Riblja čorba i tamburaši

U takmičenju za „Velikogospojinski kotlić“ učestvovala su 204 kuvara riblje čorbe, a istovremeno se održavalo i takmičenje tamburaških bandi, koje su došle iz svih krajeva Vojvodine, a koje su, van konkurencije, otvorili „Durka i sin“, prošlogodišnji pobednici.

Tamburaši su svirali od stola do stola, zadovoljavajući muzički ukus kuvara, jer su njihovi glasovi odlučivali o tome koja će tamburaška banda biti najbolja. ,,Ludilo“ na Tiskom keju trajalo je do ranih jutarnjih sati.

Prvo mesto u kuvanju riblje čorbe osvojio je Nandor Palotaš iz Bečeja, drugi je bio Milan Ludoški iz Taraša, a treći Siniša Popović iz Bačkog Gradišta.

U kategoriji tamburaša prvo mesto pripalo je tamburaškoj bandi „Đeram“ iz Kikinde, drugi je bio orkestar „Vučedolski zvuci“ iz Vukovara, a treći ansambl „Još ovu noć“ iz Sombora.

Gađanje predsednika opštine

Posetioci „Velikogospojinskih dana" imali su, ove godine, jedinstvenu priliku da balonima punim vode gađaju predsednika opštine Milivoja Vrebalova.

Milivoj Vrebalov popeo se na toretu ispred bine na Tiskom keju, stao ispred svojih sugrađana, rešen da istrpi pogotke nezadovoljnih građana. Akcija „Gađajte predsednika opštine“ imala je humanitarni karakter, jer je jedan balon koštao 200 dinara, a sav prihod bio je namenjen školi za decu sa posebnim potrebama „Milan Petrović" iz Novog Sada, čije bi istureno odeljenje trebalo da bude otvoreno i u Bočaru (posle preuređenja dvorca Hertelendi).

Protokol o bratimljenju

U toku „Velikogospojinskih dana“ potpisan je i protokol o bratimljenju Novog Bečeja sa opštinom Straža (Slovenija). Povelju su potpisali Milivoj Vrebalov, predsednik opštine Novi Bečej i Alojz Knafelj, predsednik opštine Straža u prisustvu delegacija bratskih gradova Knjaževca, Mezetura iz Mađarske i Krupe na Uni.

Avlija zabavlija

U dvorištu Narodne biblioteke u subotu je održana „Avlija zabavlija", tradicionalna manifestacija za decu. Uoči predstave „Lepotica i zmaj“ u izvođenju pozorišne trupe ,,Spot“ iz Novog Sada, Naftna Industrija Srbije podelila je deci poklone i balone sa bubamarama, znakom nove NlS-ove kampanje za promociju domaćeg evro dizela 5.

Etno bazar

Dvodnevni Etno bazar okupio je preko šezdeset zanatlija i umetnika iz raznih krajeva Srbije ( Niš, Loznica, Zrenjanin, Žabalj, Sremska Mitrovica, Beograd, Inđija, Čortanovci, Novi Sad, Subotica, Novi Bečej ) na kome su posetioci mogli da pogledaju i kupe zanimljive suvenire i upotrebne predmete izrađene tehnikama narodne radinosti, da degustiraju tradicionalna jela i pića i prisustvuju predstavljanju starih zanata. Posebnu pažnju posetilaca privukla je Nišlijka čije ime se od 2008. godine nalazi u Ginisovoj knjizi rekorda, jer je napravila najduži stolnjak na svetu (108 metara).

Ni cigla ne ostade od Gigine štamparije

Samo dokumenti i fotografije svedoče o njoj

Septembar 2009.

Ni cigla ne ostade od Gigine štamparije

Sredinom septembra 2009. godine otpočelo je rušenje zgrade bivše štamparije Gige Jovanovića, osnovane 1898. godine, a posle drugog svetskog rata Državne štamparije ,,1. maj“. O tome da su je, pre dve godine, u roku od dva dana ispraznili, već je pisano, sa napomenom da je od vlasnika objekta dobijena preostala, manja količina dokumenata za zavičajnu zbirku. I ovom prilikom dopušteno je bilo (od strane vlasnika i nadzornika rušenja zgrade) Andre Karolju da pročešlja tavan i sve što želi ponese za arhivu Zavičajnog kluba. Na raspolaganju je imao dva popodneva, po dva sata. Trud se isplatio, naišao je na bezbroj plakata iz 1950, 1951. i 1952. godine. Pronašao je nekoliko ponuda, materijala i mašina u vidu kataloga, pre i posle 1918. godine i još dosta interesantnih dokumenata.

U produžetku štamparije na tavanu zgrade (na uglu ulica Gimnazijska i Sonja Marinković) u kojoj je 1964. godine otvorena „druga" samousluga u Novom Bečeju (a zatvorena 1972. godine), naišao je na mnoštvo dokumenata iz tog i ranijeg perioda trgovine na veliko i malo „Potisje".

Inače, Trgovinsko preduzeće na veliko „Potisje" u Novom Bečeju osnovano je 19. januara 1954. godine rešenjem Narodnog odbora opštine Novi Bečej pod brojem 153/54. Preduzeće je registrovano kod Okružnog privrednog suda u Zrenjaninu 23. januara iste godine. S obzirom na nastalu integraciju tokom 1963. godine preduzeće je registrovalo nastale promene kod Okružnog privrednog suda u Zrenjaninu pod brojem Fi - 447/63 od 31. maja 1963. godine, a ujedno registrovalo promenu naziva u Trgovinsko preduzeće na veliko „Potisje". Sedište radne zajednice je bilo u Novom Bečeju, a imalo je svoje prodavnice i u Novom Miloševu, Kumanu i Bočaru. Uprava radne zajednice nalazila se u Novom Bečeju u ulici Maršala Tita broj 8 i 9.

Sva ova dokumenta će naći svoje mesto u prostorijama Zavičajnog kluba u okviru Muzeja „Glavaševa kuća" u ulici Josifa Marinkovića broj 69 i posle sređivanja biće dostupna svim zainteresovanim.

Dve knjige Kristijana Nađa

Februar 2009.

U galeriji Selo Novobečejac Kristijan Nađ promovisao je svoje dve knjige, u februaru „Novi Bečej kroz vihore prošlosti“, a u septembru Vojnici nebesa i zemlje - bitka za bečejsku tvrđavu u izdanju Banatskog kulturnog centra iz Novog Miloševa (da podsetimo, Nađ je prošle godine objavio svoju prvu knjigu knjigu Veštica iz iskona) u kojima objedinjuje zavičajno viđenje istorije, podučava i polemiše o istorijskim zbivanjima.

Knjiga o fudbalu

Oktobar 2009.

Povodom velikog jubileja, 100 godina od kada je odigrana prva fudbalska utakmica u Novom Bečeju, u izdanju Narodne biblioteke objavljena je monografija ,,FK Jedinstvo Novi Bečej“ sportskog novinara Stevana Davidovića.

Monografija obuhvata period od 1989. do 2009. godine i može se posmatrati kao nastavak knjige nedavno preminulog hroničara i publiciste Lazara Mečkića „Devedeset godina fudbala u Novom Bečeju“, koja je objavljena 1989. godine.Na 230 strana detaljno je obradio sva prvenstva, prateći rezultate Jedinstva po sezonama, od prvog do poslednjeg kola i sve to dokumentovao sa 120 fotografija, izveštajima sa najznačajnijih utakmica, tabelama, listom strelaca, imenima i brojem odigranih utakmica svih fudbalera koji su igrali za Jedinstvo u periodu od 1989. do 2009. godine.

Recenzije za ovu knjigu napisali su Milan Bozokin, novinar novosadskog Dnevnika i Vladan Filipčev, glavni i odgovorni urednik Bečejskog mozaika.

Berbernica ponovo radi

Novembar 2009.

Arpad Jager - Ečika, jedan od starijih članova Zavičajnog kluba i učesnik u njegovom ponovnom aktiviranju, do sada je u tri navrata poklonio veoma vredne stvari-eksponate Muzeju „Glavaševa kuća“ i Zavičajnom klubu. Najpre je poklonio kompletan inventar berbernice svog oca Ištvana Jagera. Berbernica je restaurirana i sada zauzima mesto u jednoj od prostorija Zavičajnog kluba pri Glavaševoj kući.

Početkom i krajem decembra 2009. godine poklonio je preko trideset eksponata od kojih izdvajamo trpezarijski sto za šest osoba u stilu altdeutsch, veliko uramljeno ogledalo, ormarić sa mermernom pločom i velikim ogledalom, bakarnu tacnu za kolače i druge vredne predmete, što se može videti u priloženom popisu sa primopredaje.

Jager trenutno priprema interesantnu i za naš zavičaj značajnu priču o muzičarima koji su svirali na igrankama u starom omladinskom domu /sada se na tom mestu nalazi tržni centar i autobuska stanica/ pedesetih godina prošlog veka. Priča će biti iz prve ruke, pošto je Jager pored Horvat Balaža, Rigo Lacike i ostalih momaka u pomenutom bendu svirao saksofon.

Dodeljeno pedeset stipendija

Novembar 2009.

Opštinska komisija za dodelu stipendija studentima sa prebivalištem na teritoriji opštine Novi Bečej 18. novembra utvrdila je rang listu studenata koji su podneli molbe za stipendije u školskoj 2009/2010. godini. Konkurisalo je 87 studenata, od kojih je 68 u potpunosti ispunjavalo uslove.

U skladu sa odlukom o stipendiranju utvrđena je rang lista, sa koje je prvih 50 studenata dobilo stipendiju u iznosu od 5.000 dinara mesečno od oktobra 2009. do juna 2010. godine.

Novi predsednik Skupštine opštine

Decembar 2009.

Na 19. sednici Skupštine opštine Novi Bečej, održanoj 3. decembra 2009. godine, na mesto smenjenog predsednika lokalnog parlamenta Matije Kovača (Demokratska stranka) izabran je njegov stranački kolega Dobrivoj Raškov. Za Raškova je glasalo 18 odbornika. Pre toga su donete odluke o prestanku mandata odbornicima DS-a Aleksandru Svilengaćinu, Matiji Kovaču i Olgici Abramović. Njihova mesta zauzeli su Dobrivoj Raškov, Dragan Stojkov i Aca Đorđević.

Ko je Aleksandar Branko Podgorčić

Novembar 2009.

U Galeriji Matice srpske, u Novom Sadu, 26.11.2009. godine otvorena je izložba „Branko Radičević - kult pesnika u srpskoj vizuelnoj kulturi krajem XIX veka". Izložbu je priredila kustos, istoričar umetnosti Snežana Mišić prikupila je slike, grafike, skulpture i dela primenjene umetnosti raznih autora, iz fonda Galerije Matice srpske, a izložen je veoma interesantan dokumentarni materijal kao i knjige koje se retko viđaju. Za Novobečejce je posebno interesantno da je za autora jedne slike iz 1886. godine naveden slikar Aleksandar Branko Podgorčić iz Turskog Bečeja. Slika predstavlja prenos Brankovih ostataka na Stražilovo. Ona je u vlasništvu Narodnog muzeja Beograd, a dospela je iz Kikinde 1923. godine od kolekcionara Joce Vujića. Više podataka o našem slikaru nismo uspeli da saznamo od Snežane Mišić, ali smo se dogovorili da će zavičajci otpočeti istraživanje o ovom do sada nepoznatom slikaru iz Novog Bečeja.

Stogodišnjica Srpske zemljoradničke zadruge u Vranjevu (1909-2009)

Zemljoradnička zadruga ,,Vranjevo“ Novi Bečej obeležila je stogodišnjicu postojanja lepom i korisnom knjigom „Sto godina zadrugarstva u Novom Bečeju“, čiji je autor Mirjana Brković r.Dujin, koja je rođena u Vranjevu, a sada živi u Novom Sadu. Na 18. strani ove knjige data su imena Ijudi koji su 19. septembra 1909. godine stavili potpis na dokument Alapszabalyai (statut). To su lica koja su prihvatila uslov za osnivanje srpske zemljoradničke zadruge u Araču ( Vranjevu ): Dušan Vujackov - predsednik, Isak Tomašev, Ivan Popov, Miloš Isakov, Novak Dujin, Marin Prčić, Marinko Perić, Živa Malešev, Živko Pejin, Nikola Tomašev, Bogoljub Malešev - poslovođa, Jovan Vrebalov, Arkadije Miletić, Živa Pantelić.

U „Vranjevačkom kalendaru“ za 1930. godinu objavljen je članak Prva srpska zemljoradnička zadruga u Vranjevu, učitelja Žarka Čiplića, koji je jedno vreme bio i poslovođa zadruge. U članku su navedena imena 13 osnivača, jer nema Marina Prčića. Zadruga nije radila za vreme I svetskog rata, od 1914. do 1918. godine, odnosno, u to vreme bitno je smanjila svoju aktivnost. Savez srpskih zemljoradničkih zadruga 18. januara 1923. godine menja ime u Glavni savez seljačkih zemljoradničkih zadruga, sa sedištem u Beogradu, a zadruga u Vranjevu postaje njegov član. U Novom Sadu je postojala filijala pomenutog Saveza.

Zadruga između dva rata posluje pod imenom Srpska zemljoradnička zadruga u Vranjevu. Poslednji pisani dokument koji je stigao u SZZ Vranjevo nosi datum 13. mart 1941. godine. Za vreme II svetskog rata prekinut je svaki rad u SZZ Vranjevo. Posle II svetskog rata rad zemljoradničke zadruge je obnovljen pod drugim imenom i na drugim osnovama.

Sport u 2009. godini

U 2009. godini, kada je obeležen veliki jubilej, jedan vek od kada je odigrana prva fudbalska utakmica, fudbaleri Jedinstva iz Novog Bečeja su uspešno prebrodili reorganizaciju takmičenja i osvajanjem osmog mesta sačuvali status člana Vojvođanske lige Istok. U jesenjem delu prvenstva Novobečejci su igrali promenljivo, a posle 17 prvenstvenih kola, zimsku pauzu dočekali na osmom mestu, sa 26 bodova i gol razlikom 27:22. Rad sa mladima je opredeljenje kluba, tako su kadeti, pod vođstvom trenera Novice Glavaškog i pioniri, koje trenira Živa Parabucki, u Regionalnoj ligi područja nadmoćno zauzeli prvo mesto. Ova 2009. godina ostaće zapisana zlatnim slovima u analima ženskog fudbala, koji se u Novom Bečeju igra od 2006. godine. U prvenstvu Druge savezne lige ekipa Ženskog fudbalskog kluba „Novi Bečej“ je prvi deo prvenstva završila na drugom mestu, sa dva boda manje od bivšeg prvoligaša Sloge iz Zemuna.

Pored dobrih igara u prvenstvu Novobečejke su, odlično igrale u Kupu Vojvodine. Pehar FS Vojvodine osvojile su pobedom u finalu, u Zrenjaninu, protiv Ravangrada iz Sombora 3:0, što je do sada najveći uspeh Najzaslužnije za ove uspehe su Eni Heđeši, Kristina Sabadoš, Biljana Srdić, Dragana Protić, Duška Živković, Jelena Rakočević, Jelena Marenić i Ljubica Radosavljev, Mirela Malešević, Jovana Milanović, Dragana Čakarević, Jelena Kevrešan, Danijela Panić, Livia Šimon, Gordana Tolmačević, Oršolja Totajev, Marijana Todorov njihov trener Dušan Jurković i predsednik kluba Radomir Šćepanović.

Kuglanje u Novom Bečeju ima dugu i bogatu tradiciju, a ženska ekipa Jedinstva iz Novog Bečeja je godinama jedna od najuspešniji. U sezoni 2008/2009 Novobečejke su osvojile četvrto mesto, ali su u jesenjem delu prvenstva ponovo blistale i zimsku pauzu dočekale na drugom mestu, odmah iz velikog rivala Pionira iz Subotice. Kuglašice Jedinstva su igrale u sastavu: Monika Kiš, Andrea Kiš, Mirjana Dudevljev, kapiten Đenđi Kirti, lldiko Kormanjoš, Biljana Bugarski i Marta Ernješi.

Muška ekipa Jedinstva je bila stabilan član Prve lige Srbije, što je potvrdila osvajanjem petog mesta. Od pojedinačnih rezultata treba izdvojiti uspeh Norberta Ernješija, koji je na prvenstvu Srbije u Apatinu, u pionirskoj konkurenciji, osvojio dve zlatne medalje, prvak je države u pojedinačnoj konkurenciji i u kombinaciji.

Rukometaši Jedinstva su, posle dužeg vremena u 2009. godini, pružali igre dostojne tradiciji dugoj više od šest decenija. Rukometaši Jedinstva su prvi deo prvenstva, u Prvoj ligi Srbije - Vojvodina, posle osam uzastopnih pobeda, završili na četvrtom mestu sa 21 bodom.

Košarkaši Jedinstva su u Prvoj ligi Srbije igrali u promenljivoj formi i ni izdaleka ne podsećaju na ekipu koja je, dok se takmičila u Prvoj B ligi, u dva navrata bila na pragu plasmana u Prvu saveznu ligu. Novobečejci su prvenstvo završili na 12 mestu, što im je bilo dovoljno da izbore opstanak. Dizači tegova Jedinstvo iz Novog Bečeja su na ekipnom prvenstvu države, koje je održano u Subotici, zauzeli treće mesto. lzabranici trenera Branka Vlaškalina su, na finalnom turniru, nastupili u sastavu: Atila Sanislo, Janoš Lukač, Zoltan Tot, Ivan Cucić, Čaba Čeh i Zoltan Hebek.

Klub borilačkih sportova Jedinstvo iz Novog Bečeja mada spada u najmlađe sportske koletkive u opštini u 2009. godini stekao je punu afiormaciju. Takmičari koje vodi trener Radenko Tadić bili su uspešni kako na domaćoj tako i na međunarodnoj sceni. Pored Gorana Olćana, aktuelnog prvaka Srbije istakli su se Moma Reznić, koji je u konkurenciji kadeta u Segedinu, na nezvaničnom prvenstvu sveta u lajt kontaktu, osvojio prvo mesto, a titulama prvaka Vojvodine i Srbije okitili su se Marijana Rakić, Čaba Vereš, Ferenc Kormanjoš, Miroslav, Marijana i Milan Rakita i Sanja Radić.

Karatisti Jedinstva su se, kao po pravilu, sa svakog takmičenja vraćali sa medaljama. Među najuspešnijima su senior Srđan Sudarski, kadeti Dušan Rajić, Stefan i Sanela Koprenov, Jovan Sudarski, Dajana Palfi, Nikolina Abazaj, Denis Bogućanin i Ana Rigo.

U 2009. godini porodica SD Jedinstvo u Novom Bečeju bogatija je za još jednog člana. Na inicijativu učenika OŠ „Josif Marinković", osnovan je Odbojkaški klub Jedinstvo, koji u svom sastavu ima mušku i žensku ekipu. Za predsednika izabran je Vladimir Davidović, a članovi Upravnog odbora su Miodrag Boberić, Dejan Popov, Željko Kolarov i Ljiljana Garčev.

Izbor sportiste godine

Tradicionalna svečanost Izbora najboljih sportista godine, koja se održava već 15 godina, održana je 23. decembar 2009. godine pod pokroviteljstvom Opštine Novi Bečej, Sportskog saveza opštine Novi Bečej, SRC „Jedinstvo". Po prvi put je ova manifestacija dobila opštinski karakter, pošto su za najbolje nominovani sportisti iz svih mesta opštine Novi Bečej.

Za najuspešniju ekipu proglašen je FK Vojvodina iz Novog Miloševa, koji je u 2009. godini osvojio prvo mesto u Područnoj ligi Zrenjanina i posle dve godine izborio povratak u Vojvođansku ligu Istok. Za najperspektivnijeg trenera proglašen je Zoran Petrović, koji je uspešno vodio košarkaše „2. oktobra" iz Kumana.

Za najuspešnijeg juniora proglašen je, fudbaler Jedinstva iz Novog Bečeja, Bojan Matić, koji je na svakoj od 15 odigranih utakmica pokazao izuzetnu borbenost i efikasnost. Matić je prvi strelac ekipe, u jesenjem delu prvenstva, sa šest golova.

Drugi je Goran Olćan, član Kluba borilačkih sportova Jedinstvo iz Novog Bečeja, koji je u 2009. godini, osvojio 9 medalja, od toga 8 zlatnih i jednu bronzanu. Goran Olćan je aktuelni prvak Vojvodine u više disciplina prvaka države u aso savateu i kung fuu za pionire i kadete. Pored uspeha na domaćoj sceni Goran Olćan je bio veoma uspešan i u međunarodnoj konkurenciji, tako je na otvorenom prvenstvu Republike Srpske u Istočnom Sarajevu proglašen za najboljeg takmičara ovog prvenstva.

Treći je Luka Banjac, košarkaš Jedinstva iz Novog Bečeja, koji je za juniorsku ekipu, na 11 utakmica postigao 190 koševa, što je u proseku 17,27 po jednoj utakmici. Pored nastupa za juniorsku ekipu Luka Banjac je imao zapaženu minutažu u seniorskom pogonu.

Za najuspešnijeg sportistu novobečejske opštine proglašen je Atila Sanislo, dizač tegova Jedinstva iz Novog Bečeja i juniorski reprezentativac Srbije, koji se ovim napornim sportom bavi četiri godine. Nastupajući u kategoriji do 56 kg, Sanislo je učestvovao na 12 takmičenja i sa svakog se vratio sa medaljom. Osvojio je 6 zlatnih, 5 srebrnih i jednu bronzanu medalju, titulu juniorskog i seniorskog prvaka države i Vojvodine.

Drugi je Đorđe Vujackov, rukometaš Jedinstva iz Novog Bečeja jedan od najkvalitetnijih izdanaka novobečejske škole rukometa. U prvom delu prvenstvu Prve lige Vojvodine odigrao je sve utakmice i postigao 114 golova.

Treća je Monika Kiš, kuglašica Jedinstva koja je svojim odličnim igrama doprinela da Jedinstvo, u jesenjem delu prvenstva, zauzme drugo mesto. Na devet utakmica zabeležila je osam pobeda i ostvarila najbolji prosek.

Organizator je ove godine, u želji da se nagrade dugogodišnji pregaoci u sportu, Specijalno priznanje dodelio Zlatoju Mariću, za veliki doprinos afirmaciji sporta i povodom 50 godina rada u novinarstvu.

Iz prošlosti našeg zavičaja

Novi, nepoznati detalji iz života dr Sentklarai Eugena

Poznato nam je da dr Eugen Sentklarai rođen u Vranjevu 1843. godine i umro u Temišvaru 1925. godine. Tamo je i sahranjen u katedrali Svetog Đorđa. Njegov otac je Bunjevac i zvao se Naum Nedič. Bio je trgovac žitaricama. Majka mu je bila Mađarica Salai Žofija, rodom iz Čantavira. On je jedini naučnik, istoričar kod Srba i Mađara koji je stekao članstvo Mađarske akademije nauka 1882. godine i nakon tri godine postao član Srpskog naučnog društva u Beogradu. 1910. godine su ga primili za počasnog člana Matice Srpske u Novom Sadu. Izvrsno je govorio mađarski, srpski, nemački i latinski.

Prema do sada objavljenim podacima mislilo se da je on za katoličkog sveštenika posvećen na dan Svete Klare Asiške 1866. godine, na dan zaštitnika crkve. Međutim, ovaj podatak nije tačan, što se da videti iz matične knjige rođenih iz te godine, kada je on krstio 8 beba i u knjigama se potpisao kao Jene (Eugen) Nedič , sveštenik čanadske biskupije.

Za sada nismo pronašli tačan datum njegovog posvećenja za katoličkog sveštenika. Takođe, nismo pronašli ni pisani dokumenat, o tome kada je zaista promenio svoje prezime. Može se naslutiti, da je to učinio 1867. godine. Verovatno je tome doprinelo i sklopljeno primirje izmedju Bečkog dvora i Mađara koje je poznato u istoriji pod imenom Pogodba iz 1867. godine.

Radi informisanosti naših čitalaca i Ijubitelja istoriskih činjenica dajemo informaciju da je 2008. godine u Budimpešti izdato reprint izdanje knjige ISTORIJA DUNAVSKOG RATNOG BRODARSTVA. Ovo delo je on završio 05.05.1885. godine u Turskom Bečeju. Knjiga se može nabaviti u Pešti.

Razvoj veterinarske medicine od XVIII veka, do danas u Vojvodini i njen razvoj u Novom Bečeju i Vranjevu

Od prvih početaka pripitomljavanja životinja u praistorijskom dobu, pa sve do današnjih dana, na ovom području stalno je postojala neka vrsta veterinarske medicine. U početku bila je to "empirijska medicina" kada su se lečenjem stoke bavili, pastiri, razne vračare, bajalice, sveštenici, potkivači i drugi, koji su koristeći narodno sujeverje vračali, bajali, molili se i isterivali zle duhove i đavole, kako su znali i mogli u želji da pomognu bolesnoj stoci, a i da preduprede oboljevanje stoke.

Tek osamdesetih godina XVIII veka, odlukom austrijskih vlasti, lečenje stoke počeli su vršiti lekari, da bi krajem XIX veka ovaj posao preuzeli školovani veterinarski lekari. Tokom dugih vekovnih perioda veterinarska medicina u Vojvodini imala je svoje početke, nastanke i izvore, svoje uspone i padove.

Predeo panonske nizije od praistorije do današnjih dana, karakterisala je neprestana migracija stanovništva, a sa njima i pokretnih dobara, pre svega stoke. Migracije izazvane prirodnim kretanjima ili prisilno, ratovima, dovodile su do mešanja naroda. Jedne civilizacije su propadale, nestajale, druge su nastajale.

U vreme turske vladavine lečenjem stoke i civilnog stanovništva bavili su se razni vidari, vračare, hodže, sveštenici, pastiri, potkivači i razni putujući nadrilekari koji su imali vrlo skromno znanje o svom poslu.

U turskoj vojsci o zdravlju konja brinuli su se takozvani bojtari, većinom Arabljani ili Arapi, koji su donekle bili obučeni u svom poslu. Pored njih, lečenjem stoke bavili su se kovači - potkivači, takozvani nalbanti, koji su se u toku izučavanja svog zanata upoznali sa lečenjem konja. Oni su bili prvi stručnjaci, bez akademskog zvanja.

Oslobođenjem Vojvodine od turske vlasti i školovanjem humanih lekara na tadašnjim medicinskim fakultetima, naročito početkom XVIII veka, brigu o zdravlju domaćih životinja počinju da preuzimaju lekari. Razdoblje koje je bilo praćeno stalnim ratovanjima i razaranjima veoma je pogodovalo pojavi i naglom širenju stočnih zaraza. U to doba u svetu nisu postojale nikakve organizovane zdravstvene institucije u kojima bi se lečile bolesne životinje, a nisu postojali nikakvi Ijudi, lekari životinja kao ni medicinsko - sanitarna sredstva. Zbog toga je austrijska vlast donela odluku da se humani lekari zaduže i za staranje o zdravlju stoke.

Prve početke veterinarske službe, koju su vršili lekari, nailazimo u Vojnoj krajini krajem XVIII veka i početkom XIX veka. U tadašnjim pograničnim pukovnijama bili su lekari - veterinari (veterinarski vidari, kuršmiti) koji su vršili nadzor nad vašarima, transportom životinja i njihovih proizvoda preko Vojne krajine i sprovodili veterinarsko - policijske mere. Ovi lekari su imali izuzetnu ulogu u organizaciji veterinarstva, jer su se pored svog svakodnevnog posla bavili i suzbijanjem stočnih zaraza i veterinarskom policijom. Za staranje o zdravlju domaćih životinja sve do školovanja prvih veterinara, prvenstveno su bili zaduženi lekari - gradski fizikusi, a u nedostatku ovih i gradski hirurzi.

1819. godina je ključna za razvoj veterinarske struke, jer je tada po drugi put donesen propis da se veterinarskim poslom mogu baviti samo oni lekari koji imaju ispit iz veterinarstva, odnosno da su osposobljeni za graduiranog veterinara na Veterinarskom Institutu u Beču. Te godine su počele posdiplomske studije iz veterinarstva u trajanju od 2 godine, koje su upisivali lekari i hirurzi. Posle završetka tih studija kandidati su dobijali zvanje "veterinar", a od 1833 - 1857. i zvanje "magistar veterinarstva".

Centralne vlasti Austrije sebi postavljaju zadatak da se organizuje posebna veterinarska služba koju bi obavljali školovani veterinari.

Osnivaju se prve škole za osposobljavanje veterinarsko - medicinskih kadrova u Evropi. (1857 - 1890) na Medicinskom fakultetu u Budimpešti - odsek, i 1763. na potkivačko veterinarskoj školi u Beču koja 1777. prerasta u Veterinarski institut.

Školovanju veterinara i razvoju medicinske struke doprinela je i činjenica što je razvojem kapitalizma u Evropi došlo do naglog razvoja trgovine. Razmena stoke, stočnih sirovina i stočnih proizvoda, dovela je do bržeg širenja stočnih zaraza, na prvom mestu goveđe kuge i plućne zaraze goveda. Ubrzanim razvojem nauke, veterinarska praksa se polako oslobađa empirizma, a njeno mesto zauzima prava veterinarska medicina. Proširuje se krug delovanja, naročito u oblasti etiologije zaraznih bolesti, njihovog dijagnostikovanja, imunologije, profilakse i terapije.

Školovani veterinarski kadrovi polako preuzimaju staranje o zdravlju stoke, od lekara, a prvi put se tada i predviđa organizacija veterinarske službe kao struke u sastavu opšte državne zdravstvene službe u tadašnjoj Austrijskoj monarhiji.

1817. godine Dvorska kancelarija dekretom donosi "Uputstvo za rad zemaljskih veterinara" Zemaljski veterinari u pokrajinama Austrijskog carstva postavljani su carskim dekretom. Vodili su brigu o suzbijanju stočnih zaraza, lečenju stoke, veštačenju na sudu, o stanju stoke, ishrani i priplođavanju. Bili su pod neposrednom upravom saniteta.

Zakonom iz 1888. godine regulisana je organizacija veterinarske službe i položaj veterinara. Po odredbama ovog Zakona pravo na vršenje veterinarske službe u Carevini imala su samo lica koja su završila veterinarski fakultet. Da bi se izbegla zavisnost službe od lokalne vlasti 1900 godine donosi se "Zakon o podržavljenju - nacionalizaciji veterinarske službe ". Ozakonjena je institucija "državnog veterinara", a predviđeno je i obrazovanje Državne kancelarije za stočno zdravlje, pri Ministarstvu poljoprivrede.

Ipak, kadrovska struktura u to vreme je vrlo oskudna. Prema podacima iz Županijske biblioteke, koja je izgorela 1807. godine, vidi se da je prvi fizikus Torontalske županije bio Matija - Maćaš Roko, rodom iz Šoprona. U istoj županiji je kao sekundarni fizikus postavljen 1804. godine Đorđe Čokrljan, rodom iz Melenaca, koji je doktorirao u Budimpešti 1802. godine.

Prvi veterinarski lekari, po izveštaju podžupana Torontalske županije, Talijana, iz 1884. godine, vidi se da je na području Banata bilo svega 7 veterinara.

Tek početkom XX veka broj veterinara se znatno povećava. Po podacima Sekelja u Banatu je 1907. godine bilo oko 20 veterinarskih lekara, koji su prvi ukaz dobili u periodu od 1900 - 1918. godine.

Po tom popisu, za Novi Bečej stoji da je SAUER OSKAR dobio prvi ukaz 1910. godine, a da je kod nas ostao i posle završetka rata, 1918. godine.

Slomom i raspadom Austrougarske monarhije 1918. godine, Vojvodina ulazi u sastav novonastale Kraljevine SHS. Prisajedinjenjem Vojvodine, u novonastalim uslovima, veterinarska služba, koja je bila razvijena, pokušava da se prilagodi datim okolnostima.

Poznato je da je 1886. u Zagrebu osnovana "Potkivačka Zemaljska škola "koja je 1919. godine prerasla u "Visoku veterinarsku školu". 1924. godine formira se "Veterinarski fakultet u Zagrebu".

1936. godine osniva se "Veterinarski fakultet u Beogradu". Posle završetka Prvog svetskog rata, pored diplomiranih veterinara, zatekao se i znatan broj "kuršmita", veterinarskih radnika bez adekvatnog akademskog obrazovanja i određenog broja "potkivača - kovača" koji su lečili stoku, a posebno konje.

Prema popisu iz 1920. godine Sauer Oskar je u Novom Bečeju i Vranjevu opštinski i gradski veterinar.

1930. godine, pored Oskara Suera, kao opštinskog veterinara, kao veterinarski svetnik pominje se Josip Fenje.

1940. godine, sreski okružni veterinarski lekar za Novi Bečej i Vranjevo je dr Fedor Jerina.

Pred drugi svetski rat u čitavoj Vojvodini bilo je 107 veterinara.

U periodu koji sledi prvi meštanin, diplomirani veterinar je dr LJubomir Todorović. Pored njega, za vreme drugog svetskog rata u Novom Bečeju i Vranjevu je službovao Hrvat Štef Lauber, koji je izbegao iz Hrvatske, pošto mu je žena bila Srpkinja, učiteljica i morao je da menja sredinu. Vrlo brzo posle drugog svetskog rata dolazi do povećanja i to značajnog povećanja veterinara u Novom Bečeju i Vranjevu. Na mesto Upravnika Sreske veterinarske stanice dolazi dr Radivoj Perkučin, koji je kasnije postao doktor veterinarskih nauka i koji prelazi na mesto Upravnika Centra za reprodukciju i veštačko osemenjavanje u Novom Sadu. Na upražnjeno mesto direktora dolazi dr Ivan Popživanov. U međuvremenu stasava nova plejada veterinara.

Prvi Novobečejac je bio dr Imre Pataki, koji je radio na mestu specijaliste za reprodukciju i veštačko osemenjavanje, posle odrađenog kursa u Koprivnici u Hrvatskoj. Kasnije diplomira i dr Dobrica Petrović prvi Vranjevčan, odnosno Novobečejac, koji je čitav svoj radni vek, od prvog do zadnjeg dana proveo ovde kod nas. U međuvremenu dr Majinski Aleksandar - Šuca dolazi iz Starog Bečeja i do odlaska u penziju radi malo u Stanici, a veći deo na imanju Sokolac i Servo Mihalj u Novom Bečeju.

Vrlo brzo posle njegovog dolaska diplomira i dr Milorad Arbutinov - Miša Arbućan, takođe Vranjevčan, Novobečejac. Miša Arbutinov posle određenog broja godina odlazi u Institut Zrenjanin gde je specijalizirao na zdravstvenoj zaštiti goveda, a dolazi dr Vladimir Glavaš Trbić, takođe rodom iz Vranjeva.

Kao veterinar Državnog Osiguravajućeg Zavoda (DOZ-a) dolazi dr Dušan Mamula, koji je kratko vreme radio u DOZ-u i prelazi u Stanicu. Kako dolaze tako poneki i odlaze iz Veterinarske stanice. Dr Popživanov odlazi u Zrenjanin , a dr Mamula u Zemun u Veterinarski Zavod.

Pristižu novi naraštaji; dr Dušan Popov diplomira i dolazi u Veterinarsku stanicu.

Dr Senji Maćaš, veterinar spec. zdravstvene zaštite svinja iz Novog Bečeja, skoro ceo svoj radni vek proveo u PIK Bečej, RJ Svinjarstvo. Jedno kratko vreme, od dve godine, proveo je u Veterinarskoj stanici Novi Bečej i vratio se nazad u Bečej, da radi, do penzije. Inače, sve vreme je živeo u Novom Bečeju.

Kolege, dr Dragan Vukanović i dr Spasoje Golušin, svoj radni vek su vezali za PD "Sokolac" AD Novi Bečej. Jedno kratko vreme u PD "Sokolac" AD radila je i koleginica dr Olivera Ivkov iz Bečeja. Danas radi kao republički veterinarski inspektor, preko, u Bečeju. Pre njih u Pokrajinskom pastuvskom staništu (Pastuvskoj stanici na Sokolcu) radili su i dr Zoran Stančić, dr Marko Teofanović i dr Uglješa Jerković. Dr Teofanović i dr Jerković su kasnije otišli za Novi Sad i obojica su stekli zvanja doktora veterinarskih nauka.

Dr Marko Teofanović je radio u Naučnom institutu za veterinarstvo na zdravstvenom stanju goveda, a dr Uglješa Jerković je bio dugogodišnji direktor to istog Naučnog instituta za veterinarstvo u Novom Sadu.

Kao prvi veterinarski inspektor u opštini Novi Bečej šezdesetih godina prošlog veka, radio je dr Teodor Dujin, koji je kasnije prešao u Zrenjanin i Novi Sad. U Novom Sadu je doktorirao i stekao zvanje doktora veterinarskih nauka. Kao vrstan epizootiolog 17 godina radio je u Izvršnom veću Vojvodine kao pokrajinski veterinarski inspektor i to najveći broj godina kao načelnik sektora za veterinu. Sledećih deset godina bio je direktor Naučnog instituta za veterinarstvo u Novom Sadu, do odlaska u penziju. Posle njega kao inspektor radio je dr Bogoljub Marinković koji je radio 4-5 godina i prešao za Novi Sad. Njega je nasledio dr Imre Pataki - Jančika.

Osamdesetih godina prošlog veka kao opštinski veterinarski inspektor, zajedno sa njim, radila je i dr LJiljana Panić. Po njenom kazivanju vrlo brzo se pokajala što je napustila Novi Bečej i otišla preko u Bečej. I danas sa setom pominje te svoje dane službovanja u svom rodnom mestu. Radi u Bečeju kao republički veterinarski inspektor. Na njeno mesto dolazi koleginica dr Zorica Đuričin, koja radi i danas, zajedno sa koleginicom dr Olivijom Kelemen Novaković, koja putuje iz Zrenjanina i kolega dr Đorđe Baloš iz Torka koji takođe putuje.

Hronološki, Veterinarska stanica Novi Bečej AD osamdesetih godina izdvojila se iz ZZ Vranjevo, katastarski dobila idealni deo zgrade u ul. Karađorđeva 185 i nastavila samostalno da obavlja svoju delatnost. Posao su obavljale kolege dr Dušan Popov, dr Vladimir Glavaš Trbić, dr Dobrica Petrović i dr Kiš Janoš, od 1984. godine, od kada je diplomirao.

1991. godine Zakonom o zdravstvenoj zaštiti životinja R. Srbije, formira se Javna veterinarska služba. U Zrenjaninu se formira Javna veterinarska stanica za ceo region Srednjeg Banata. Novobečejska stanica se pripaja Zrenjaninu tako da i svoju pokretnu i nepokretnu imovinu unosi u tu stanicu, zajedno sa svim zaposlenima.

Tim Zakonom o zdravstvenoj zaštiti životinja, data je mogućnost da se formiraju i privatne veterinarske stanice.

Aprila 1995. dr Vojislav Blažin, veterinar specijalista zdravstvene zaštite svinja napušta PIK Bečej i formira svoju prvu privatnu veterinarsku ambulantu "AVT" u Novom Bečeju u ulici Josifa Marinkovića 73, u Vranjevu. Da bi mogao dobiti poverene poslove od Ministarstva poljoprivrede, 2002. godine formira veterinarsku stanicu "Vranjevo" zajedno sa kolegama dr Rudolfom Šeregeljem i dr Spomenkom Valjarević iz Bočara.

Te 2002. godine svi veterinari iz Javne veterinarske stanice Zrenjanin, sa teritorije opštine Novi Bečej, napuštaju je i formiraju svoju privatnu veterinarsku stanicu Novi Bečej, sa sedištem u Novom Miloševu.

Razvoj veterinarske medicine od XVIII veka, do danas u Vojvodini i njen razvoj u Novom Bečeju i Vranjevu

Od te 2002. godine u opštini Novi Bečej nema više državnih veterinara. Kolega dr Kiš Janoš koji je bio u njoj, 2004. godine prelazi u novobečejsku veterinarsku stanicu i konačno se formira Veterinarska stanica "Vetvranjevo" doo Novi Bečej.

Od 2009. u Vetvranjevo dolazi dr Milorad Avdalović, dok dr Šeregelj Rudolf i dr Spomenka Valjarević odlaze na druge poslove i napuštaju stanicu.

Privatizacijom Javne veterinarske stanice Zrenjanin, objekat nekadašnje veterinarske stanice u Novom Bečeju, prodat je zajedno sa stanicom u Zrenjaninu. Zgrada koja je namenski građena kao Sreska veterinarska stanica pedesetih godina prošlog veka, danas zarasta u korov i polako propada.

Veterinarska stanica Vetvranjevo je preseljena u novoizgrađeni objekat u ulici Josifa Marinkovića 125/a. Trenutno danas zapošljava tri veterinara i pet vet. tehničara.

Srenjebanatski okrug, po podacima Veterinarske komore Srbije trenutno zapošljava 107 veterinara.

2000. godine na Poljoprivrednom fakultetu u Novom Sadu formiran je Departman veterinarske medicine. Faktički, Vojvodina je dobila svoj Fakultet veterinarske medicine i osposobljava doktore veterinarske medicine.

Te 2000. godine Narodna Skupština R. Srbije veterinarima je dodelila akademsko zvanje doktora veterinarske medicine, tako da ga oni sa ponosom od tada i nose.

Kao zaključak:

Ovo je samo mali pokušaj da se generacije veterinara i pregalaca ove časne struke i zanimanja otrgnu od zaborava, a ovo njihovo predstavljanje je pokušaj da im se oda zasluženo priznanje za njihov požrtvovani i nesebični rad tokom minulih godina koji su vezali za ovaj naš kraj. Zato bi ovu kratku priču o veterini I veterinarima završio izrekom Seneke: "Mnogo su radili oni koji su pre nas živeli, no nisu sve svršili, mnogo je ostalo i mnogo će ostati i nikome rođenom i posle hiljadu vekova neće biti onemogućeno da još nešto doda."

Za ovu kratku istoriju veterinarske medicine korišćeni su podaci iz knjige prof. dr Vojislava P. Jovanovića – Istorija veterinarske medicine I zdravstvene kulture na tlu današnje Vojvodine, kao i razgovor sa dr Teodorom Dujinim, našim Vranjevčanom, kako mi volimo da kažemo, koji je svoj ceo radni vek posvetio ovoj struci, nesebično ugrađujući sebe kroz Zakone koje je pisao i stvarao u Pokrajini u saradnji sa kolegama i uz široku konsultaciju kolega sa terena, a kasnije neposredno učestvujući u njihovoj realizaciji kao dugogodišnji direktor Veterinarskog naučnog instituta u Novom Sadu. Za realizaciju ovog teksta zaslužni su Branislav Vojnov i dr vet. - spec. Vojislav Blažin, koji su ovaj zadatak doveli do realizacije.

Geza Sakač (1928-2009)

Geza Sakač

Geza Sakač je rođen u Novom Bečeju 11. februara 1928. godine. Osnovnu i srednju školu završio je u svom rodnom mestu, a fotografski zanat kod poznatog fotografa Jožefa Kožika. Majstorski ispit je položio 1952. godine pred komisijom u kojoj je bio i istaknuti majstor-fotograf Konstantin Vukov.

Prvo zaposlenje Sakač je imao u preduzeću »Dekor«, u fotografskoj sekciji, a već 1954. godine je otvorio samostalnu fotografsku radnju u kojoj je dočekao i penziju 1996. godine.

Od 1972. godine Geza Sakač je član Udruženja samostalnih umetnika fotografije /USUF/ Srbije od koga je dobio diplomu sa zvanjem Umetnika jugoslovenske fotografije. On je, takođe, i nosilac zlatne značke »Anastas Jovanović« koja se dodeljuje najzaslužnijim profesionalnim fotografima.

Pored velikog broja kolektivnih izložbi Sakač je imao i petnaest samostalnih izložbi fotografija u Novom Bečeju, Beogradu, Zrenjaninu, Tordi, Pančevu i tri izložbe u Mađarskoj. Među njegovim mnogobrojnim nagradama i priznanjima su i nagrada Beogradskog sajma, zlatna plakete Beograda, priznanja iz Niša, Sarajeva i Portoroža.

Evropsko udruženje profesionalnih fotografa proglasilo je Sakača 2003. godine za profesionalnog majstora fotografije Evrope, PPofE.

Lazar Mečkić (1917-2009)

Dana 1. novembra 2009. godine, u Beogradu je umro Lazar Mečkić, ekonomista po zanimanju, publicista po vokaciji i najznačajniji novobečejski hroničar.

Rođen je u Kumanu, 8. septembra 1917. godine, a sa roditeljima se 1928. godine preselio u Novi Bečej, gde je zavšio osnovnu i srednju školu, a potom Višu ekonomsku u Beogradu.

Lazar Mečkić (1917-2009)

Od 1946. godine radio je u šećeranama u Zrenjaninu i Ćupriji, a ubrzo prešao u Ministarstvo industrije gde je ostao pet godina. Radio je u splitskom Jugovinilu u Kaštel Sućurcu i Fabrici stakla u Pančevu. Posle rada u privredi prelazi u kabinet Savezne privredne komore. Kao predstavnik Privredne komore Jugoslavije jedno vreme radio je i u Budimpešti.

Tokom svog radnog veka, kao ekonomista bio je saradnik više stručnih listova i časopisa, a Ekonomska politika je objavljivala njegove aktuelne radove iz oblasti privrede.

Odlaskom u penziju, Lazar Mečkić se potpuno posvetio istraživačkom radu i istoriji svog zavičaja.

Napisao je deset knjiga: Istorija staklarstva u Jugoslaviji, Čari prošlih dana - Novi Bečej 1929-1935. godine, Plam zavičaja, Uloga Novobečejaca u razvoju srpskog pozorišta, Novi Bečej i Vranjevo kroz istoriju - od najranijih vremena do 1941, Devedeset godina fudbala u Novom Bečeju, Monografiju o Teodoru Pavloviću, Da se podsetimo na Novi Bečej i Novobečejce, Život prolazi, sećanja ostaju i Sećanja na moja putovanja.

Za svoj rad odlikovan je Ordenom rada za zlatnim vencem, Srebrnom plaketom Privredne komore Jugoslavije, Oktobarskom nagradom SO Novi Bečej, Nagradom Teodor Pavlovića, a posebno priznanje za njegov publicistički rad je članstvo u Matici srpskoj.

Pored književnog rada bavio se slikanjem. Naslikao je više od osam stotina akvarela i slika u ulju, pretežno sa motivima Novog Bečeja i Vranjeva. Imao je više samostalnih izložbi, od kojih nekoliko u Novom Bečeju, koje je potom poklonio kao legat Domu kulture i OŠ „Josif Marinković“.

Lazar Mečkić se 3. novembra, kada je sahranjen na novobečejskom pravoslavnom groblju, zauvek vratio u Novi Bečej, da ostane u našem sećanju.