srenhu

Obrazloženje predloga za pokretanje zaštite

Okanj bara, zajedno sa Slanim Kopovom i Barom Rusandom, predstavlja jedno od tri najreprezentativnija i najatraktivnija očuvana slana jezera smeštena u paleo - meandrima reke Tise u srednjem Banatu. Zajedno sa vodenim i močvarnim staništima i slatinama različite zaslanjenosti podloge predstavlja prioritetne tipove staništa za zaštitu u panonskom biljnogeografskom regionu.

Bara Rusanda je poznata po lekovitom blatu i istoimenoj banji, a Slano Kopovo je nadaleko čuveno kao jedno od najvećih ornitoloških rezervata u kome se tokom zime okupi nekoliko desetina hiljada ptica. Pored svoje jedinstvenosti, specifičnosti i retkosti područje oko Okanj bare još uvek je nedovoljno istraženo i afirmisano.

Uvidevši sličnost u biljnom pokrivaču i životinjskom svetu sa Rusandom i Slanim Kopovom, ljubitelji prirode iz Elemira, pokrenuli su priču o zaštiti Okanj bare koja se nalazi neposredno uz njihovo selo. Pored ljubitelja prirode iz Elemira pokretanje zašite podržali su i ornitolozi Društva za zaštitu i proučavanje ptica Srbije iz Novog Sada. Takođe, jačanjem prekogranične saradnje, naročito posle 2000. godine, zaštitari i ekolozi iz Evrope, često su se raspitivali o Okanj bari.

U oblasti zaštite prirode poslednjih desetak godina ratifikovan je veći broj Konvencija u vidu Zakona o potvrđivanju istih - Zakon o potvrđivanju Konvencije o biološkoj raznovrsnosti („Sl. list SRJ", Međunarodni ugovori, br. 11/2001), Zakon o potvrđivanju Konvencije o očuvanju evropske divlje flore i faune i prirodnih staništa („Sl. list SRJ", Međunarodni ugovori, br. 102/2007). Zakon o potvrđivanju Konvencije o očuvanju migratornih vrsta divljih životinja (»Sl. list SRJ". Svi ovi međunarodni ugovori za cilj navode očuvanje biodiverziteta, obezbeđenje održivog upravljanja vodama, zaštitu, poboljšanje i racionalno korišćenje površinskih i podzemnih voda, kontrolu upuštanja otpadnih voda, nutrijenata i zagađujućih materija. Zakon o zaštiti prirode donesen je 2009. godine kao i podzakonska akta koja regulišu zaštitu prirode u R Srbiji.

Značaj područja Okanj bare je višestruk, jedan je od retkih očuvanih panonskih tipova predela čiji su slatinski, livadsko - stepski, močvarni i vodeni ekosistemi od značaja za očuvanje ukupne biološke raznovrsnosti regiona Banata, Vojvodine, Srbije i Evrope. Na ovom području očuvane su specifične slatinske zajednica koje se javljaju na vlažnim peskovima i isušenim slabo zaslanjenim barama i depresijama. U okviru livadsko – stepske vegetacije kontinentalnih slatina javljaju se potopljene jako slane livade i livadsko - stepska vegetacija slabo zaslanjenih zemljišta. Specifičnost prostora određena je i očuvanom močvarnom vegetacijom zaslanjenih staništa.

Bogatstvo biljnog sveta prati i raznovrsnost životinjskog sveta specifičnog za panosnku niziju. Ovi tipovi staništa određeni su kao prioritetni u Republici Srbiji (Pravilnik o kriterijumima za izdvajanje tipova staništa, o tipovima staništa, osetljivim, ugroženim, retkim i za zaštitu prioritetnim
tipovima staništa i o merama zaštite za njihovo očuvanje, „Sl. glasnik RS", broj 35/2010) i na području Evropske unije. (Direktiva o očuvanju prirodnih staništa i divlje faune i flore – Council Directive 92/43/EEC of 21 May 1992 on the conservation of natural habitats and of wild fauna and flora) i Direktiva o očuvanju divljih ptica Council Directive 79/409/EEC ot 2 April 1979 on the
conservation ot wild birds). Područje Okanj bare sa Rusandom ima verifikovan
međunarodni status značajan za ptice (IBA) i biljke (IPA). Područje je predviđeno za nominaciju radi stavljanja na Ramsarsku listu. Njegovu posebnu vrednost čine osetljivi ekosistemi sa velikim brojem vrsta i jedinki koje se okupljaju tokom migracije, kao i prisustvo mešovitih kolonija čaplji i
gnežđenje brojnih drugih retkih vrsta. Ova staništa izdvojena su za ekološku
mrežu NATURA 2000. Natura 2000 je program zaštite prirode u EU sa ciljem da se očuva ili ponovo uspostavi povoljno stanje više od hiljadu ugroženih, retkih i ekološki vrednih vrsta. kao i oko 230 prirodnih i poluprirodnih staništa, uspostavljanjem sveobuhvatne ekološke mreže najvažnijih područja očuvane prirode.

Okanj bara sa postojećim depresija povezana je sa rekom Tisom. Južni krak Okanj bare, preko voka Šikšov, se naslanja na niz povezanih depresija pod nazivom Čikoš od kojih je odvojena nasipom sa saobraćajnicom, potom i sa Tisom. Severni krak Okanja se naslanja, preko pliće depresije Okanjica i bare Žuglja, na baru Crvenka. Pored ovih depresija koje čine povezanost Okanj bare sa Tisom, postoji i niz manjih bara i vlažnih livada, ispresecanih kanalskom melioracionom mrežom. Sve depresije i vodeni tokovi obezbeđuju ekološki koridor prema Tisi, a preko nje sa panevropskom ekološkom mrežom (Bennett & Wit, 2001). Zamočvarene obale i velika pokrovnost prirodne vegetacije prema Tisi obezbeđuje funkcionalnu povezanost zaštićenog područja ne samo u hidrološkom, nego i u ekološkom pogledu. Šire područje Okanj bare izdvojeno je kao centralno područje nacionalne ekološke mreže pod nazivom „Okanj i Rusanda", broj područja 9 (Uredba o ekološkoj mreži,„Sl. glasnik RS", 102/2010).

Izgradnjom novih i obnavljanje postojećih vodoprivrednih objekata potrebno je primeniti rešenja kojim se obezbeđuje prohodnost ekološkog koridora u skladu sa Uredbom o ekološkoj mreži.

Da bi se očuvala prioritetna staništa za zaštitu panonskog biljnogeografskog regiona ocenjeno je za potrebnim da se područje Okanj bare stavi pod zaštitu kao Specijalni rezervat prirode „Okanj bara".

Povezani članci