Srpska pravoslavna crkva Sv. Nikole

Prema dosadašnjim istorijskim izvorima u vezi s početkom izgradnje novobečejskog hrama navodi se nekoliko godina ali se sve vezuju za drugu polovinu XVIII veka. Prema podatku na samoj crkvi, izgrađena je 1774. godine. Pišući o istorijatu Novog Bečeja i Vranjeva, Lazar Mečkić osporava ovu godinu, navodeći podatke iz više istorijskih izvora. Kod dr Jenea Sentklaraia u knjizi „Istorija parohija Čanadske biskupije“, kaže se da je sadašnja velika crkva izgrađena 1786. godine. Dimitrije Ruvarac u „Shematizmu istočno-pravoslavne srpske mitropolije Karlovačke“ (Sr. Karlovci 1900) spominje 1794. godinu, dok dr Samu Borovski (Samu Borowsky) u „Torontúl vármegye“ (Budapest, 1911), iznosi 1796, ali ovaj datum povezuje sa opisom Vranjeva.15

L. Mečkić objašnjava da podatak o izgradnji crkve I godina 1774. potiču ustvari iz 1871, kada je crkvena skupština ponovo pokrila toranj i pozlatila krst.

Datumi o ovim događajima pronađeni su prilikom obnove tornja crkve, u njegovoj jabuci, koji je jednim delom bio porušen prilikom olujnog nevremena 1931. godine.

U jabuci srušenog dela tornja nađena je limena kutija sa ulјem u kome je bio list hartije na kome je pisalo da je prilikom obnove časnog krsta i celog tornja sa novim krovom 1871. godine, potomstvu našem znanja radi zabeleženo da je crkva zidana 1774. godine u vreme turskog rata pod vladom cara Josifa II, a krst na tornju je podignut zbog ratnih vremena tek 1789. Pisalo je i to da je krst ponovo pozlaćen i toranj ponovo pokriven, kao što je rečeno, 1871. godine. Isti ti podaci o izgradnji crkve uneti su u jedan krak krsta i prilikom obnove hrama 1931. godine.16

L. Mečkić osnovano sumnja da podaci u ovom dokumentu nisu tačni sem onih gde se kaže da je crkvena skupština ponovo pokrila toranj i pozlatila krst 1871. godine. Može se pretpostaviti da su se prilikom tadašnje popravke koristila sećanja najstarijih meštana i tako se na osnovu predanja došlo do zaklјučka da se radi o 1774. godini. Može se postaviti pitanje da li se zaista radilo o toj godini I zbog činjenice da je Novi Bečej u to vreme već imao jednu za te prilike, solidno izgrađenu crkvu, koja je mogla da odgovori potrebama tadašnjeg broja vernika.

Sumnju u navedeni datum izgradnje izaziva i okolnost da je Novi Bečej kao spahiluk prodat porodici Hadžimihajlo tek 1782. godine i da je Klara Sisanji (Šišanji) kao veliki darodavac rođena 1773. godine. Na kraju, kao što objašnjava L. Mečkić, rat sa Turcima nije vođen 1774. nego od 1788. do 1791. godine, a kod nas je poznat kao Kočina Krajina.17

Najprihvatlјivijim se čini podatak koji se iznosi u Prvom shematizmu Temišvarske eparhije za 1897. godinu, u kome stoji da je crkva u Novom Bečeju, posvećena Sv. Nikoli, izgrađena od 1792. do 1796. godine. U prilog toj pretpostavci ide okolnost da je porodica Hadžimihjlo tada već deset godina eksploatisala novobečejski spahiluk, te je mogla i da učestvije u izgradnji pravoslavne crkve. U to vreme je i Klara Papapoliso već uveliko bila supruga sina Pavlovog, Jovana Pavla Hadžimihajla. Verovatno je baš u toj godini završetka hrama i rodila drugog sina Nikolu koji je, možda, po crkvenom patronu dobio ime.

Klara Sisanji kao veliki darodavac crkve sahranjena je 9. septembra 1830. godine u naosu Srpske pravoslavne crkve Sv. Nikole. U Letopisu crkve stoji: „Žena pervoga vlastitelјa od Turskog Bečeja“. Pretpostavlјa se da je darovala ovoj crkvi sredstva za izradu ikonostasa, koji je naslikan 1804. godine.

Prema Letopisu crkvenom kojeg je od 1918. godine započeo da vodi paroh Boško Pecarski, a koji se čuva u samom hramu, jedna od mnogobrojnih restauracija crkve urađena je 1858. godine, da bi tek nakon sedamdeset godina, tačnije 1928. hram Sv. oca Nikolaja bio ponovo potpuno obnovlјen. Restauracija je obuhvatala celu unutrašnjost hrama, naime: obnovlјene su ikone na ikonostasu i druge ikone u crkvi, freske po zidovima koje su bile već potpuno potamnele od dima i čađi, sama crkva je pozlaćena, kao I molovana i dekorisana, spolјa i iznutra. Zatim su u naosu i pevnicama izrađeni i postavlјeni novi stolovi, kao i novi amvon. Tada je postavlјen i novi pod od belo-sivih keramičkih pločica uvezenih iz Čehoslovačke. Uvedeno je i električno svetlo u hramu.

Pri postavlјanju novog patosa restaurirana je I Sisanjijeva porodična grobnica koja se nalazi na sredini hrama. Tako je gornji svod grobnice nešto spušten i ponovo izgrađen, učvršćen i osiguran.

Gornja ploča sa natpisom ostala je ista kao što je i bila.18

Posao oko tadašnje obnove hrama bio je poveren umetnicima, i to: slikarski rad Vasi Pomorišcu, akademskom slikaru iz Beograda (rodom iz Modoša, današnji Jaša Tomić) i Zdravku Sekuliću iz Beograda (rodom iz Surduka), pozlatarski rad Ignjatu Đorđeviću, pozlataru iz Beograda, molersko – dekoraterski rad Nikoli Stankoviću iz Bele Crkve, građevinski posao preduzimaču Franji Vajdi iz Vranjeva, a stolarski posao Dušanu Tomaševu iz Vranjeva, kao i Kišu iz Novog Bečeja.

Sav posao je bio obavlјen na opšte zadovolјstvo, kako su to konstatovali i utvrdili i inženjeri Državne Građevinske Sekcije iz Velikog Bečkereka (Zrenjanina), koji su vodili nadzor nad radovima.

Svečano osvećenje hrama obavio je Visokopreosv. episkop Georgije Letić sa mnogobrojnim sveštenstvom, dana 29. oktobra 1928. godine.

Nedugo zatim, sledeća popravka crkve je izvršena 5. oktobra 1931. godine postavlјanjem srušene jabuke I krsta, nakon velikog nevremena koje je 12. Septembra zadesilo Novi Bečej. Vrh tornja je pri padu probio krov i svod na crkvi tako da je uništio fresku na zidu Rođenje Hristovo, koju je radio slikar Pavle Simić. Kapa zvonika crkve pre rušenja imala je vitkiji završetak dok nova, sadašnja, ima zatuplјen.

Postavlјena je sa namerom da posluži samo kao privremeno rešenje, do bolјih vremena.

Zvona su, kao što je bilo i sa drugim crkvama, za vreme Prvog svetskog rata rekvirirana od strane države i pretoplјena za potrebe naoružanja austro-ugarske vojske. Nova su kuplјena 1923. godine.

U narednom periodu značajniji radovi na spolјašnjosti hrama, pre svega limarsko-farbarski i stolarski, odvijali su se 1961. i 1971. godine.

Na dan hramovne slave, prenos moštiju Sv. oca Nikolaja, 22. maja 1974. godine, otkrivena je i osvećena spomen ploča sa imenima svih sveštenika, poznatih dobrotvora i priložnika. Postavlјena je na spolјnoj strani hrama – sa južne strane ispod fresko ikone. Ploča je od belog mermera dimenzije 120x140 cm a izradio ju je kamenorezac Išvan Varga iz Bečeja.

Oko sredine 1981. godine izvršena je jedna od poslednjih većih generalnih spolјašnjih opravki hrama u XX veku (izolacija, malterisanje i krečenje sa farbanjem). Izvođač radova je bio Bora Stojanović, zidar iz Crne Trave, a nadzorni organ arh. Živorad Berbakov, iz Zrenjanina.

Crkva je sagrađena od tvrdog materijala, a dimenzije su joj: dužina 24,5 m, širina 12 m i visina tornja 30 m. Visina tornja pre rušenja u oluji 1931. godine, bila je 35 m.19


15 L. Mečkić, nav. delo, 1989, 252-253.

16 Isto, 251.

17 Isto, 252.

18 Iz istog Letopisa, takođe, saznajemo da je grobnica tada pažlјivo pregledana i da su u njoj pronađeni skeletni ostaci četiri pokojnika. Pored pok. Klare Sisanji koja je u drvenom sanduku tu sahranjena ima još tri skeleta za koje se pretpostavlјalo da su odnekud preneti i tu sahranjeni. Mogli su se raspoznati dva dečija skeleta, muški i ženski (od 10-14 godina) i jedan stariji, muški.

19 Podaci iz navedenog crkvenog Letopisa; L. Mečkić, nav. delo, 1989, 255; S. Bakić, Graditelјsko nasleđe naselјa na teritoriji opštine Novi Bečej, Građa za proučavanje spomenika kulture Vojvodine XX, Novi Sad 1999, 28-29.

Tags:

Podržite...

Sakupljanje kulturno-istorijske građe Novog Bečeja smatramo izuzetno važnim i velikim poslom. Za nove naraštaje... sa novom tehnologijom... da vide prošlost... drugačije će ostati zaboravljena.

Dobru...

Ako posedujete neki materijal ili saznanja za koja smatrate da bi dopunila sajt, priključite nam se... Možete komentarisati članke ili nam slati materijale, fotografije... koje ćemo rado objaviti.

Ideju...

Oni imućniji Novobečejci koji mogu i žele materijalno da pomognu razvoj sajta, da budu dobrotvori (kako se nekada to radilo) mogu nas kontaktirati i dati svoj doprinos ideji koja nam je zajednička.