Novobečejska zbirka ikona i crkvenih predmeta iz Srpske pravoslavne crkve Sv. Nikole

U crkvi Sv. Nikole u Novom Bečeju, tačnije, na horu crkve ili zidovima priprate ispod hora, kao i na samim zidovima naosa i oltarskog prostora, nalazio se veliki broj veoma vrednih ikona i bogoslužbenih predmeta.

Najveću vrednost ove zbirke, ukupno 14 predmeta, predstavlјaju u stvari zaštićene ikone i delovi crkvenog mobilijara koji je premešten iz starijeg hrama na obali Tise, iz crkve Uspenja Bogorodice, poznatije pod nazivom kapela «Manastir», sagrađene oko sredine XVIII veka.32 Ostale ikone su poklonjene crkvi u vidu zavetnih – zaštitnih ikona od strane žitarskih trgovaca koji su tokom XVIII I XIX veka poslovali i boravili u Novom Bečeju, dok su deo poklonile porodice koje nisu imale muške naslednike. Među ikonama se nalaze i one koje su poklonjene od strane Rusa – Belogardejaca koji su se u Novom Bečeju naselili posle oktobarske revolucije.

Posebno zanimlјiv je triptih s početka XVIII veka (konzerviran 1965), koji na centralnom polјu nosi predstavu Sv. Đorđe ubija aždaju, dok su na bočnim krilima prikazane scene iz svetitelјevog života.

Krst sa predstavom Raspeća sa starog ikonostasa, dve Jerusalimske ikone, jedna rađena ulјem na dasci, a druga na platnu, Sv. Jovan Zlatousti, Bogorodica na tronu, Bogorodica arapska, Bogorodica sa Hristom, Dva svetitelјa, Hrist Pantokrator, Sv. Trojica, Vaznesenje i druge ikone, čine deo zaštićenog starog ikonostasa kapele zvane „Manastir“ iz XVIII veka. Danas se nalaze u prostorijama stare crkvene škole u Ulici Ive Lole Ribara br. 2, pored niza drugih, koje su delo nepoznatih autora s kraja XVIII, XIX i početka XX veka.

Godine 2009, na poziv Opštine Novi Bečej, urađena je prvo stručna procena stanja ikona i bogoslužbenih predmeta od strane stručnjaka iz Galerije Matice srpske iz Novog Sada. Svoje stručno mišlјenje iznele su dr Branka Kulić, kustos - savetnik, u to vreme upravnica Galerije i Daniela Korolija Crkvenjakov, konzervator - savetnik. U izveštaju su konstatovale da su svi predmeteti zbog prisustva vlage u zidovima i u materijalu bili ugroženi. Sve je bilo izuzetno prašnjavo, čađavo i puno paučine.

Takođe, predmeti su i fizički bili ugroženi jer su se sa prostora hora crkve svakodnevno pokretala crkvena zvona. Ikone na drvetu su u najvećoj meri bile ugrožene crvotočinom, a ikone na platnu su imale raširena oštećenja platna: proboje, procepe, deformacije u različitom stepenu.

Nakon svega u izveštaju je zaklјučeno kako su neophodne dalјe aktivnosti da bi se ovaj vredan materijal sačuvao od dalјeg propadanja i dostojno prezentovao.33

Iste 2009 godine, nakon izveštaja o stanju ikona od srane stručnjaka zaposlenih u Galeriji Matice srpse, stručna služba Zavoda za zaštitu spomenika kulture iz Zrenjanina, Vesna Majstorović i Vesna Karavida, istoričarke umetnosti konzervatori I Vladimir Petrović, slikar konzervator, izašli su na teren sa cilјem da evidentiraju i fotografišu sve predmete koji su se nalazili unutar crkve sv. Nikole, kao i unutar parohijske kancelarije, pored hrama. Popis, merenje, fotografisanje, površinsko čiščenje prašine i adekvatno odlaganje materijala, trajalo je desetak dana. Ukupno je popisano oko 166 predmeta. Pored ikona kojih je bilo najviše, popisani su i delovi crkvenog mobilijara i razni crkveni bogoslužbeni predmeti.

Vladimir Petrović, slikar konzervator, na kraju je na osnovu svih raspoloživih podataka, uradio radnu verziju kataloga popisanih najznačajnijih predmeta primenjene umetnosti. Katalog sadrži pored značajnijih podataka o svakoj ikoni ili predmetu i bogatu fotodokumentaciju.

Svi ovi predmeti predstavlјaju drgocen materijal za proučavanje i razvoj istorije slikarstva I primenjene umetnosti u Vojvodini od XVI do XIX veka. Kao takvi postali su nezaobilazni artefakti pri proučavanju kulturnih prilika i delatnosti onoga vremena.

U dalјem sistemu zaštite i čuvanja zbirke planirano je da se nakon neophodnih konzervatorsko – restauratorskih radova na njihovoj obnovi, one izlože u okviru stalne postavke u nekom od zaštićenih objekata ambijentalne celine Starog centra Vranjeva ili Centra Novog Bečeja. Na taj način u znatnoj meri bila bi obogaćena umetnička ponuda kulturno-istorijskog nasleđa Novog Bečeja i cele opštine.


32 I ova građevina je kao i Spc Sv. Nikole proglašena za nepokretno kulturno dobro od velikog značaja za Republiku Srbiju (1963/1991). Istim Rešenjem iz 1963. godine, stavlјeni su pod zaštitu zakona i registrovani kao spomenici kulture još i najvrednije ikone i mobilijar pronađen u crkvi, koji se nalaze u vlasništvu Srpske pravoslavne crkvene opštine u Novom Bečeju (Reš. br. 104, Novi Sad, 23. maj 1963; E-231/G, inv. br. 1423).

33 Jedna od prvih, već preduzetih radnji je prekrivanje lica zaštićenih ikona japanskim papirom, radi fiksiranja bojenog sloja i zaštite u kasnijim fazama konzervacije. Baš zbog toga, njihovo predstavlјanje u ovoj publikaciji nije bilo moguće. Tek nakon obavlјenih restauratorsko – konzervatorskih radova na njima, u kasnijem periodu, biće predstavlјene široj javnosti.

Pišite nam...