Podružnica Crvenog krsta u Turskom Bečeju 1916

Tokom januara meseca 1916-te godine nastavlјena je suspenzija rada bolnice tako da je, pored sređivanja administrativnih poslova, Turskobečejska podružnica Crvenog krsta radila na svojoj reorganizaciji. Po želјi kralјevskog nadzornika za nastavu centralni odbor je pregovarao sa upravom Udruženja o oslobađanju prostora u Osnovnoj školi. Pošto se po evidenciji, lazaret sa 224 kreveta nalazi u prostorijama Osnovne i Građanske škole, čije se korišćenje u toku poslednjih meseci smanjilo na minimum, traženo je mišlјenje Podružnice o eventualnom premeštanju lazareta. Dogovoreno je da se broj ležaja u osnovnoj školi smanji na 100, a oprema uskladišti u njenim prostorijama. Pomoćna bolnica je, u slučaju potrebe, u svako doba mogla odmah da bude postavlјena. Nakon ovih promena, nastava je mogla neometano da se odvija. Za nastavak neometane nastave postojao je još jedan, možda čak i jači razlog, koji se vidi u obaveštenju kralјevskog nadzornika za nastavu Torontalske županije od 24. februara 1916. godine.16

Ravnica je bez salaša pusta

Reč salaš je mađarskog porekla (szallas) i koristi se još u 13. veku. I danas, u Mađarskoj postoje brojna naselja sa dodat­kom imenu zsallas kao na primer: Kisuvszallas, Jakobszallas, Kunszallas, Fiilopszallas, Szabadszallas i dr.

Pojam salaš podrazumeva zemljoradničku kuću za stanova­nje, sa potrebnim ekonomskim zgradama, udaljenu od naselja. Danas tu reč, za takvu vrstu naselja, upotrebljavaju skoro svi slovenski narodi, dok su Mađari usvojili slovensku reč, doduše sa drugim značenjem „tanja" koja je u upotrebi valjda od prve polovine 18. veka.

Prvobitni salaši su bili zimovališta za stoku, koja su se sas­tojala iz kolibe u kojoj su živeli pastiri i od trske i ševara ogra­đenog dela za stoku. Tokom vremena taj zimovnik je dobijao sigurnije i stabilnije oblike.

Objekti od značaja za naše mesto, a i šire – objekti za obeležavanje

Skeledžijska kućica 

Skeledžijska kućica

Trgovac Pavle Hadžimihajlo je od bečke kamarile kupio spahiluk Novi Bečej 1782. godine. Time je stekao pravo na ubiranje poreza, koji je naplaćivan, između ostalog, i za upotrebu skele za prelazak preko reke Tise.  U našem mestu Tisa se mogla preći skelom na tri lokacije. Put do prve skele je vodio glavnom ulicom, kroz današnji park, preko dolme, do Tise. Pri kraju XIX veka taj prelaz  se premešta na mesto današnjeg  spajanja ulice Svetozara Miletića sa Tisom. Druga skela se nalazila nizvodno, kod Bereka, a treća skela uzvodno, na Medenjači.  Radnici-skeledžije – Josimović Žarko Broćan, Boško Marčić  Šalaj, Šandor Koloži, Lazar Puligrački i drugi – dan i noć su dežurali čekajući putnike, a u svojoj kućici pored dolme su provodili  vreme  samo noću i zimi. Posle izgradnje brane i mosta na Tisi 1977. godine skela više nije bila isplativa te se decembra iste godine ukida njen rad. U jedinoj preostaloj skeledžijskoj kućici danas se nalazi sedište Turističke organizacije opštine Novi Bečej.

Ostrvo kod Novog Bečeja – istorijat

Mapa pod oznakom MNL OL S 12 – Div. XIII. – No.517:3 iz 1822. godine - Mađarski nacionalni arhiv Budimpešta (National Archives of Hungary)

Na dostupnim geografskim kartama1 od sredine XVIII pa do sredine XIX veka naše ostrvo se proteže od ruševina starog grada na Tisi sve do oznake 68 kilometra. Njegova dužina je iznosila oko 600-700 metara, a širina 80-100 metara.

Na jednom planu Franjova (današnjeg Vranjeva) iz 1862. godine ostrvo je prikazano uzdužno rascepljeno. Veći deo je prema Bačkoj dok je manji prema Banatskoj strani.

Pravoslavna crkva u Vranjevu

Ne zna se gde je bila prva crkva u Vranjevu, ali se pretpostavlja da je takva crkva ili bogomolja postojala još od 1743. godine. Te godine osvećeno je platno — antimins od strane mitropolita tamiško-lipovskog-Georgija Popovića, za službu u hramu Sv. Jovana Preteče u šancu Bečej. Pogrešno je da je antimins za crkvu u Bečeju, jer u Novom Bečeju već je do tada postojala mala crkva (manastir), koja je imala svoj atimins i koja je bila posvećena sv. Nikolaju, a uz to Bečej i nije bio šanac. Taj antimins mogao se odnositi samo na šanac Vranjevo i čuva se u riznici temišvarske eparhije.

Srbi-graničari, po prelasku iz Bačke 1752. godine u Vranjevo, po­digli su u sredini sela crkvu, na mestu gde se i danas nalazi pravoslavna crkva. Ta crkva bila je posvećena sv. Jovanu Preteči, a antimins za nju osvećen je 1753. godine od strane vladike Georgija Popovića (istog onog koji je osvetio i prvi antimins 1743. godine). Prvobitna crkva bila je od pletera, »imala je 4 prozora i dvoje prostih vrata, svoda nema osim u oltaru malo nad trpezom, pokrivena trskom, zvono, porta neograđena ... Templa nemaju, 4 prestolne ikone .. .«

Dolina velikog hrasta

Jedinstvena tvorevina prirode - hrast iz familije lužnjaka nalazi se u dvorištu crpne stanice pored banatske obale reke Tise. Ova oblast katastarski pripada ataru sela Kumana u novobečejskoj opštini. Zaštićeni prostor se u celini nalazi u posedu vodoprivrednog preduzeća “Gornji Banat” iz Kikinde.

Dr Vајs Bеlа

Dr Vајs Bеlа је rоđеn 1979. gоdinе u Zrеnjаninu. Оsnоvnu škоlu је zаvršiо 1994. gоdinе u ОŠ „Мilоје Čiplić“ u Nоvоm Bеčејu. Nаgrаđеn је Vukоvоm diplоmоm i biо је đаk gеnеrаciје. 1998. gоdinе је zаvršiо Srеdnju Еlеktrо-tеhničku i Grаđеvinsku Škоlu „Nikоlа Теslа“ u Zrеnjаninu, smеr аutоmаtikа. Zа оdličаn uspеh је nаgrаđеn Vukоvоm diplоmоm.

Geza Sakač (1928-2009)

Geza Sakač rođen je u Novom Bečeju 11. 2. 1928. godine. Tu je pohađao osnovnu i srednju školu. Po završetku svog školovanja učio je fotografski zanat kod poznatog mesnog fotografa Jožefa Kožika od 1944. do 1946. godine. Majstorski ispit je položio 1952. godine pred komisijom u kojoj je bio istaknuti majstor-fotograf  Konstantin Vukov. Kao mlad fotograf posle stažiranja radi honorarno u foto-sekciji pri Narodnoj tehnici i u „Dekoru” sve do kraja 1954. godine.

Kuća u kojoj se rodio Vladimir Glavaš – Vranjevo

U ulici Josifa Marinkovića broj 69 nalazi se stambena zgrada u kojoj se rodio Vladimir Glavaš, o čemu uostalom svedoči i natpis na centralnoj fasadi: „Ovde se rodio dr Vladimir Glavaš, veliki narodni dobrotvor 1834 - 1909“. Kuća je sagrađena u prvoj polovini XIX veka. Vlasnik je zgradu zaveštao crkvi. Ova prizemna građevina ima pravougaonu osnovu. Arhitektonski je oblikovana u stilu bidermajera i predstavlja primer bogatije građanske kuće. Fasada je izdeljena pilastrima na polja nejednake dužine. U užim poljima su prozorski otvori. Na zapadnoj fasadi nalazi se velika ajnfort kapija. Sa dvorišne strane nalazi se trem na drvenim stubovima. Sva drvenarija, brave, ključevi, zapete i zidna dekoracija stilski su ujednačeni i stilizovani sa dekorativnom obradom fasade. Kuća Vladimira Glavaša je zaštićena kao spomenik kulture od velikog značaja. Detaljno je obnovljena 2009. godine, kada je dobila novu funkciju i značaj u kulturnoj i turističkoj ponudi ovog dela Banata.

Nikola Đurković

O Nikoli Đurkoviću reći ću nešto više iako nije Novobečejac, već je novobečejski zet. Ovo činim, najpre, jer se radi o izuzetno obdarenom i uz to velikom stvaraocu na području muzike i pozorišta, a zatim što smatram da mu u istorije naše kulture nije dato odgovarajuće mesto. Ima dođoše mnogo onih koji nisu nikada dobili odgovarajuće priznanje i nije mi želja da sve takve, niti je to moguće, uzmem u nekakvu ličnu zaštitu i da ih ja promovišem. Ali u slučaju Đurkovića, osećam svojom obavezom da moje sugrađane upoznam sa njegovim, velikim delom za srpsku kulturu jer je oženjen iz Novog Bečeja gde se i venčao sa Ekaterinom Petrović u pravoslavnoj crkvi 19. januara 1853. godine i što mu se ćerka, posle smrti roditelja nastanila u Novom Bečeju. Njegova ćerka Irena je sve do svoje smrti 1937. godine učila novobečejsku decu klaviru i nemačkom jeziku. O njoj ćete saznati nešto više preko pisama, koje je naša sugrađanka, baba Jana Kiselički, pisala Dr. Mihovilu Tomandlu iz Pančeva, o Ireni i što je od nje slušala o porodici Nikole Đurkovića.

Novobečejski bioskopi

Dugogodišnji direktor bioskopa Vojvodina, Radovan Svilengaćin

Za prve bioskopske projekcije u našem mestu, koje su nam znane, prikazivane su u dvorišnoj zgradi hotel Royal, u samom centru Novog Bečeja. Inače, spratna zgrada hotel Royal postoji i danas, a nalazi se na uglu kod parka, dok je zgrada sa bioskopskom dvoranom izgorela tridesetih godina XX veka. Predpostavlja se da su se pokretne slike u Novom Bečeju pojavile u drugoj deceniji XX veka, verovatno za vreme Velikog rata. O redovnim bioskopskim predstavama saznajemo sa plakata od 1919. do 1931. godine. One su štampane u štampariji Gige Jovanovića, a sada se čuvaju u zavičajnoj zbirci1 Narodne biblioteke Novi Bečej.

Iz sećanјa na školstvo u Kumanu

Dragolјub Sekulić, Lala-Uča

Najstariji pisani spomenik koji postoji u Kumanu jeste Protokol krštenih pravoslavaca iz 1757. godine (danas je sačuvana knjiga krštenih iz 1779. konstatacija urednika. U njemu piše da je u selu Kumanu postojala crkva načinjena od pletera i busenja, da je oleplјena i okrečena. Ima dvoje vrata i tri prozora i svod od dasaka koje su okrečene plavom bojom. Krov crkve je pokriven čamovom šindrom a toranj je od drveta. Crkva i porta su ograđene trskom. Crkva je izdržavala i školu. Nema podataka kada je škola osnovana, međutim postoje podaci da se selo naglo razvijalo i da je 1774. godine u selu bilo 353 učenika i to 301 dečaka i 32 devojčice. U to vreme ženska deca su više korištena za kućne poslove i za čuvanje stoke. Malo ih je išlo u školu. Školarinu je ubirala crkva a učitelј primao platu prema broju učenika koje je uspeo da obuhvati školovanjem. Plate su bile male (tri forinte po glavi godišnje) a deca su donosila učitelјu i ''regraciju'' tj. plaćali su ga i u naturi. Klupa nije bilo.