predela (Toth, 2003).

Pre regulacije voda, uticaj Tise je bio znatno izraženiji na ovom prostoru, i to ne samo preko dinamike podzemnih voda, nego je postojala i mogućnost direktnog plavlјenja nekih depresija. Pod uticajem plavlјenja su nastali gradijenti saliniteta u nekim depresijama, što se uočava u mozaičnosti staništa istih, podržavajući biološku i predeonu raznovrsnost. Sekundarne slatine, koje su nastale kao rezultat regulacijaTise, nejavlјaju se kao posebne celine bilјnog  pokrivača. Stoga možemo predpostaviti da je, pod uticajem pada nivoa podzemnih voda, došlo samo do povećanja primarno zaslanjenih površina. Kao i sam nastanak, tako i očuvanje prirodnih vrednosti zavisi od funkcionalnosti hidrološke celine nekadašnjih mrtvaja. Snimanje hidroloških karakteristika ove celine je preduslov za planiranje budućih aktivnosti zaštite i unapređenja prirodnog dobra.

Struktura prirodnog dobra

Zbog svojih ekoloških karakteristika, šira okolina zaštićenog područja vekovima je pripadala stočarskom području. Kako tradicionalni oblici i spaše u panonskom biogeografskom regionu doprinose očuvanju biodiverziteta pašnjaka (Kelemen,1997), već i na njih je u blisko prirodnom stanju. Zbog navedenog, na skali predela nema potrebe odvajati livade, pašnjake i zamočvarene depresije i zato su sve ove površine smatrane prirodnim.

Kako izgled antropogenog predela reflektuje prirodnu strukturu iz kojeg je nastao (Forman,1995), mozaičnost ovog prostora je uslovlјena edafskim i hidrološkim prilikama. Ovu teksturu prati i raspored prirodnih i antropogenih površina i na taj način se prostor deli na dve celine. Istočna celina je polјoprivredno područje, u kojoj zaslanjena depresija Okanj bare leži kao delimično izolovano ostrvo prirodnih staništa. Na zapadnom delu slatine i močvarne depresije stvaraju matricu predela koja je perforirana sa brojnim "ostrvima" (enklavama) obrađenih površina. Sa aspekta zaštite prirode, obradive površine treba da smatramo kao izvore negativnih uticaja koje se manifestuju na prirodnim staništima kao efekat ruba (Saunders et. al., 1991). Odnos pokrovnosti prirodnih i obradivih površina, kao i rastojanje između pojedinačnih enklava obrađenih površina (oko 1000 m), stvara izrazito nepovolјnu situaciju na srednjem depu prirodnog dobra. Na ovom delu prostora sva prirodna staništa su zapravo rubna staništa pod negativnim uticajima antropogenog okruženja, odnosno enklava obrađenog zemlјišta. Jedini deo prirodnog dobra koji možemo smatrati staništem unutrašnjeg tipa su slatine južno-jugoistočno od Kumana. U slučaju ovakve perforirane predeone strukture,revitalizacijom enklava obrađenog zemlјišta možemo znatno smanjiti efekat ruba i jačati ekološki integritet prirodnog dobra.

Slatinski kompleks Okanj bare kao deo ekološke mreže

Očuvanje biološke raznovrsnosti unutar kulturnog predela zahteva međusobno povezivanje fragmentiranih staništa ekološkim koridorima. Kontinuirani ili diskontinuirani (tzv. "stepping stone“) koridori omogućavaju odvijanje sezonskih migracija i razmenu genetskog materijala između delimično izolovanih i / ili prostorno udalјenih staništa (Bennett, 1994). Prirodno dobro je upotpunosti zaokruženo obrađenim i urbanizovanim površinama sa južne, istočne i severoistočne strane. Povezanost sa slatinama severno i severoistočno od prirodnog dobra je sve slabija zbog preoravanja livada i pašnjaka, a izolaciju povećava i postojeća saobraćajna infrastruktura. Neophodno je očuvati slatinske pašnjake i formirati ekološki koridor prema SRP "Slano kopovo" i prema Rusandi. Takođepostoji mogućnost formiranja ekološkog koridora prema slatinama na jugu za šta je potrebno izvršiti otkup zemlјišta.

Prirodno dobro se, sa zapadne strane, graniči sa nasipom Tise severno i južno od naselјa Taraš. Nekadašnje mrtvaje koje su povezale slatine sa plavnim područjem Tise, pretvorene su u kanale. Da bi ovi kanali funkcionisali kao ekološki koridori neophodno je pobolјšavanje njihovih ekoloških karakteristika. Reka Tisa je jedan od glavnih ekoloških koridora Panonskog biogeografskog regiona.

Istorijat predela             

Ekstenzivno stočarstvo je doprinelo očuvanju prirodnih staništa u netaknutom ili u prirodi bliskom stanju. Ponovno naselјavanje Banata u XVIII veku posle graničarskog perioda je početak formiranja današnjeg kulturnog predela. Do kraja XIX veka bogata stepska vegetacija više rečne terase je pretvorena u oranice, a najviši delovi greda na slatinama su takođe preoravane. Razvoj intenzivne polјoprivrede u drugoj polovini XX veka je omogućen odvodnjavanjem i melioracijama zaslanjenih zemlјišta i dovodi do kontinuiranog rasta obradivih površina na svim višim terenima slatinskog kompleksa.

Posle II Svetskog rata u regionu je otpočeo razvoj intenzivne polјoprivrede, bez procene pravih ekoloških kapaciteta. Kao rezultat ove politike, veliki procenat obradivih površina je slabog boniteta sa neprofitabilnom proizvodnjom. Neadekvatno korišćenje resursa je stvorilo brojne problem kao što su zagađenost podzemnih voda, kao i eutrofizacija vlažnih livada i površinskih voda.

Povezani članci