Karolј Andre

Karolј Andre

je rođen 21.07.1951. godine u nekadašnjem novobečejskom porodilištu, koje se nalazilo u komšiluku porodične kuće oca Šandora, mašinbravara i električara.

Osnovnu školu je završio u rodnom mestu dok je srednje obrazovanje stekao u Subotici. Svoj kratki radni vek je proveo u Novom Sadu i u Novom Bečeju kao laborant.

U Novom Sadu je počeo sakuplјanje poštanskih maraka da bi nastavio sa razglednicama, fotografijama i dokumentima vezanih za svoj rodni grad, Novi Bečej.

Predgovor

Predgovor

Poznato je da je još u starom veku na teritoriji Rimskog carstva funkcionisao razrađen poštanski saobraćaj sa mnogo poštanskih stanica. Reč pošta potiče od latinske reči posita – postavlјena, a stanica od  statio – boravište. Centralno upravlјanje poštanskim sistemom je uveo Avgust, prvi car Rimskog carstva.

Sve do XVI veka na našim prostorima poruke i pisma vladara i veleposednika uglavnom su prenosili njihovi lični glasnici. Glasonoše su svoj posao obavlјale peške ili jašući tada najbrže prevozno sredstvo, konja. Privatnim licima je slanje poruka bilo mnogo teže, te su koristila usluge raznih trgovaca i putnika od poverenja.

Uvod

Uvod

Naselјe Novi Bečej nastalo je sa jugoistočne strane starog grada na Tisi i vuče korene još iz antičkih vremena - doba Rimlјana, a godina prvog pisanog pomena je 1091. pod imenom Bechej (Bechey). Prvi pisani pomen Vranjeva (tek kasnije dobija naziv Franjova –  Franyova) javlјa se 1717. godine, a naselјe je formirano iznad severoistočne strane starog grada na Tisi, 1726. godine. Vranjevo nikako ne smemo poistovetiti sa naselјem Arača, koje se u srednjem veku nalazilo oko crkve Arače iz XIII veka, mada mađarski živalј i danas Vranjevo zove Arač. Kao posebni politički subjekti, oba ova naselјa, Novi Bečej i Vranjevo, imala su kompletnu samostalnu administraciju, pa tako i poštu.

Predfilatelija

U periodu predfilatelije (kada poštanske marke još nisu postojale) na pisma i poštanske pošilјke koja su se prenosila bio je otisnut jednoredni ili dvoredni poštanski žig sa nazivom polaznog mesta. Prilikom dopremanja pisma na odredište, na poleđinu se stavlјao otisak žiga prijemne pošte. Kod prvih predfilatelističkih žigova je karakteristično bilo da oni pored naziva polaznog i prijemnog odredišta nisu sadržale godinu, mesec, a ni dan predaje ili dospeća pisma. Kod gradova i većih naselјa već krajem XVII veka pored naziva mesta naznačen je i datum.

Razdoblјe između 1840. i 1918.

Razdoblјe između 1840. i 1918.

Od 1840. godine u Engleskoj se koriste prve poštanske marke zvane crni peni  (black penny), sa likom kralјice Viktorije. Deset godina kasnije, 1850. godine, i austrijska pošta uvodi poštansku marku na teritoriju Habzburške carevine. 

Od početka korišćenja poštanske marke žig više nije služio samo za obeležavanje polaznog mesta pisma, nego i za poništenje poštanske marke, da se ne bi mogle kojim slučajem ponovo upotrebiti. Te marke su se koristile i na ovim našim prostorima, kasnije nazvanim Srpskom Vojvodinom i u Srpsko-Rumunskoj graničnoj oblasti sve do austrijsko-mađarske nagodbe 1867. godine. U prelaznom periodu, od 1867. do 1871. godine, identične poštanske marke se koriste za Austriju i Mađarsku. Tek 1871. godine Mađarska izdaje svoje poštanske marke, u kamenotisku i bakrotisku. 

Period između 1919. i 1922.

Period između 1919. i 1922.

Posle potpisivanja primirja između sila Antante i Nemačke, 11. novembra 1918, u Beogradu se 1. decembra proglašava stvaranje države Kralјevine Srba, Hrvata i Slovenaca, kojoj je i Vojvodina priklјučena. Ipak, zvaničnim završetkom Prvog svetskog rata smatra se Versajski mir, potpisan 28. juna 1919. godine.

Razdoblјe između 1922. i 1941.

Razdoblјe između 1922. i 1941.

Do zvanične promene naziva Török Becse i Aracs u Novi Bečej i Vranjevo, koristiće se dvokružni poštanski žigovi sa natpisom TURSKI BEČEJ i VRANјEVO sa ćiriličnim i latiničnim natpisom, sa datumom – dana, meseca (ali sada rimskim brojevima) i godinom. Poštanski žig TURSKI BEČEJ će se koristiti svega dve godine, od novembra 1921. godine do nešto posle zvanične promene naziva mesta u NOVI BEČEJ. U poštanskom žigu Novog Bečeja (Vološinova i opet Novog Bečeja) sve do uvođenja poštanskog broja 1971. godine, u datumu, dan i godina će biti ispisani arapskim brojevima, dok će mesec ostati ispisan rimskim brojevima.

Vreme nemačke okupacije 1941–1944.

Vreme nemačke okupacije 1941–1944.

Novobečejska poštanska administracija za vreme okupacije (1941–1944) bila je smeštena u kuću porodice Lukseder, koja se nalazila na uglu ulica Narodnog fronta i Maršala Tita. Pošto je vranjevačka pošta ukinuta ova je zadovolјavala potrebe stanovništva Novog Bečeja i Vranjeva. Potvrdu o toj novoj, zajedničkoj pošti vidimo na pismima iz tog perioda, gde na mestu prijemne pošte stoji samo žig NOVI BEČEJ. Isto to se potvrđuje na jednoj vojnoj topografskoj karti (izdatoj od strane nemačke vojne okupacione vlasti) iz 1943. godine, gde je na teritoriji Novog Bečeja i Vranjeva samo jedna zgrada obeležena kao Pošta, a to je upravo Luksederova kuća.

Razdoblјe između 1945. i 1970.

Razdoblјe između 1945. i 1970.

Posle završetka Drugog svetskog rata, tačnije, 1946. godine, opštine Novi Bečej i Vranjevo su se sjedinile i tako je nastalo jedno naselјe, ali pod nazivom VOLOŠINOVO. U znak zahvalnosti ruskim vojnicima, a posebno ruskom pukovniku Vološinovu, koji je dao svoj život za oslobođenje Novog Bečeja, naše mesto dobija naziv po njegovom imenu. Ta promena je, naravno, bila propraćena i na poštanskom žigu, koji je bio jednokružni, sa ćiriličnim i latiničnim natpisom VOLOŠINOVO. Poštanski ured je već 1947. godine koristio svoj službeni pečat sa ćiriličnim natpisom, POŠTA VOLOŠINOVO, sa državnim grbom u sredini.

Osoblјe pošte u Novom Bečeju

Osoblјe pošte u Novom Bečeju

Iz ovog posleratnog perioda, prvi koga treba spomenuti je dugogodišnji upravnik novobečejske pošte Živa Tapavički, rođen 1923 u Elemiru.  Po završetku školovanja zapošlјava se u kikindskoj pošti. Kasnije, 1949. godine, prelazi u Mokrin i stupa na mesto upravnika tamošnje pošte. Sledeće radno mesto mu je pri kikindskoj pošti, gde radi kao upravnik saobraćajne pošte pri železnici. Sa tog položaja, kao iskusni poštanski službenik, dolazi u Novi Bečej 1955. godine i preuzima radno mesto upravnika pošte od Olgice Sudarski, rođene Milankov.

Razdoblјe između 1971. i 2017.

Razdoblјe između 1971. i 2017.

Sledeća promena poštanskog žiga Novi Bečej dešava se posle uvođenja poštanskih brojeva za gradove bivše SFR Jugoslavije, 1. 1. 1971. godine. Poštanski žig ostaje jednokružni, ali umesto ćiriličnog i latiničnog natpisa NOVI BEČEJ, gore ostaje ispisan naziv mesta latinicom, u sredini žiga je datum (dan, mesec i godina), a ispod datuma je poštanski broj za Novi Bečej, 23272. Prve dve cifre poštanskog broja označavaju područje (okrug) koji se poklapa sa telefonskim pozivnim brojem tog regiona. Područja u Srbiji nosila su oznake sa početnim brojevima 1, 2 i 3, u Hrvatskoj – 4 i 5, u BiH 7 i 8. U Srbiji se do današnjih dana koristi sistem nasleđen iz bivše Jugoslavije.

Osoblјe pošte u opisanom periodu

Osoblјe pošte u opisanom periodu

Kako su  službenici poštanskog ureda odlazili u penziju, tako su na njihova mesta primani novi, mladi kadrovi. Tako je 1974. godine, posle primanja Dušana Josimovića i Dežea Barne (Barna Dezső) formirana nova garnitura poštanskih službenika. Josimović je počeo kao dostavlјač, da bi posle 3 godine i 6 meseci prešao na R šalter. U kasnijem periodu radio je na platnom prometu, bio je i glavni blagajnik, a pri kraju svog radnog veka vršio je poslove upravnika pošte. Dugi niz godina, kao glavni blagajnik, Dušan Josimović je vršio distribuciju poštanskih maraka za Udruženje filatelista Novi Bečej.

Brodska i železnička ambulantska pošta

Brodska i železnička ambulantska pošta

Ovaj prilog o poštanskoj istoriji Novog Bečeja nikako ne bi bio celovit ako bismo izostavili dve mogućnosti transporta poštanskih pošilјki, koje su naznačene u podnaslovu – transport rečnim putem, brodovima, i železnicom, u specijalnim poštanskim vagonima. Vojvođanski rečni tokovi Dunava, Tise, Save, Tamiša i Begeja uslovili su, pored transporta robe, i prenos poštanskih pošilјki. Osnivanjem Prvog privilegovanog dunavskog parobrodskog društva 1829. godine u Beču (Erste privilegierte Donau–DampfSchiffarht Gesellschaft, skraćeno DDSG) pošta Austrije, a kasnije i Austrougarske, brzo prepoznaje mogućnost korišćenja te institucije za svoje potrebe.

Udruženje filatelista u Novom Bečeju

Udruženje filatelista u Novom Bečeju

Na području današnje Vojvodine, koja je bila u okviru Habzburškog carstva, upotreba poštanskih maraka počela je 1. 6. 1850, a u Srbiji od 1. (13) 5. 1866. godine. Već desetak godina nakon pojavlјivanja poštanskih maraka javlјaju se prvi sakuplјači maraka. Osobe koji se bave ne samo sakuplјanjem poštanskih maraka nego i njihovim proučavanjem nazivaju se filatelistima.

Prigodni žigovi korišteni u pošti Novi Bečej

Prigodni žigovi korišteni u pošti Novi Bečej

Prigodni poštanski žigovi, kao što nam sama reč sugeriše, upotreblјavaju se radi obeležavanja  nekog prigodnog događaja. Prigodni žigovi uglavnom imaju nepromenlјiv datum ili imaju trajanje od nekoliko dana, a naručuju ih uglavnom udruženja filatelista.

Prigodni žigovi u izdanju Udruženja filatelista Novi Bečej

Prigodni žigovi u izdanju Udruženja filatelista Novi Bečej

  • 27. 11. 1970. Prva smotra maraka   
  • 27. 11. 1972. Filatelistička izložba  
  • 25. 5. 1974. 170-godišnjica rođenja Teodora Pavlovića 
  • 28. 11. 1974. III filatelistička izložba
Anegdote

Anegdote

Postoji jedna anegdota koje se Vladimir Pap rado seća iz svojih početnih dana u zrenjaninskoj pošti. Nјome se u stvari naglašava važnost pošte u naselјenom mestu.

Nema naselјenog mesta bez POPA – POŠTARA – PA TEK ONDA BEZ LEKARA.

Među službenicima pošte u Novom Bečeju znalo se da poštar–raznosač čika Živa Jovanov voli da popije po koju čašicu prilikom uručivanja pisama. Da bi sačuvao ugled ustanove, a i svog službenika, upravnik Živa Tapavički je smislio sledeće.

Korišteni materijal

Poštanski muzej Budimpešta (Postamúzeum, Budapest)

PTT muzej Beograd

Térfi, B. (Terfi, B.)1943: Predfilatelistička pisma Ugarske (Bélyeg előtti levelek és azok lebetűzési)

Istorija pošte, dostupno na: Watson.sk

Szentkláray, J. (Sentklarai, J.) 1898:   Plébániák története 

Grupa autora, (1987): 250 godina pošte u Zrenjaninu, Novi Sad: Forum

Višicki, V. (1996): Vojne cenzure 1876–1945. Filatelista 225/226

Janjetović, Z. (2012): Granice nemačke okupacione zone u Srbiji 1941–1944.

Torontál, 1920. május 26: Istorijski arhiv Zrenjanin

Arhiva katoličke parohije Novi Bečej

Zaostavština Ištvana Sekereša Gelerta (Szekeres István Gellért)

Arhiva porodice Arpada Jagera (Jáger Árpád)

Izveštaj sa godišnje skupštine Udruženja filatelista Novi Bečej 1972. godine 

Izveštaj povodom proslave 15. godišnjice od osnivanja Udruženja filatelista Novi Bečej

Kazivanja Vere Tapavički, Vladimira Papa, Katice Tarabić i Dušana Josimovića

Aukcijski sajt – darabanth.hu

Zbirka pisama, dopisnica, telegrama i tovarnih listova iz arhive Karolјa Andrea (André Károly)