Mere režima protiv revolucionarnog pokreta

Portret Ivana Vioglavina, člana KPJ od 1935. godine. Snimak sa robije iz 1937. godine.

Iz zapisnika sa glavnog pretresa vidi se da je Lazar Milankov bio optužen kao sekretar PK KPJ za Vojvodinu, a ostali zato što su sarađivali sa njim. Nјih su teretili da su donosili, umnožavali i rasturali propagandni materijal u Kumanu i susednim selima, da su održavali veze sa Beogradom, Suboticom, Novim Sadom, Kikindom. Lazar Milankov je priznao da su u ilegalnom radu, pored članova KPJ, učestvovali i lјudi koji nisu bili organizovani komunisti, ali su delovali kao komunisti, jer su bili aktivni u izbornoj kampanji za petomajske izbore, u političkoj borbi na zborovima i posle njih, kao i u pripremama za opštinske izbore.

Na zahtev optuženih, na sudu su ih branili advokati dr Ivan Ribar, dr Dragolјub Jovanović, dr Dragomir Isaković iz Beograda, dr Jakša Damjanov iz Subotice, dr Jan Bulik iz Novog Sada, dr Aleksandar Žiža iz Vršca i dr Dušan Bratić i Sava Eremić iz Zrenjanina.

Glavni pretres protiv Lazara Milankova i 56 drugova trajao je od 18. maja do 2. juna 1937. godine u Državnom sudu za zaštitu države u Beogradu. Presudom toga suda od 2. juna 1937. godine D. S. br. 53/36 osuđeni su po čl. 1. Zakona o zaštiti državne bezbednosti i poretka u državi, pored ostalih, i Kumančani:

1. Lazar Milankov na 8 godina robije i trajan gubitak časnih prava,

2. Žarko Aćimov-Kalić na 5 godina robije i 5 godina gubitka časnih prava,

3. Ivan Vioglavin na 2 godine robije i 2 godine gubitka časnih prava i,

4. Bogdan Teodosin na godinu i po dana robije i 2 godine gubitka časnih prava.

Svi su izdržavali kaznu u Sremskoj Mitrovici.

Krajem februara 1937. godine Državni sud za zaštitu države u Beogradu izdvojio je, u smislu § 33, II odelјka Zakona o Državnom sudu, i ustupio na redovan postupak Okružnom sudu u Zrenjaninu. 24 osumnjičena u vezi sa procesom Lazara Milankova i drugova. Okružni sud je poveo krivični postupak protiv te grupe u kojoj je bilo i Kumančana.

Na glavnom pretresu optuženi su negirali da je postojala ilegalna organizacija KPJ. Rekli su da su bili organizovani članovi legalne Podružnice Saveza polјoprivrednih radnika, da su bili antifašisti i da su pomagali Udruženu opoziciju. I pored odlične odbrane, koju su vodili pomenuti advokati, presudom Okružnog suda u Zrenjaninu KZP. br. 145/1937. od 30. juna 1937. godine osuđeni su zbog zločinstva iz čl. 1. Zakona o zaštiti javne bezbednosti i poretka u državi:

1. Svetozar Solarov i Milivoj Marinac na po 2 godine robije i jednu i po godinu gubitka časnih prava,

2. Kariton Vuletin, Svetozar Ćurčić-Lala, Lazar Čolić, Toma Tatić, Dobra Gladić, i Lazar Mirčetić-Prča na po godinu dana robije i toliko gubitka časnih prava,

3. Slavko Stančić na godinu dana zatvora i godinu dana gubitka časnih prava,

4. Ljubiša Stančić-Lapada, Panta Miškov i Radivoj Trifunjagić-Lala na po 6 meseci zatvora.

Portret Bogdana Teodosina iz Kumana, člana KPJ od 1935. godine. Snimak sa robije iz 1937. godine.Svetozar Solarov i Milivoj Marinac izdržavali su kaznu u Zrenjaninu do 13. aprila 1938. godine, zatim su sprovedeni u Kazneni zavod Požarevac, a kasnije u Niš na izdržavanje kazne.

Okružni sud u Zrenjaninu, u nedostatku dokaza, oslobodio je optužbe i pustio Kumančane: Lazara Brančića, Dušana Radina, Božu Titina, Dušana Ćurčića, Milutina, Stojanova, Sredoja Stanisavlјeva, Stevana Stevanova, Svetozara Čolića, Svetozara Eremića, Žarka Milankova, Mitu Trifunjagića i Jocu Stojanova.

Taj težak udarac Partiji, kada je celo rukovodstvo Pokrajinskog komiteta bilo osuđeno na robiju, a ostali partijski kadar se skoro prepolovio, paralisao je partijski rad za izvesno vreme. Neki komunisti, koji su ostali na slobodi, zbog slabog držanja pojedinaca, bili su demoralisani. Prekinute su bile veze, nije bilo literature ni direktiva za rad. U Kumanu su ostale neotkrivene 3 partijske ćelije i skojevska organizacija, kao i priličan broj simpatizera. Ali, organizacija je bila razbijena.

Sadržaj

O gradu