Sećate li se krsta u porti manastira?

Prikupljajući podatke o novobečejskim i vranjevačkim hrišćanskim obeležjima – krstovima, koji su postavljeni na uličnim raskrsnicama i van naselja, u ataru pored puta, u znatnoj meri sam proširio svoja saznanja o njima. Postavljanje ovih krstova su vršili pravoslavni i rimokatolički vernici uglavnom od početka 19. veka. Njihova mesta su obeležena na kartama II (1819–1869) i III (1869–1887) vojnog premera Austrougarske, na vojnim kartama iz vremena okupacije (1941–1944), a i na pojedinim geografskim kartama. Krstovi su pravljeni od drveta, opeke ili od mermera. Na nekima od njih stoji neki natpis, ime i prezime onog ko podiže krst ili pak godina osvećenja.

Fotografija Ivana Kovačeva (1975)Od svih priča o krstovima, najinteresantnija, a možda i najtužnija je priča o krstu koji su postavili pravoslavni vernici na početku starog kumanačkog puta. Bio je udaljen otprilike petstotinak metara od zadnjih kuća u naselju. Taj krst je ubeležen već na karti II i III vojnog premera Austrougarske, a nalazi se i na karti Kraljevine Jugoslavije iz 1930. godine. Stariji meštani se sećaju, kao i pisac ovih redova, da je krst stajao na svom prvobitnom mestu i krajem šezdesetih godina 20. veka, a šta se dalje događalo sa krstom saznajemo iz pripovedanja Živojina Dragića.

Početkom izgradnje kanala Dunav-Tisa-Dunav kod Novog Bečeja, tačnije 1971. godine, stari drveni krst se našao tačno na trasi budućeg kanala. Tada su pravoslavni vernici zajedno sa svojim duhovnim vođom popom Radišom Berbakovom krenuli u spašavanje već oronulog krsta. Rešili su da ga premeste u portu male crkve-manastira kraj Tise.

Razglednica iz 1994. godineKrst je postavljen pored zida sa jugoistočne strane manastira, okomito na reku Tisu. Tri kraka skoro 3 metra visokog krsta u polukrugu su bila povezana jednim rđavim limom. Ispod krsta kojeg je već načela trulež vernici su palili sveće, što je samo ubrzalo njegovo propadanje, te je bilo samo pitanje vremena kada će se srušiti. Krst u porti manastira ovekovečio je Ivan Kovačev svojim foto-aparatom 1975. godine, a našao se i na jednoj mozaik razglednici Novog Bečeja iz 1994. godine. Prilikom izvođenja radova 1999. godine, menjanja crepa i presvlačenja limarije na krovu manastira, tada već nagoreo krst je izvađen i naslonjen na zid, što je potvrdio i investitor Čeda Žeravica. Početkom 21. veka, tačnije 2005. godine, prilikom preuzimanja dužnosti sveštenika, prota Milivoj Sekulić je zatekao krst u dvorišnoj ostavi manastira. Tamo je tavorio sve do rušenja dvorišnih pomoćnih objekata. Pošto je krst bio veoma truo i nagoreo bilo je nemoguće restaurirati ga. Uz konsultaciju i odobrenje vladike krst je prilikom paljenja prvog sledećeg badnjaka uništen.

 

(Odlomak iz knjižice Törökbecse köztéri keresztjei (Novobečejski krstovi) autora Andre Karolja, prevod autora)