Ikonostas Srpske pravoslavne crkve Sv. Nikole u Novom Bečeju

Pojavu ikonostasa Stefana Gavrilovića u jednom mestu u Srednjem Banatu, Novom Bečeju, nije lako obrazložiti kada se zna da se njegovo stvralaštvo odvijalo gotovo uvek na teritoriji Srema, kako je primetila O. Milanović-Jović, baveći se proučavanjem njegovog dela još sedamdesetih godina XX veka, na osnovu kojeg se ovaj prvo i pripisuje Gavriloviću.

Odgovor je pronađen u novootkrivenim dokumentima i istraživanjima Branislava Todića, objavlјenim 2010. godine, koja dokazuju da je Gavrilović zaista autor ovih ikona i da ih je radio u isto vreme kada I ikone na ikonostasima u Platičevu i Beočinu.

Bez obzira što nam nije poznato zašto je, kada I kako ugovoren posao za slikanje ikonostasa bečejske crkve, znamo pouzdano da je on završen do 3. novembra 1804. godine. Tog dana se bečejska opština obratila Temišvarskoj konzistoriji sa molbom da obrazuje i uputi komisiju koja bi pregledala naslikanu oltarsku pregradu. Komisija, koju su sačinjavali ahimandrit Pavle Kengelac iz Senđurđa i vojlovički iguman Joanikije Milković, podnela je mesec dana kasnije izveštaj veoma nepovolјan za slikara.

Gavriloviću su zamerali da su likovi na ikonama, njihov crtež i odeća sasvim rđavi i neprikladni i zahtevali su da uočene propuste otkloni, inače će ga protivno na to prinuditi Karlovački magistrat.

Iz pronađenih i objavlјenih arhivskih dokumenata od strane Todića, koja se odnose na ovu crkvu, dalјe saznajemo da se presuda Konzistorije zasnivala na Gavrilovićevom ugovoru sa crkvenom opštinom u Novom Bečeju, kojom se slikar obavezao da će popraviti sve nedostatke na ikonostasu ukoliko ih budu uočila iskusna lica. Na kraju se zaklјučuje da je slikar sigurno to i učinio, jer se bečejski iconostas više ne pominje ni u temišvarskoj ni u karlovačkoj arhivi.

Zanimlјivo je, kao što ističe dalјe Todić, da formirana komisija nije imala primedbe na ikonografiju Gavrilovićevih ikona u crkvi u Novom Bečeju, niti na njihovu tehnologiju, već isklјučivo na likovni sadržaj.

Posmatrano iz današnje perspektive, Kengelčev I Milkovićev sud izrečen tada o bečejskom ikonostasu, sigurno, kao što je već rečeno, nama danas izgleda preoštar. Posebno kada se uzme u obzir da takva nepovolјna ocena nije iskazana ni o jednom njegovom ikonostasu u Sremu. Naprotiv, tamo se o njemu, saznajemo iz objavlјenih dokumenata, govorilo samo s pohvalama, a crkvene opštine su se otimale koja će ga pre angažovati.

Bez obzira na sve, Gavriloviću se ne mogu osporiti, kao što zaklјučuju njegovi istraživači, mnoge vrline kako u kompoziciji tako i u crtežu, vešto slikanje mrtvih priroda i pejzaža na pozadinama ikona, fino modelovanje likova, naročito Bogorodice i anđela, i dopadlјivi koloristički prelivi s efektnim akcentima svetlosti. Jednostavno, neumoran i grozničav rad neminovno je na njegovim slikama dovodio do ponavlјanja, katkad do istih shematizovanih likova, crtačkih propusta ili perspektivnih pogrešaka, što sve zajedno ipak nije uticalo mnogo na povolјnu ocenu o Gavriloviću kao jednom od najistaknutijih umetnika srpskog poznobaroknog i klasicističkog slikarstva. Uostalom, zabeleženo je, da se ovaj ikonostas, pored onih u Kamenici I selu Beočinu, svrstava među najbolјa Gavrilovićeva dela, a pošto su sva tri nastala u približno isto vreme, između 1800. i 1805. godine, to znači da je tada slikar bio u zenitu svog stvaralaštva.

Novobečejski ikonostas danas poznajemo samo delimično, jer su mnoge njegove ikone preslikane 1928. godine. Posao oko tadašnje obnove bio je poveren umetnicima i to: slikarski rad Vasi Pomorišcu, akademskom slikaru iz Beograda (rodom iz Modoša, današnji Jaša Tomić) i Zdravku Sekuliću, takođe, iz Beograda (rodom iz Surduka).

Isto tako vrlo je verovatno da su Gavriloviću i u Novom Bečeju pomagali njegovi saradnici koji su slikarstvo kod njega učili, između ostalih, Dimitrije Đurković, Petar Nikolajević i Georgije Bakalović.


Korišćeni delovi iz objavlјene literature: B. Todić, Radovi o srpskoj umetnosti i umetnicima XVIII veka: po arhivskim i drugim podacima, Galerija Matice srpske, Novi Sad 2010, 475-482; B. Todić, Srpski slikari od XIV do XVIII veka, Pokrajinski zavod za zaštitu spomenika kulture, Platoneum, Novi Sad 2013, 139-140; O. Batavelјić, Nekoliko dokumenata o slikaru Stefanu Gavriloviću, Zbornik Matice Srpske knj. 9, Novi Sad 1954, 139-146.

Tags:

Pišite nam...