srenhu

Hidrološke odlike

U širem pojasu aluvijalne ravni Tise, ali i po obodu lesne terase, između Novog Bečeja i ušća Begeja, postoji veliki broj izduženih udublјenja koja predstavlјaju ostatke, prirodnim putem odvojenih, starih tokova I meandara reke Tise. Neke od njih su i danas. povremeno ili stalno, ispunjene vodom, a neke su potpuno suve i predstavlјaju manje više zasute i vegetacijom obrasle lučne depresije. Zbog svoje recentne hidrološke funkcije posebno treba izdvojiti Slano kopovo, Ostrovo, Rusandu i Okanj.

Pomenuta jezera - mrtvaje se nalaze na prostoru kojim je Tisa tekla stvarajući aluvijalnu ravan pre poslednjeg taloženja lesa. Pružaju se u jednom nizu, opšteg pravca sever - jug. I pored značajne udalјenosti od živog toka, dimenzije i oblik ovih mrtvaja govore da se radi o nekadašnjim aktivnim
meandrima Tise (Pavić, 2006).

Od pomenutih hidroloških objekata, Okanj bara je najbliža Tisi, sa udalјenošću od oko 7 km istočno od Tise, oko 4 km južno od jezera Rusanda i 1,5 km severno od najbližeg naselјa Elemir.

Okanj baraBasen mrtvaje Okanj predstavlјa jugoistočni, odnosno nizvodni, najdublјi deo nekadašnjeg aktivnog potkovičastog meandra Tise. Pravac pružanja Okanja je severoistok - jugozapad u dužini od oko 4,5 km. Okanj bara ima najveću širinu u svom središnjem delu oko 500 m, dok se prema severoistočnom i jugozapadnom kraku sužava na oko 100 m. Ukupna površina Okanja iznosi oko 1.5 km2, a prosečna dubina 1 - 1,5 m. Nekadašnja veća dubina je znatno smanjena pod uticajem eutrofizacije uzrokovane ispuštanjem štetnih supstanci iz fabrike kaučuka u Elemiru i ispiranjem veštačkog đubriva sa okolnog polјoprivrednog zemlјišta.

Prema navodima Bogdanovića i Markovića (2005), svojevremeno je bilo pokušaja da se izvrši poriblјavanje mrtvaje Okanj, ali se u tome nije uspelo, jer je riba uspevala da opstane najviše dve godine. Godine 1974. Vodoprivredna organizacija "Srednji Banat" iz Zrenjanina izradila je Idejni projekat izgradnje šaranskog ribnjaka na području od Elemira do Taraša (Janjić, 1974), ali do realizacije nije došlo.

U površinskom relјefu, zapadno od Okanj bare, postoji nekoliko plićih depresija lučnog oblika okrenutih ka Tisi. Južni krak Okanj bare, preko voka Šikšov, se naslanja na niz povezanih depresija pod nazivom Čikoš, od kojih je odvojena nasipom sa saobraćajnicom. Severni krak Okanja se naslanja, preko pliće depresije Okanjica i bare Žuglјa, na baru Crvenka. Bara Crvenka zajedno sa barom Nađoš većim delom godine imaju vodu. Sa zapadne strane se Okanj bara graniči višim terenom na kojem se nalaze oranice. Pored ovih depresija, postoji i niz manjih bara i vlažnih livada, ispresecanih kanalskom melioracionom mrežom.

Severno od sela Taraš, nalazi se depresija Rogozara. Ova depresija je polukružnog oblika i pruža se od severoistoka prema severozapadu. Istočni deo ove depresije je stalno pod vodom. Kroz Rogozaru je prokopan melioracioni kanal, tako da je ona sada ostala bez vode.

Vodni režim Okanj bare se održava priticanjem podzemnih i slivnih voda, manjim delom od atmosferskog taloga, a vodu gubi uglavnom isparavanjem.

S obzirom da slivne vode potiču sa slatinastih terena, iz toga razloga i voda u jezeru ima alkalnu reakciju. Ispitivanja kvaliteta vode, koja su vršena 2005. godine (Borosh, 2005) potvrđuju podatke o salinitetu vode za Rusandu, Slano Kopovo i Okanj baru.

Izgradnja kanalske mreže za odvodnjavanje na ovom slivnom području I manje količine atmosferskih taloga dovode do toga da uglavnom krajem leta I jeseni, ukoliko nema značajnijih padavina u jesenjem periodu, Okanj bara ostaje bez vode.

Bogdanović i Marković (2005) ističu da je prirodni vodni režim Banatskih vodotokova u velikoj meri izmenjen antropogenim delovanjem. Naime, na području Banata opsežni hidrotehnički radovi su započeti još u prvoj polovini XVIII veka. Pomenuti radovi sa različitim intenzitetom traju do današnjih dana.

Podzemna voda

Šmigić (2000) navodi da je na području Vodoprivrednog preduzeća "Srednji Banat" iz Zrenjanina, postavlјena mreža bunara gustine 1 bunar na svakih 5 km2. Osmatranje nivoa podzemne vode vrši se dva puta mesečno. Na osnovu rezultata osmatranja nivoa vode u bunarima razrađuju se prikazi poplavlјenih i ugroženih površina. Isti autor navodi da analiza kvaliteta podzemnih voda pokazuje visok stepen mineralizacije.

Bara ČikošNajdetalјniju studiju vodnog režima i pravaca oticanja freatske izdani Banata, sačinio je Marković (1996), analizom tridesetogodišnjeg perioda vodostaja beleženih na čak 108 bunara na kojima se prate nivoi freatske izdani u Dnevnicima osmatranja dubine freatske izdani u Vojvodini 1951-1980 (Bogdanović, Marković, 2005).

Prema literaturnim podacima (Pavić, 2006), na prostranom području lesne terase slobodni nivo freatske izdani najčešće se nalazi na dubinama 2-5 m. To potvrđuju i vrednosti srednjih mesečnih dubina izdanskog nivoa registrovanih u ataru sela Kumane (B -129). Izmerene dubine na bunaru kreću se između 4,57 m, tokom aprila i 4,92 t tokom novembra. Prosečna godišnja dubina freatske izdani na pijezometru na bunaru B-129, iznosi 4,76 m.

Najmanju dubinu freatska izdan ima u aluvijalnim ravnima, naročito u uskim lučnim depresijama koje predstavlјaju napuštene rečne tokove gde izdanske vode često izbijaju na topografsku površinu stvarajući tako zabarene sredine. Ne računajući ekstremne vrednosti može se konstatovati da se dubine plitke izdani u aluvijalnim područjima sliva Tise u Srbiji najčešće kreću od 1-3 m.

Režim i pravci oticanja

Kolebanje slobodnog nivoa prve izdani je u direktnoj zavisnosti od vladajućih klimatskih, odnosno temperaturno-padavinskih prilika, kao I geomorfoloških, hidroloških i pedoloških karakteristika. Uslovlјeno je I osobinama bilјnog pokrivača i antropogenih činioca. Prema istraživanjima Markovića (1996) i Pavića (2002) u najvećem delu sliva Tise u Srbiji maksimalan vodostaj freatska izdan ima tokom aprila i maja, što je prvenstveno posledica povolјnog klimatskog vodnog bilansa tokom prva tri meseca u godini. Važno je naglasiti da na pojavu majskog maksimuma, koji je uglavnom zastuplјen u Potisju, utiče i maksimalan vodostaj na Tisi koji se javlјa tokom aprila kada se rečne vode podzemno slivaju prema priobalnoj zoni. Najniži vodostaj u granicama istraživanog područja prva izdan ima u oktobru i novembru. Razlog tome je višemesečni negativan klimatski vodni bilans koji je prisutan tokom čitavog vegetacionog perioda.

Najveći deo voda istraživanog područja tokom čitave godine direktno ili indirektno podzemno se sliva prema Tisi, što je u skladu sa padom terena.

To se ne može reći i za najniže delove aluvijalne ravni Tise u kojima se tokom kraćeg dela godine podzemne vode kreću potpuno suprotno, znači od reke prema priobalјu. Ova pojava se najčešće dešava tokom visokih prolećnih vodostaja na Tisi. Manji vodotoci i kanali Hidrosistema “Dunav - Tisa - Dunav" (DTD) predstavljaju lokalne bazise prema kojima su usmerene freatske vode čiji smer kretanja odstupa od generalnog samo u blizini pomenutih recipijenata (Pavić, 2006).

Povezani članci