srenhu

Kratak prikaz prošlosti Bosanske Krupe i okoline

Najstariji period i dolazak Slovena

Prema pisanim izvorima, čije se tvrdnje temelјe na materijalnim ostacima iz toga vremena, krupska teritorija je bila naselјena u praistorijsko doba. Na ovom prostoru su pronađeni razni predmeti iz enolita (bakarne sekire), iz starijeg gvozdenog doba (gvozedene sekire), na kosi Vran (kod Krupe) nađen je jedan šlem (kaciga) i novci afričke izrade i dr.

Ostaci kuća otkopani su na više mesta (Kekića glavica, na Oblјaju, na Loninoj kosi kod Velikog Radića, na Gradini povrh sela Suvaje i sl.). Najznačajniji dokazi o postojanju naselјa su iskopani u selu Ljusina (na potesu Gromila) i selu Otoka (potes Malkića Otoka). Inače, na na periferiji ove teritorije živelo je keltsko-ilirsko pleme Japodo, koje su Rimlјani pokorili oko 35. godine p.n.e.

Teritorija oko srednje Une je, u vreme rimske vlasti, pripadala provinciji Dalmaciji, koja je bila u sastavu Zapadnog rimskog carstva od 375. godine, kada je Rimsko carstvo podelјeno na Istočno i Zapadno. Ne postoje nikakvi podaci o događajima na ovom području u periodu propasti Zapadnog rimskog carstva i velike seobe naroda. Na ova područja, tokom V-VII veka, prodirali su Goti i širila se vizantijska vlast. Na kraju doselili su se Avari i slovensko stanovništvo. Na doselјene Avare (Obre) podseća mesto zvano Obrovac u Banjanima i ime sela Banjani.

Krupsko područje, u srednjem veku, pripada Ugarsko-hrvatskoj državi. U X veku je deo velike hrvatske župe Pset, koja je obuhvatala teritoriju do Plive, na istoku, na jugu do izvora Une, dok je na zapadu zahvatala prostor u Hrvatskoj. U XI i XII veku ovaj prostor se uveliko sužava i župa Pset tada obuhvata područje oko planine Grmeč i reke Une. U to vreme ova župa se zove Mali Pset. U XIII veku gubi se ime Pset i javlјa se ime grada Krupa, ali navodi se i nekoliko mesta u okolini Krupe, npr. Otoka, Memić, Jezerski i Arapuša 1273. godine, u dolini rečice Vojskova.

Na brdu Grad, iznad Krupe, nalaze se ostaci tvrđave iz XIII veka, ali se ne zna ko je izgradio ovo utvrđenje. Ostala je legenda da je ovu tvrđavu izgradila neka devojka Krupana. Prvi gospodari ovog grada i tvrđave bili su feudalci Babonići iz Blagaja na Sani. Prvi gospodar je bio Baba Babonić, Blagajski, onda njegov sin Stjepan, itd. sve do početka XV veka kada u periodu 1410-1429. godine, Krupa postaje kralјevski grad kojim upravlјaju kaštelani, u ime Ugarsko-hrvatskog kralјa. Sve do 1456. g., grad je bio vlasništvo Fridriha Celјskog, nakon čega je prisvojen od feudalca Martina Frankopana. Do 1490. godine ovaj grad je ponovo kralјevski posed, kojim upravlјaju senjski kapetani, a onda su vlasnici grada vojvoda Ivan Korvin i njegova kćerka Jelisava. Kraće vreme, po treći put, Krupa postaje opet kralјevski posed, da bi je onda prisvojio ban Ivan Karlović. Od 1531. godine Krupom upravlјaju knezovi Zrinjski, a u to vreme Krupa je bila snažna odbrambena prepreka nadiranju turske vojske, sve do 1565. kada je konačno pala pod tursku vlast.

Na ovom području je bilo još nekoliko značajnih tvrđava, kao što su: Bužimska tvrđava iz XIV veka, kod sela Bužim; Jezerski, koja se pominje još u XIII veku, pod imenom „Castrum Hiesera", Otoka, koja se pominje pod imenom "Insula" još 1264. godine (u srednjem veku se zvala Otok), tvrđava Čavnik, na desnoj obali potoka Čava (na nadmorskoj visini od 319 m), Japra, na strmoj padini uz desnu obalu rečice Japre, blizu sela Hašani, Kostajnica u zaseoku Varošani, u Varoškoj Rijeci i tvrđava Bušević, izgrađena od drveta i vremenom nestala, pa nema tragova gde je bila. Bušević je u srednjem veku bio veliko feudalno naselјe.

Na ovoj teritoriji bilo je još manjih utvrđenja koja su imala odbrambenu ulogu npr. u Ljusini, Memiću, Mračaju kod Otoke, itd.

U XIV i XV veku na ovom području su živeli gusto naselјeni Hrvati katolici, što potvrđuju podaci o postojanju nekoliko franjevačkih manastira i više katoličkih crkava, više seoskih plemenskih opština i ostalih seoskih naselјa.

Nakon turskog osvajanja bosanske srednjovekovne države (1463), Turci su postepeno osvajali i hrvatske prostore oko Une, naročito gradove u gornjem i donjem toku ove reke. Bosanski Novi je zauzet 1557. godine, a naredni cilј turske vojske bio osvajanje utvrđenih naselјa na teritoriji Bosanske Krupe. To je strateški planirano i ostvareno posle napadima na Kladušu, Menić, Otoku i Bušević. Turski vojskovođa Husein-beg Malkoč, je do 1558. godine osvojio ove gradove. Poslednju je osvojio Krupu (23. juna 1565. godine) bosanski paša Mustafa Sokolović. Branioce je predvodio hrvatski kapetan Matija Bakić. U pokušaju proboja opsade, ranjen je i Bakić, koji se utopio pokušavajući da prepliva Unu. Hrvatski general Ivan Lenković je, na kratko, uspeo povratiti Bužim od Turaka. Međutim, veoma ratoboran bosanski paša Ferhad-beg Sokolović je 1576. godine ponovo osvojio Bužim. Iste godine su osvojeni i Jezerski, Zrinj, Ostrožac i Gvozdanjski. Turci su Bihać osvojili 1592. godine.

Dakle, Turci su sve dublјe prodirali na zapad, a Krupsko područje je postalo sastavni deo bosanskog pašaluka. Od početka turekih napada, starosedelačko hrvatsko stanovništvo je napustilo ove krajeve, koji su već oko 1546. godine bili pusti, bez stanovnika (područje između Krupe i Kamengrada, s gradom Japra). Isto se dogodilo nešto kasnije i na levoj strani Une i ne zna se koliko je stanovnika starosedelaca ostalo. Poznato je da je manji broj Hrvata prešao u Islam (Krupa i Otoka), a među njima i hrvatski plemići Badanjkovići (Badnjevići) iz Krupe, kao i porodice Bratića i Nuhanovića u Otoci.

Period pod turskim osvajačima

Osvajanjem krupskog područja, turska vojska je stvorila osnovne uslove za doselјavanje muslimana na ove prostore. To su, pre svih, bili pripadnici turske vojske i razni činovnici iz ranije osvojenih delova Bosne, ali i drugih krajeva, koje su naselјavali južni Sloveni, a ranije su islamizirani. Među njima, najviše je bilo, po rođenju Srba, pravoslavaca iz istočne Bosne. Doselјenici su se naselјavali oko utvrđenja i u ravnicama, blizu vojničkih logora i na ovom području prva muslimanska naselјa su: Krupa, Otoka, Jezerski, Bužim, Badić, Arapuša i dr. Najstarije porodice, u ovim krajevima, islamiziranih doselјenika su preci: Terzića, Spahića, Kadića, Osmanagića, Čauševića, Ibrahimovića, Velagića, Alagića, Džaferovića, Mehića, Jusića, Hadžića, Bešića, Bajrića, Sulјića, Mustedanagića, Osmanlića i dr.

Prvi srpski doselјenici su došli u ove krajeve, nešto pre osvajanja Krupe. Najveće naselјavanje Srba pravoslavaca izvršila je turska vlast, neke kao pripadnike turske vojske, a većinu koja je dolazila iz unutrašnjosti Bosne, kao kmetove i raju za rad na muslimanskim posedima (feudi). U drugoj polovini XVI veka (oko 1560. godine), Srbi naselјavaju Bušević i okolinu, a početkom XVII veka i Pištalinu. Ali, prvi doselјenici i oni koji su naselјeni u XVII i XVIII veku u vreme tursko-austrijskih ratova bežali su iz ovih sela u Vojnu Krajinu u Hrvatskoj.

Dok je Austrija uništavala manja utvrđenja na Uni (Bušević, Mračaj, Ljusina, i dr.), kao neadekvatna za odbranu od najezde Turaka, Turci su, radi obezbeđenja svojih zapadnih granica, veće tvrđave popravlјali i proširivali, postavlјajući artilјeriju (topove) u tzv. tabije (bastione). Pored toga, posade u utvrđenjima su značajno ojačane, u Krupi pa je 1577. godine bilo 300 konjanika i 400 pešaka, a njima su komandovali dizdari. U Krupi je, po osvajanju, formirana jedna od prvih turskih kapetanija, na čijem čelu je bio poseban vojni zapovednik u zvanju kapetana. Prvi je bio iz porodice Badnjević. Ova porodica je dala više dizdara i kapetana. Među njima su najpoznatiji: kapetan Sulejman-aga (1638) i Džafer-beg Badnjević (1692) i dizdari Turhan-aga (1627), Omer-aga (1637) i Redžep-aga (1638). U kasnijem periodu, početkom XVIII veka, porodica Badnjević je izgubila krupsku kapetaniju, u korist porodice Arnautović, koji su promenili svoje prezime u Krupić, po gradu Krupi. Najpoznatiji kapetani iz ove porodice su bili Omer Arnautović-Krupić (1730), Mustaj-beg (1784), Omer-beg Krupić (1791), Husein-beg (1881), Ahmed-beg (1821) i poslednji Mehmed-beg Krupić (1831). Kapetanije su ukinute 1835. godine.

Krupa je početkom XVIII veka bila u sastavu kamengradskog kadiluka, kao i Otoka, Bužim i drugi gradovi. Krajem XVII veka, kao naselјeno mesto, pominje se Radić, a Pučenik se pominje krajem XVIII veka, oko 1785. godine.

Dakle, tokom XVI i XVII veka na prostoru srednjeg Pounja nije bilo mira. O stabilnim granicama između Austrije i Turske nije se moglo ni razmišlјati. Srbi i Hrvati su ratovali za obe strane i često su uznemiravali svoje sunarodnike, i prisilno ih prevodili na svoju stranu.

Nakon rata 1683-1699. godine, Karlovačkim mirom (1699) izvršena su velika pomeranja i promene u Pounju. Tada je u rejonu Banjana i Dobrog Sela uspostavlјena Suva međa. Muslimansko stanovništvo iz Like naselјava se oko Une i Save. Ovi Muslimani su potomci ranije islamiziranih hrišćana i otišli su iz Like u druge krajeve, ne želeći da budu pod vlašću Austrije, niti da budu ponovo prevođeni u hrišćanstvo.

Današnja granica između Hrvatske i Bosne uspostavlјena je Požarevačkim mirom. Poslednji rat između ovih velesila vođen je 1788-1790. godine kada su Austrijanci prodrli do Prijedora. To je poznati Dubički ili Laudonov rat. Svištovskim mirom (1791) je utvrđeno da Turska vrati Austriji određene teritorije u Lici i Kordunu. Tada dolazi do emigracije određenog broja muslimanskih porodica u srednje Pounje (Jezerski, Badić, Potkalinje i dr.). Turska je ovim mirom povratila gradove Novi i Bosansku Dubicu. U vreme Laudonovog rata izvršeno je najveće iselјavanje Srba sa područja Krupe u Hrvatsku i mnoga srpska sela su opustela (Ivanjska, Banjani, Dobro Selo, Baštra, Vranjska, Suvaja, Perna, Gornji Petrovići i dr.) Predvodnici ovog iselјavanja su bili pravoslavni sveštenici, koji su tada prebegli u Baniju i dalјe u Hrvatsku sa oko 20.000 lјudi. Tako je pop Đuro Gaković iz Rujiške preveo 120 porodica, pop Jovo Ćulibrk iz sela Blatne sa desne strane Une, 116 familija, pop Stevo Bulić iz Gradine, susedno selo, 131 familiju itd. Završetkom rata malo se srpskog stanovništva vratilo u svoj zavičaj. Nakon potpisivanja Svištovskog mira, na staro ognjište su se povratili Dakići u Banjane i Ivanjsku, Ćulibrci u Bušević, Škorići u Vranjsku, Gakovići u Rujišku, a u Radić Kovačevići, Jeličići, Zmijanjci i Štrpci. To su, po M. Karanoviću najstarije srpske porodice na području Krupe. U isto vreme, muslimani su počeli trajno naselјavati teritoriju dalјe od utvrđenih gradova, osnivajući nova naselјa sve do kraja turske vladavine (1878). Iselјavanje muslimana je omogućilo postepeno naselјavanje srpskog stanovništva. Iako je staranački srpski živalј, na ovim prostorima bio iz Bosne i Hercegovine, bilo je i porodica čiji su koreni u Srbiji i Crnoj Gori. U ove krajeve srpsko stanovništvo nije naselјavano direktno, nego iz Like i Dalmacije prethodno su naselјavani u dolinu reke Unac i u Bjelajsko (Petrovačko) polјe, a onda u naselјa oko Krupe. Među naselјenicima iz Like bilo je i onih čiji su preci bili muslimani, ali su, pod uticajem austrijske vlasti, morali preći u hrišćanstvo, npr. Pilipovići, Medići, Kličkovići, Kneževići, Atlagići i Bakrači. U periodu od 1791. do 1875. godine, naselјeno je mnogo srpskih porodica, po prvi put, na područje Krupe.

U periodu nakon stabilizacije granice između Austrije i Turske, u XIX veku počinje intenzivnije da se razvija privreda, naročito trgovina. Ipak, nivo razvoja trgovine u Bosanskokrupskom području je zaostajao za drugim krajevima, jer su nedostajali kvalitetni putevi i razna prevozna sredstva, tako da je roba prenošena konjima, po kaldrmisanim putevima i planinskim stazama, tj. odvijao se karavanski saobraćaj. Razvoj polјoprivrede je zavisio od turskih feudalaca sa tih prostora. To su bili begovi Badnjevići, Krupići, Beširevići, Biščevići, Rustanbegovići i Cerići, koji su imali najveće zemlјišne posede sa kmetovima, a bio je i veći broj malih zemlјoposednika - aga i spahija sa manjim zemlјišnim posedima i kmetovima.

Ekonomski ojačali begovi, age i spahije, sa krupske i okolnih teritorija, suprotstavlјali su se, u prvoj polovini XIX veka, centralnoj vlasti. Najpoznatija je buna 1848. godine koju je predvodio Alija Kedić iz Lubarde, govoreći da je ugrožena muslimanska vera. Pobunjeni muslimani nisu shvatili da je u pozadini pobune bila odbrana privilegija i interesa visokog muslimanskog staleža. Ovu bunu je ugušio u krvi Omer-paša Latas 1851. godine.

Tokom XIX veka turska administrativna uprava je reorganizovana i u tome je Omer-paša imao izuzetne zasluge. Uredbom iz 1865. godine Bosna je podelјena na sandžake (okruge), a oni na kaze (srezove), tako da je i Krupa postala sedište kaze u bihaćkom sandžaku. U vreme vlasti Omer-paše Srbi su sve više naselјavali gradove, među kojim i Krupu. Najpoznatiji trgovci Srbi u Krupi su bili Bilčarevići, Stanivukovići, Jovanovići i Dobrijevići. Godine 1865. se pravi i prvi kvalitetniji put uz unsku dolinu od Novog do Krupe, a zatim preko Radića do Bihaća. Tada su u Otoci i Krupi, kuda je prolazio novi put, izgrađeni drveni mostovi na Uni, i ovaj kraj je povezan sa prvom bosanskom železničkom prugom koja je, od 1873. godine, prolazila pored Novog.

U drugoj polovini XIX veka u krupskom području, pored obezbeđenja uslova za učenje verskih škola muslimanskog živlјa, otvoreno je nekoliko osnovnih škola za opismenjavanje i obrazovanje srpske dece. Pored verskog, srpska deca su dobijala i opšte obrazovanje. Škole su otvarane pri crkvama. Prve osnovne škole na ovom području su otvorene u Jasenici (1850), u Krupi (1855) i u Velikoj Rujiški (1856), a registrovano je osam pravoslavnih crkava (1873).

Ekonomski i socijalni položaj Srba u XIX veku bio je težak. Srpski selјak je bio u kmetskom odnosu prema begovima, agama i spahijama, za razliku od muslimana koji su bili u povlašćenom položaju. Srpski narod nije mogao više podneti ove zulume, teror i samovolјu turskih vlasti pa je, polovinom XIX veka, podignuta tzv. Dolјanska buna 1858. godine, pod vođstvom hajduka i harambaše Petra - Pecije Popovića, poznatog u istoriji kao Petar - Pecija Petrović (rođen 1826. godine u selu Bušević). Ovaj ustanak je počeo 24/25. maja 1858. godine u selu Ivanjska i kratko je trajao. Ugušen je već krajem jula 1858. godine, uz ubijanja, plјačke i palјenja imovine. Pošto je ustanak ugušen vođa Petar Pecija Popović je prebegao na Baniju, gde je uhvaćen od austrijskih žandarma i predat turskim vlastima u Carigradu (Istambul). Tamo je osuđen na smrt i poslat pod pratnjom u Bosnu da bude pogublјen. Ali Popović je pobegao sprovodnicima i sklonio se u Srbiju. Tamo je ostao do 1875. godine, kada se vraća u Bosansku krajinu i stavlјa na čelo ustanka u Kozari. Ovaj ustanak je poznat kao Veliki selјački ustanak 1875-1878. godine. Ustanak je počeo polovinom avgusta 1875. godine u selima oko planine Kozare, da bi se ubrzo proširio i na ostale krajeve Bosanske krajine. Ovaj ustanak su pomagali Obrenovići i Srbija. Pored Pecije, najpoznatije ustaničke četovođe, u okolini Krupe, bili su: pop Ćurađ Karan iz Krnjeuše, pop Jovo Gak iz Suvaje, Trivo Jerković-Amelica iz Vojevca, Trivun Bundalo iz Hašana, Ostoja Vejinović iz Rujiške, trgovac iz Novog Simo Davidović i Petar Karađorđević - Mrkonjić, kasnije srpski kralј. Petar Pecija Popović je kratko bio na čelu ustanka na području Kozare jer je poginuo već 10. septembra 1875. godine, u borbi sa turskom vojskom na reci Savi, blizu sela Gašnica. Kako se ustanak razvijao, odlučeno je da se u Ivanjskoj, na mestu Brezovača, formira jaka ustanička četa. Na tom prostoru se pojavlјuje Petar Karađorđević - Mrkonjić. Za četovođe je postavio lјude iz ovoga kraja: Iliju Ševića, Stojana Drobca, Nikolu Medića, Jovicu Šarca i dr. Zvanična obrenovićka Srbija je odlučno zahtevala njegovo odstranjivanje iz ustanka. To je odlučeno na skupštini ustanika, 16/17. decembra 1875. godine u selu Jamnica (Javnica, Banija), ali ovaj je odbio tu odluku. On je samovolјno organizovao svoju četu na prostoru sela Žirovca (Banija). Povremeno je upadao iz Banije i borio se protiv turske vojske, a 24. decembra 1875. godine zauzeo je Dobro Selo, gde je bio neko vreme. Petar Karađorđević - Mrkonjić 1876. godine sa četom napada manje turske vojne sastave i pravi svoj logor na Ćorkovači. Međutim, u julu 1876. godine Turci napadaju Ćorkovaču. Petar Karađorđević- Mrkonjić, baš tada nije bio prisutan i njegova četa mu otkazuje poslušnost. To je bila posledica delovanja kneza Milana Obrenovića i njegovih pristalica među ustanicima, iz straha za presto, pošto je Petar Karađorđević bio pretendent na presto Srbije. U toku 1877. i 1878. godine ustaničke čete trpe poraze od turske vojske, a dolazi do međusobnih trvenja među vođama ustanka. Oko Krupe, u leto 1878. godine potpuno prestaje ustanička aktivnost, pre toga, u aprilu iste godine, rasformirana je četa i logor na Brezovači, isto se dogodilo na Ćorkovači, i dr. Na ovom području dolazi do potpune podele među ustanicima i ustaničkim vođama oko krajnjeg cilјa ustanka. Jedni su bili za ujedinjenje Bosne sa Srbijom, ali bilo je i zagovornika ideje da se moli Austrougarska da zauzme Bosnu i zaštiti hrišćane. Međunarodna diplomatija (Berlinski kongres 1878), bez učešća Srba je, na ovim prostorima, nametnula tuđinsku okupatorsku austro-ugarsku vlast, što je bilo novo poroblјavanje, a ne očekivano nacionalno oslobađanje i ujedinjenje sa Srbijom.

Period pod vlašću Austro-Ugarske

Austrougarska vlast je u Bosni bila okupatorska i tuđinska. Nisu je dobro primili ni Srbi ni Muslimani. Pored toga što su vlast primili kao poroblјivačku, Srbi selјaci su iznevereni jer nisu dobili rešenje agrarnog pitanja i oslobađanje od kmetskih obaveza. Muslimani su novu vlast doživeli još teže, kao okupatora tuđina, kome su dati na milost i nemilost od svoje, turske države, posebno što su bili privrženi islamskoj veri. Mnoge porodice su napustile ovaj kraj i iselile se u Tursku. U Tursku se najviše porodica iselilo iz krupskog sreza i to iz Otoke, ukupno 75 porodica.

Srpsko stanovništvo, koje je bilo u zbegovima na Baniji i Lici, već u jesen 1878. godine, vratilo se na svoja ognjišta, a sa njima su došli i novi doselјenici iz Like. Naselјeni Srbi iz Like, u periodu Austrougarske vlasti, pojačali su brojnost Srba na Krupskom području i u samom gradu Krupi. Tada u Krupu doselјava i manji broj Hrvata i pripadnika drugih entiteta katoličke vere, zanatlija i činovnika.

Ipak, u ovom periodu dolazi do dalјeg razvoja trgovine na području Krupe. Grade se i pravoslavne crkve: 1878. u Ivanjskoj, Srednjem Duboviku i Velikom Radiću; 1881. u Banjanima, Donjim Petrovićima i Gornjoj Suvaji; 1882. u Krupi; 1885. u Srpskoj Jasenici itd. Tada su i katolici izgradili svoju bogomolјu u Krupi.

U vreme vlasti Austrougarske, Krupa je bila središte sreza, u okviru bihaćkog okruga. Prema zvaničnim podacima, 1885. godine ovaj srez je imao tri opštine (krupsku, otočku i vrnogračku), a obuhvatao je teritoriju od planine Grmeč do reke Gline sa pedesetjednim selom, i imao je oko 37.000 stanovnika (pravoslavaca 23.035, 13.606 muslimana i 90 katolika).

Feudalno-kmetski odnosi su ostali, čak su obaveze kmetova bile još izraženije, a privilegije begova, aga i spahija uopšte nisu umanjene. Kmetovima je bilo omogućeno da kupuju od muslimana koji su se iselјavali iz tih krajeva, kao i pojedinih osiromašenih zemlјoposednika koji su prodavali zemlјu zbog siromaštva. Početkom XX veka, iz ovih krajeva veći broj Srba odlazi u Ameriku, Nemačku i druge zemlјe na rad kako bi pobolјšali svoj ekonomski i socijalni status. Prema podacima iz 1910. godine iz krupskog sreza je otišlo u inostranstvo na rad 1290 lјudi, a samo u Ameriku 643 lica.

Do početka Prvog svetskog rata, na selu su unekoliko izmenjeni odnosi, a počinju da se osnivaju i prve zemlјoradničke zadruge. Prva zadruga je osnovana u Hašanima, 15. januara 1909. godine, kao „Selјačka kasa za zajmove i štednju", a samo nekoliko godina kasnije dobija odobrenje da radi kao Srpska zemlјoradnička zadruga. Do početka rata (1914) osnovane su zemlјoradničke zadruge u Otoci, Velikom Radiću i Gudavcu, ali su prestale s radom već početkom rata. Zanatstvo i trgovina doživlјavaju dalјi razvitak, a trguje se industrijskim, zanatskim i polјoprivrednim proizvodima. Izgrađeni su novi putevi: Bosanska Krupa - Sanski Most, Otoka a Bužim, i dalјe za Vrnogreč i Veliku Kladušu, Bosanska Krupa - Bosanski Petrovac i dr. Preko Perne i Stijene, Bosanska Krupa je povezana s Cazinom. Uz unsku dolinu izgrađen je put (cesta) Bosanska Krupa - Bihać. Najfrekventniji put je bio Bihać - Bosanska Krupa - Novi. Svakodnevno, ovim putem, vožena je roba zaprežnim kolima do železnice u Novom za izvoz, a obrnuto razna kolonijalna roba za snabdevanje stanovništva. Na unskom putu je smanjen intenzitet saobraćaja konjskim zapregama, uvođenjem motornih vozila i izgradnjom Unske železničke pruge. Austrougarska je izgradila deonicu pruge od Novog do Bosanske Krupe u toku Prvog svetskog rata.

Na ovom području, krajem XIX veka, počinje da se razvija drvna industrija, pojačanom sečom šuma za račun stranih i domaćih kapitalista. Eksploatacija šumskog bogatstva na području Bosanske Krupe je najveća na planini Grmeč i drugim planinama. Izvozilo se: ogrevno drvo, balvani, drvne poluprerađevine i sl. U Krupi je bilo nekoliko pilana za preradu drveta (u Donjim Lukama, na Unadžiku, na obali Krušnice). Razvoj industrije i socijalno i ekonomsko raslojavanje društva, kao i sve izraženija eksploatacija radnika u proizvodnji, bili su osnova za radničko ujedinjenje i organizovanje, tako da se već 1909. godine, u Bosanskoj Krupi formira politička organizacija za zaštitu prava radnika (Povereništvo socijaldemokratske stranke BiH).

Posle sarajevskog atentata na prestolonaslednika Ferdinanda, 28. juna 1914. godine i stupanja Austrougarske u rat protiv Srbije, srpsko stanovništvo je još više pod represijom. Viđenije lјude hapse i interniraju u logore, mlade mobilišu i šalјu da za interese Austro-ugarske ratuju na Karpatima, u Galiciji i na italijanskom frontu. Mnogi Srbi su našli način da pobegnu iz „ćesarskih formacija" i da se priklјuče srpskoj vojsci, boreći se za nacionalno oslobođenje i ujedinjenje jugoslovenskih naroda.

U novembru 1918. godine na području Bihaća, Bosanske Krupe, Novog itd. prestaje da funkcioniše austrougarska vlast i već tada lokalnu vlast u Krupi i ostalim gradovima preuzimaju predstavnici srpske buržoazije. Proklamovanje ujedinjenja je objavlјeno 1. decembra 1918. godine i stvorena je Kralјevina Srba, Hrvata i Slovenaca.

Period Kralјevine SHS (Kralјevine Jugoslavije)

Krajem 1918. godine Habzburška monarhija doživlјava poraz od koalicije saveznika i dolazi do njenog razbijanja na niz novih država. Na Balkanu je formirana nova državna zajednica - Kralјevina Srba, Hrvata i Slovenaca (SHS). Posle desetak godina Kralјevina menja naziv i zove se Kralјevina Jugoslavija i u svom sastavu ima šest banovina.

Područje Bosanske Krupe pripadalo je Vrbaskoj banovini. Viševekovna tamnica pod vlašću Otomanske imperije i Austrougarske otišla je zauvek u prošlost, a ujedinjenjem sa Srbijom, ostvarene su želјe naroda ovog područja. Ostali narodi koji su ušli u stvorenu zajednicu a pre svih Hrvati, taj čin su prihvatili radi sopstvenih interesa bez iskrene želјe da žive u zajedničkoj državi sa Srbima i pripadnicima drugih naroda.

Među prvim političkim i socijalnim aktivnostima nove države, ističe se ukidanje feudalnih odnosa i raznih dažbina (trećina, desetina i sl.), koje je Austrougarska zadržala od Turske, nakon aneksije Bosne i Hercegovine.

Nakon oslobođenja, država je otkupila zemlјu, tako da je sada postala svojina bivših kmetova. Opštu sliku stanja u novoj državi zaokružuje zaklјučak da se narod teško oporavlјao od posledica rata (zapuštena zemlјa, mali prinosi, primitivna mehanizacija, sušne godine 1917. i 1918, glad i bolesti, stočni fond potpuno uništen, i dr.). Pored toga, mnoge porodice su ostale bez domaćina. Neki su izginuli u austrijskoj vojsci, drugi kao dobrovolјci na Solunskom frontu, bilo je i lјudi koji su stradali u austrijskim logorima, a priličan broj ratnika se vratio kući kao invalidi.

S obzirom da je ekonomska moć države bila sve manja i da je pomoć od saveznika sporo dolazila, siromaštvo i beda su sve veći, tako da je oduševlјenje, s kojim je narod dočekao oslobođenje i ujedinjenje, poprimilo gorak ukus. Ljudi su tražili izlaz iz krize i nemaštine, tako što su odlazili u Vojvodinu i Slavoniju, i u gradove da rade na građevini, kao sezonski radnici. Ponovo se počelo odlaziti i na rad u Ameriku, Francusku, Nemačku i druge zemlјe. Radna snaga je na tržištu bila jeftina, cene polјoprivrednih proizvoda su daleko niže od usko industrijskih proizvoda. Država je neumolјivo uzimala za sebe poreze, takse i druge namete. To je postalo nepodnošlјivo. Selo je uništeno, a nezadovolјstvo prema državi i političkim strankama je iz dana u dan, bilo sve vidlјivije i otvorenije.

Da bi se pomoglo selu i selјaku, koji su bili temelј nove države, da racionalnije organizuje proizvodnju, da uz povolјne kreditne aranžmane, poveća stočni fond, da nabavi mehanizaciju za odžavanje privatnog poseda, pristupa se obnavlјanju rada zemlјoradničkih zadruga, koje su osnovane početkom XX veka, i formiraju se nove zadruge tamo gde nisu postojale.

U okviru Agrarne reforme, država kolonizuje jedan broj dobrovolјačkih porodica u Vojvodinu i Slavoniju (1921) i dodelјuje im zemlјu. Posede koje su imali u zavičaju dobrovolјci su ostavlјali najbližoj rodbini čije se imovno stanje povećavalo (zemlјišni fond) i sela su prilično ojačala. Ali, posle nekoliko godina svetska ekonomska kriza tridesetih godina, ponovo drastično uništava selјaka, jer njegovi proizvodi se prodaju po najnižim cenama, dok industrijska roba poskuplјuje. Tada dolazi do naglašene ekonomske polarizacije u svim društvenim slojevima. Sve češće siromašni slojevi, posebno selјaci, prinuđeni su da rade kod imućnijih domaćinstava za minimalnu dnevnicu koja je isplaćivana u naturalnom obliku.

I po stvaranju Kralјevine SHS Bosanska Krupa je ostala sreski centar u bihaćkom okrugu, kome je pripadalo 56 seoskih naselјa. Srez se prostirao na teritoriji od 866 km2. Prema popisu od 1921. godine u srezu su bila 40.633 stanovnika, od kojih 26.714 pravoslavaca, 13.657 muslimana, 251 katolik i 11 stanovnika ostalih veroispovesti. Sama Krupa imala je 2.940 stanovnika, od kojih je bilo 1.920 muslimana, 828 pravoslavaca, 183 katolika i 9 stanovnika drugih veroispovesti. Srez se delio na nekoliko opština. U 1928. godini opštinski centri bili su u Bosanskoj Krupi, Otoci, Bužimu, Velikoj Rujiškoj, Velikom Duboviku i Vranjskoj Mosuri. Ukidanjem opštine u Rujiškoj došlo je do proširenja dubovičke opštine i premeštanja njenog centra iz Velikog Dubovika u Srednji Dubovik. Takođe je opštinski centar iz Vranjske Mosure premešten u Suvaju. Pred drugi svetski rat bilo je u srezu pet opština - krupska, otočka, bužimska, dubovička i grmečka (suvajska).

Stanje na selu u bosanskokrupskom srezu se prilično izmenilo nakon ukidanja feudalnih odnosa, jer, zemlјa viševekovnih vlastodržaca (begova, aga i spahija), koju su obrađivali kmetovi, sada je postala vlasništvo onih koji su je obrađivali, a prestala je i obaveza davanja trećine. Iako je selјak s ovih prostora postao vlasnik manjeg ili većeg zemlјišnog poseda, to je bilo nedovolјno za obezbeđenje egzistencije porodice, tako da su pokušavali da je uvećaju, kupovinom novih parcela. Manji broj ekonomski jačih zemlјoradnika, na ovom području, isticao se, tako da su na osnovu svoje ekonomske moći bili uticajni u svojim selima i širem području. Većina malih i siromašnih selјaka je bila zavisna od imućnijih, seoskih i gradskih trgovaca. Oni koji nisu prihvatali ovakav odnos, menjali su zanimanje i orijentisali se na radove u šumarstvu, građevini i rudarstvu. Ove i druge poslove radili su sezonski kako bi pomogli porodicu da se ishrani. Tako su mladići ih Banjana i Dobrog Sela nalazili posao u Firmi „Gutmen" u Baniji, koja je eksploatisala šume. Tamo su sekli drva, tovarili klade, palili ćumur i radili druge vrlo teške poslove, za male pare.

Iz ovog kraja je bilo dosta ratnih dobrovolјaca srpske vojske i oni su dobili pravo na zemlјu u Vojvodini i Slavoniji gde su kolonizovani. Dobrovolјci iz krupskog sreza su naselјeni (kolonizovani) u Karađorđevo (Banat), Bačku Topolu, Temerin, Višnjićevo i druga mesta. Kada su se selili pojedinci su vodili sa svojim porodicama i brata ili bližeg rođaka. To su činili da bi ostalim koji ostaju olakšali život u ovim selima.

Obnavlјanje i osnivanje novih zemlјoradničkih zadruga, na području bosanskokrupskog sreza, bilo je uspešno. U periodu od 1920. do 1929. godine osnovane su zemlјoradničke zadruge u Dobrom Selu, Buševiću, Otaci, Radiću, Velikom Duboviku, Gudavcu i Hašanima. Nјihova delatnost, kao i onih koji su kasnije osnovene, bila je kreditiranje (davanje zajmova) selјaka, trgovina industrijskom robom i polјoprivrednim proizvodima.

Bosanska Krupa je u periodu između dva svetska rata bila jedan od važnijih privrednih centara u dolini Une, koji se isticao svojim razvojem. Istovremeno, stanje u školstvu je bilo katastrofalno. Početkom 1929. godine u krupskom srezu je bilo samo 11 osnovnih četvororazrednih škola (u periodu od oslobođenja do 1929. godine izgrađene su škole u Bužimu, Stabandži, Buševiću i Velikoj Rujiškoj). Ovakvo stanje je pokrenulo kampanju za gradnju novih škola tako da je, u nekoliko narednih godina, izgrađeno više osnovnih škola, kao npr. u Banjanima, Ivanjskoj, Perni, Vranjskoj, Suvaji, Pučeniku, Badiću, Matavazima, Zalinu, Srednjem Duboviku Osnovna škola u Banjanima   i Benakovcu. Ovaj broj osnovnih škola nije mogao zadovolјiti realne potrebe stanovništva, a veliki broj sela, uglavnom muslimanskih, nije ni imao osnovne škole.

Dakle, period između dva svetska rata, za vreme Kralјevine Jugoslavije, ne može se nikako oceniti kao vreme ispunjenja želјa i očekivanja srpskog, ali i drugih naroda. Politička scena u Bosanskoj Krupi je bila, deo ukupne političke scene Kralјevine Jugoslavije. Na području krupskog sreza jak uticaj je imalo nekoliko građanskih političkih stranaka. Može se zaklјučiti da su političke stranke posebno pred izbore, obećavale izbornom telu „kule i gradove", a kada su isti bili završeni, sve je ostajalo po starom.

Period od 1941 do 1945. godine

Glas o slomu Kralјevine Jugoslavije i bombardovanju Beograda 6. aprila 1941. godine na područje bosanskokrupskog sreza je stigao sa zakašnjenjem. Rasulo vojske, propraćeno velikim zaroblјavanjima čitavih jedinica s celokupnom opremom i transportovanje u prihvatne logore, ustanovlјenje okupacione vlasti, pojava „kvisliških aparata vlasti" itd. na celoj teritoriji Kralјevine. Te vesti narod je u srednjem Pounju saznao od mnogih rezervista koji su otpušteni sa vojnih vežbi i vojnika koji su uspeli da pobegnu od okupatorske sile i vrate se svojim kućama. Prethodnice nemačke vojske su 12. aprila 1941. godine ušle u Bosansku Krajinu. Nјihov dolazak u Veliku Kladušu, Vrnograč, Bužim i Cazin srdačno je dočekan i pozdravlјen od većine građana nesrpske nacionalnosti. Nemci su bili iznenađeni i oduševlјeni ovakvom dobrodošlicom i pokazanom lojalnošću.

Ustaška vlast je uspostavlјena u Bosanskoj Krajini odmah po proglašenju Nezavisne države Hrvatske (10. aprila 1941.), a ideolozi te vlasti odmah su počeli sa stvaranjem uslova za realizaciju davno postavlјenih cilјeva. U Banja Luku je došao Viktor Gutić, a u Bihać Ljubomir Kvaternik. Već 17. maja doneta je Uredba o odbrani naroda i države, po kojoj su Srbi, Jevreji i Cigani stavlјeni van zakona. Tih dana, Ante Pavelić, vođa NDH, održao je poznati govor, kojim se obratio Hrvatima i Muslimanima, čije poruke sliče onim A. Hitlera. Pored ostalog rekao je i sledeće: „Ja sam posjekao stablo, a vi krešite grane". Maja 1941. godine u Banja Luci V. Gutić obećava da će što pre pristupiti odstranjivanju nepoželјnih elemenata iz hrvatske Bosanske Krajine, naglašavajući: „bit će u našoj Krajini, u najkraćem roku uništeni, tako da će se uskoro zatrti njima svaki trag, a jedino što će ostati bit će loše sjećanje na njih".

Na području Bosanske Krupe, svojim zulumima se isticao Husein Muratović, učitelј iz Krupe, koji je bio logornik i poverenik. U istu pima u opštinskim centrima (Otoka, Bužim i Varoška Rijeka) zahvalјuje se V. Gutiću za sve što čini za muslimane i zahteva uništenje Srba, govoreći: „Uništimo sve Srbe, kolјimo ih, ubijajmo ih, proterujmo ih. Ako je kome potrebna krava, konj ili vo, ima toga svega u Srba, uzmite, ne bojte se".

U toku rata svako naselјe u bosanskokrupskom srezu, bez obzira na veličinu ili da li je srpsko ili muslimansko, imalo je manje ili veće žrtve, mnoga sela su potpuno ili skoro potpuno izgorela. Veliko uništavanje i razaranje zadesilo je i grad Bosansku Krupu. Na tom prostoru je plјačkano sve (stoka, živina, životne namirnice, pokućstvo i sve drugo). Civilno stanovništvo je masovno ubijano. Ubijani su lјudi, žene, deca. Odvođeni su u logore i tamo mučeni i ubijani. Samo u toku neprijatelјske ofanzive (poznata kao IV neprijatelјska ofanziva), u zimu 1943. godine, po zbegovima u planini Grmeč pobijeno je na stotine lјudi, žena i dece. Na ovom području sloboda je skupo plaćena. Mnoge porodice su zatrte... Rat je završen pobedom. Treba živeti, podnete žrtve treba život da učine vrednim, moraju se ispuniti želјe i stremlјenja naroda, treba izgraditi zemlјu, izgraditi život dostojan čoveka. Kako to učiniti? Šta prvo učiniti? Agrarna reforma i kolonizacija...

Znamenite porodice i lјudi starog kraja

Srednje Pounje i Bosanskokrupsko područje imaju istaknuto mesto u istoriji Bosanske Krajine. Viševekovno trajanje i događanja na tim prostorima, iznedrili su više znamenitih porodica i ličnosti, koji su svojim delovanjem znatno prevazilazili lokalne okvire. O nekim od tih porodica i pojedinaca treba napisati koji redak jer to zaslužuju. Proučavajući razna dokumenta, iz prošlosti (dalјe i bliže) olakšano je prikazivanje pojedinaca, ne polažući pravo na prvenstvo izbora ličnosti.

Posmatrajući hronološku istoriju Bosanskokrupskog područja, treba navesti neke porodice koje su obeležile vreme u kome su delovale. To su: feudalci Babonići, nazvani Blagajski (grad Blagaj na Sani), koji su bili prvi gospodari Krupe; grofovi Celјski, porodica Korvin, Karlović, Zrinjski, porodica knezova Vuka i Vučete gospodarila je tvrđavom Jezerski, begovska porodica Badnjevića (dala više kapetana), porodica begova Arnautovića - Krupića, begovi Beširevići, Bišćevići, Rustanbegovići, Cerići, porodice Petrovića, Karan, Smilјanić, Grmuš, Gaković, najpoznatiji trgovaci iz Bosanske Krupe i druge. Teško se opredeliti i navesti najistaknutije ličnosti, prolazeći kroz prošlost Bosanskokrupskog sreza. Neke od njih su ostale u pamćenju, kao Babo i Stjepan Babonić, vojvoda Ivan Korvin, kapetan Sulejman-aga Badnjević i Mehmed-beg Krupić, vođa srpskih buna u XIX veku (1858. i 1875.). Petar Pecija Popović, njegovi saborci pop Đurađ Gak iz Suvaje, Trivo Jerković - Amelica iz Vojevca, Trivun Bundalo iz Hašana, Simo Davidović iz Bosanskog Novog, Jovo Predojević, Jovo i Boško Zelјković, sveštenik Jovo Tatić iz Baštre, Milan Đukić iz Velikog Radića, Pero Ćulibrk iz Otoke, Branko Ćulibrk i Hasan Terzić iz Bosanske Krupe, Simo Bjelajac iz Srednjeg Buševića, Sava Vulin iz Gudavca, Dušan Košutić iz Gornje Suvaje, Velimir Stojnić iz Dobrog Sela, Dragan Rodić iz Banjana, književnik Branko Ćopić iz Hašana i dr. Sigurno ima još lјudi iz ovoga kraja koji zaslužuju da se kaže reč o njima, npr. preko 30 lјudi, nosilaca Ordena Karađorđeva zvezda za zasluge u Prvom svetskom ratu sa područja Krupe, i prvoborci iz Drugog svetskog rata iz ovog kraja (445 lјudi) itd.

Petar - Pecija Popović - Rođen je 1826. godine u selu Bušević, Bosanska Krupa. Kao mladić odmetnuo se u hajduke zbog turskog nasilјa. Hajdukovao je na Grmeču i Kozari i postao poznati narodni junak. Kada je počeo selјački ustanak u selu Ivanjska 24/25. maja 1858. godine, Petar se stavio na čelo ustanka. Ovaj ustanak je kratko trajao i krajem jula 1858. godine je potpuno ugušen. U narodu, na području Bosanske Krupe i Bihaća, ovaj ustanak je nazvan - Dolјanska buna. Pecija je prešao u Baniju gde su ga uhvatili austrijski žandarmi i 1865. godine predali turskim vlastima u Bosanskom Novom. Odveden je u Sarajevo, gde je mučen, a posle toga je na suđenju u Carigradu osuđen na smrt. Zabeleženo je njegovo priznanje pred sudom da je za vreme hajdukovanja i u ustanku ubio 98 turskih nasilnika i da nikada nije ubio poštenog muslimana. Kada je sprovođen u Bosnu, nakon suđenja, radi izvršenja presude, Pecija je pobegao svojim sprovodnicima. Sklonio se u Srbiju i tamo je bio do 1875. godine. Kada je počeo veliki selјački ustanak polovinom avgusta 1875. godine u selima oko planine Kozare, proširivši se i na ostale krajeve Bosanske Krajine, Petar - Pecija Popović se vratio iz Srbije i postavlјen je za vođu ustanka na Kozari. Već 10. septembra 1875. godine, vodeći borbu protiv tur ske vojske, poginuo je na reci Savi, kod sela Gašnice. Kasnije je njegovo telo preneto iz Slavonije u Bosnu i sahranjeno u manastiru Moštanica.

Dušan Košutić - Rođen je 1912. godine u selu Gornja Suvaja, Bosanska Krupa, u veoma siromašnoj selјačkoj porodici. Učesnik je NOR-a od prvih dana ustanka, 1941. godine, na području Podgrmeča. Već tada se isticao velikom hrabrošću i veštinom ratovanja, pa je - ubrzo postavlјen za zamenika komandira čete, da bi kasnije bio komandir čete i komandant batalјona. Bitke u kojima se naročito isticao bile su: oko Bosanske Krupe (1941), borba na putu Bosanski Petrovac -Bosanska Krupa (1943), bitka kod Prijedora (1944), bitka za kasarnu u Travniku (1944) itd.

Bio je poznat po tome što je u svim bitkama prvi polazio u napade, ne poštujući osnovna pravila borbe. U narodu i među borcima važio je za jednog od najsmelijih i najodvažnijih boraca iz toga kraja. U borbama kod Travnika, 4. januara 1945. godine, jurišajući s mašinkom u rukama pokošen je mitralјeskom vatrom.

Za narodnog heroja Jugoslavije proglašen je 1. februara 1946. godine. Danas njegova bista na spomeniku poginulim borcima i žrtvama fašističkog terora iz porodica koje su kolonizovane sa područja Bosanske Krupe, krasi centar sela Bočar u Banatu.

Velimir Stevana Stojnić - Rođen je 5. aprila 1916. godine u Dobrom Selu, Bosanska Krupa. Potiče iz učitelјske porodice. Ranu mladost je proveo u Kostajnici i Bihaću, a u Banjaluci upisuje se u Učitelјsku školu iz koje je isklјučen 1936. godine zbog učešća u naprednom omladinskom pokretu. U Zagrebu završava školovanje. Član KPJ postao je 1936. godine. Posle sloma Kralјevine Jugoslavije bio je u Prijedoru gde je aktivno radio na pripremama ustanka, kao vojni poverenik za prijedorski srez. Početkom ustanka, bio je na Kozari, odakle je 1941. godine upućen u Drvar na dužnost političkog komesara Drvarske brigade. U toku NOB-a bio je na sledećim dužnostima: politički komesar Protivčetničkog batalјona (mart 1942),                politički komesar Prve krajiške brigade (maj 1942.), komesar Petog krajiškog korpusa NOV i POJ (1943), član Oblasnog komiteta KPJ za Bosansku Krajinu (avgust 1943), član Vojne misije NOV i POJ u Sovjetskom Savezu (januar 1944.), šef Vojne misije NOV i POJ u Vrhovnom štabu Narodnooslobodilačke vojske u Albaniji (avgust 1944), prvi poslanik DFJ u Albaniji (maj 1945.), pomoćnik ministra za Konstituantu (oktobar 1945), sekretar i potpredsednik Komisije državne kontrole FNRJ (1946), član SIV-a, član Saveznog odbora SSRNJ, Generalni sekretar SUBNOR-a i član Generalnog saveta Svetske federacije bivših boraca (1950), član CK KPJ (biran na VI, VII, VIII kongresu), član Saveta Federacije itd. Bio je rezervni general-major JNA.

Proglašen je za narodnog heroja 24. jula 1953. godine.

Branko Ćopić - Rođen je 1915. godine u selu Hašani, Bosanska Krupa. Nižu gimnaziju je završio u Bihaću, a nakon toga upisuje se u Učitelјsku školu u Banjaluci, gde počinje da objavlјuje prve priče u novinama. Zbog javnog ispolјavanja svojih levičarskih shvatanja Branko je isklјučen iz Učitelјske škole. Kraće vreme je pohađao Učitelјsku školu u Sarajevu, a završio je u Karlovcu. Filozofski fakultet je završio u Beogradu, gde se već ozbilјno bavio književnošću. Svoje priče, uglavnom za decu, objavlјuje u listu Politika. Pred početak Drugog svetskog rata objavlјuje prve zbirke pripovetki Pod Grmečom, Borci i bjegunci i Planinci i zbirku pripovedaka za decu U svetu leptirova i medveda.

Kada je počeo ustanak 1941. godine, Ćopić je jedan od poznatijih rukovodilaca partizanskog pokreta u Podgrmeču. U toku rata bio je politički komesar u Štabu gerilskih odreda Krupa-Sana. Kasnije je radio u Partizanskom obaveštajnom birou Prvog krajiškog odreda. Bio je ratni dopisnik u većim partizanskim jedinicama. U toku NOR-a pisao je prigodne tekstove (skečeve, raporte i dr.), ali i rodolјubive i revolucionarne pesme Marija'na Prkosima, Pjesma mrtvih proletera i druge. Nakon oslobođenja, odlazi u Beograd gde je radio kao urednik dečijeg lista Pioniri, a posle toga posvećuje se profesionalnom književnom radu. Ćopićevo književno delo ima sve odlike realističkog stila i predstavlјa najbolјi izraz narodnog duha. Radnje svojih romana i pripovedaka stavlјa u zavičajni prostor - Grmeč i Podgrmečje, koji napušta jedino kada sledi svoje zavičajce u njihovim lutanjima i seobama. Ćopić je najhvalјeniji i najpoštovaniji književnik sa prostora Bosanske Krajine druge polovine XX veka. Antologijske pesme i romane ovog pisca nećemo navoditi jer nema prosečnog čoveka iz naroda koji ih ne zna.

Marta 1968. godine Branko Ćopić je postao redovni član Srpske akademije nauka i umetnosti u Beogradu. Nosilac je najviših književnih i društvenih priznanja socijalističke Jugoslavije. Umro je 1984. godine u Beogradu.

Uvek je ostao veran svom zavičaju Podgrmeču, i u krvi nosio svoj Grmeč, pa zato kaže u pesmi Plavi lončić:

Kada rosno jutro sine

i poteče potok stada

gledam Grmeč iz dalјine,

slušam cilik sa livada,

poznam jagnje po zvončiću...

Moj grmeču, plav lončiću!

U Bočaru još ima starina koji su mladi, puni snage i želјe za bolјim životom, davne 1945. godine, krenuli put ravne Vojvodine da grade novi život, ali nikad ne zaboravlјajući odakle su došli. Branko Ćopić je, misleći na njih napisao pesmu Na obali Une, u kojoj na kraju kaže:

Otad, evo, minu pola vijeka,

sve sporije otkucaje brojim,

iskri inje, primiče se veče,

a ja opet pokraj Une stojim.

Prebrojavam potoplјene dane

i vraćam se u moje Hašane.

Povezani članci