II Osnivanje i delatnost vodnih zadruga

A) Period od 1845-1945. godine

Na području današnje opštine Novi Bečej bilo je više vodnih zadruga, počev od 1845. godine, da bi se 1945. godine ugasile, odnosno poprimile drugi organizacioni oblik:

- Gornjobanatska potiska vodna zadruga 1845-1945. god.,

- Bočar-iđoška vodna zadruga 1886-1945. godine,

- Galadska vodnazadruga 1891-1945. godine,

- Novobečejska vodna zadruga 1858-1945. godine.

Gornjobanatska potiska vodna zadruga je najstarija vodna zadruga u Vojvodini i uglavnom se bavila zaštitom od poplava.

Bočariđoška i Galadska vodna zadruga su se uglavnom bavile problemima odvodnjavanja. Gornjobanatska potiska vodna zadruga pomagala je materijalno i kadrovski pomenute zadruge.

Novobečejska vodna zadruga sa sedištem u Novom Bečeju bavila se odbranom od spoljnih i unutrašnjih voda, tj. odbranom od poplava i odvodnjavanjem slivnog područja.

U ovom periodu treba uočiti tri potperioda koja karakteriše društveno politički sistem, a to je:

- osnivanje i rad vodnih zadrugazavreme Austrougarske monarhije 1845-1918. godine,

- rad u staroj Jugoslaviji 1918-1941. godine,

- rad u uslovima okupacije za vreme II svetskog rata.

1. Gornjobanatska potiska vodna zadruga (1845-1945.)

Period od 1845-1945. godine karakteriše osnivanje vodne zadruge, uvođenje vodnog doprinosa, bune, poplave, reorganizacije, izgradnja nasipa i ustava i druge aktivnosti.

Za odbranu od poplava potisja 1845. godine osnovana je Gornjobanatska potiska vodna zadruga. Ona je najstarija Vodna zadruga u Vojvodini i u svom prvom organizacionom obliku nailazi na velike probleme oko finansija iako je bio uveden vodni doprinos.

Za vreme revolucije 1848/49. godine prestaje svaka aktivnost Zadruge. Posle ugušenja pobune Županija vodi poslove Zadruge.

Velika poplava 1855. godine, kada je u Banatu od velikih voda Tise i Moriša poplavljeno 200-300 hiljada katastarskih jutara, zadruga radi na popravci nasipa kako bi isti mogli braniti severno područje Banata od novih poplava. Važno je istaći da je pomenuta poplava jedna od najvećih u prošlom veku. Hroničari su zabeležili da je celo područje severnog Banata bilo pod vodom, da se moglo ploviti lađama i da se lokalni saobraćaj obavljao skelama. Pored opšte katastrofe bilo je i Ijudskih žrtava. Na kraju, kada se voda povukla u svoje korito, ogromne vode upuštene su preko Begeja, kod Vranjeva u reku Tisu.

Odmah zatim, 1857. godine, dolazi do spajanja i formiranja nove zadruge sa sedištem u Velikoj Kikindi. Zadruga je imala znatno područje i do 1872. godine gradila je ustave za ispuštanje voda u nasipima. Jedna od njih je i na našem prostoru, tj. na Kerektou severno od Novog Bečeja. Posle toga slede još četiri veće odbrane od poplava: 1876., 1879., 1881. i 1895. godine. Istina, nasipi nisu popustili kod velikih voda ali je rađeno u teškim materijalnim uslovima.

Nakon poslednje velike poplave 1895. godine, nasipi su ponovo ojačani, tako da se već moglo govoriti da su poplave daleka i nesrećna prošlost na ovim prostorima.

Posle 1901. godine Zadruga preuzima brigu o unutrašnjim vodama i prihvata nova područja za odvodnjavanje.

Do kraja ovog perioda, odnosno do 1918. godine, Zadruga pored izgradnje i rekonstrukcije nasipa i izgradnje ustava gradi i druge pomoćne objekte kao što su zgrade za sekcione inženjere, tehničare i čuvarnice nasipa. Za tako obimne poslove korišćeni su zajmovi.

Period od 1918-1941. godine karakteriše razdvajanje područja, povišenje nasipa, izvođenje regulacionih radova u koritu reke Tise, pošumljavanje forlanda, održavaju se postojeći objekti i sprovodi odbrana od poplave.

Posle I svetskog rata, 1919. godine, područje je razgraničeno ovako:

- Jugoslavija (Kraljevini SHS) 50,0%

- Rumunija 38,2%

- Mađarska 11,8%

Na jugoslovenskom delu područja koje je iznosilo 149.900 ha bilo je izgrađeno 73,7 km odbrambenih nasipa, 6 ustava za gravitaciono ispuštanje vode, 10,5 km obaloutvrda i 115 km telefonske linije sa 22 stanice.

Posle velikih voda 1926. godine pa sve do 1934. godine, Zadruga nastavlja započeta pojačanja nasipa još iz perioda Austrougarske. Do 1939. godine radi obezbeđenja nasipa od podlokavanja Tise građena je obaloutvrda, pored ostalih i na potezu Beodre.

Radi bezbednije zaštite od poplava kod Vranjeva 1938/39. godine zadruga je izgradila 900 m odbrambenog nasipa.

U okviru pošumljavanja zadružnog forlanda, izvršena je popuna i sadnja novih vrbaka. Tako je obezbeđen fašinski materijal za odbranu od poplava i osiguranje obala.

Velike vode sa odbranama od poplava bile su: 1919., 1924., 1926., 1932., 1937., 1940. i 1941. godine. Naročito su visoke i dugotrajne odbrane od poplava bile 1919., 1932., 1940. i 1941. godine.

Za vreme okupacije Zadruga je radila na održavanju objekata i imala je dve odbrane od poplava: 1942. i 1944. godine.

Izdaci Zadruge nisu bili tako veliki, opterećenje je bilo oko 10 din./k.j./godišnje, s tim da je država pomagala a banke davale kredite.

Za izvršenje svojih zadataka, Zadruga je pre razgraničenja imala 78 službenika, a nakon toga u međuratnom periodu oko 40 i to: direktor-glavni inženjer, 2 sekciona inženjera, 3 komesara nasipa (hidrotehničara), računovođa-sekretar, blagajnik, gruntovničar, šef kancelarije, 6 pisara, 7 dnevničara, poslužitelj i 17 čuvara.

Zadruga je svake godine podnosila izveštaj o poslovanju i radovima svojoj Skupštini. Zadruga je imala svoje pravilnike.

Direktori Zadruge su bili:

- 1903. godine Janko Agošton,

1903-1919. godine Hauzer Karolj,

1919-1922. godine inž. Jovan Hovan,

1923-1944. godine inž. Dimitrije Nikolajević,

1944-1945. godine inž. Ivan Živković.

Sekcioni inženjeri u Novom Bečeju bili su:

1914-1942. godine inž. Geza Senci,

1942-1945. godine inž. Milivoje Rakić.

Komesari nasipa, takođe u Novom Bečeju, bili su: Stevan Vasić i Dušan Aćimović.

Predsednici Zadruge za vreme autonomije:

- 1845-1869. godine, Laslo Karačonji, veliki župan Torontalske županije, koji je na ovoj funkciji ostao 24 godine;

- do 1919. godine, Jene Ronai, poslednji u doba Austrougarske i prvi u novoj državi SHS, kada je autonomija Zadruge ukinuta;

- 1922-1928. godine, Joca Budišin, veleposednik;

- 1934-1941. godine, Đorđe Lederer, veleposednik iz Čoke.

U kriznim godinama kada je bila ukinuta autonomija (samouprava), ministarski komesari bili su:

- 1919-1922. godine, dr Ivan Veselinović, advokat iz Velike Kikinde;

- 1928-1929. godine, dr Pavle Zubković, pravni referent Velikog župana iz Velikog Bečkereka;

- 1929-1932. godine, Đorđe Lederer, veleposednik;

- 1932-1934. godine, inž. Milan Kun, šef tehničkog odeljka u Petrovgradu.

Posle oslobođenja delegat Vojne uprave od 1944-1945. godine bio je inž. Jovan Rakić, iz Novog Sada.

Treba još napomenuti da je ova Vodna zadruga, iako formirana samo za odbranu od poplava u međuratnom periodu pomagala zadrugama koje su se bavile odvodnjavanjem na njenom području, pružajući im tehničke i administrativne usluge.

Zadruga je 1945. godine ušla u sastav novoformirane Gornjobanatske vodne zadruge u Velikoj Kikindi.

2. Bočar-iđoška vodna zadruga (1886-1945.)

Period od 1886-1919. godine karakteriše osnivanje, izvođenje prvih radova i njihovo održavanje.

Zadruga je osnovana 1886. godine. Sedište joj je bilo u Velikoj Kikindi, a osnivači pet veleposednika iz Bočara i Iđoša. Zadruga je imala svoj Statut i Skupštinu, a plavno područje je iznosilo 3.384 k.j. i bavila se odvodnjavanjem.

Zadruga je radila i izgradila do 1919. godine, sledeće objekte:

- glavni kanal do Tise 10 km,

- sporedni kanali 16 km,

- nasipe 7,9 km,

- parnu crpnu stanicu sa dodatnim cevima za gravitaciono oticanje vode. Za ove radove Zadruga je podigla zajam od Mađarske banke iz Budimpešte.

Period u staroj Jugoslaviji od 1919-1941. godine karakteriše izgradnja kanala i propusta i vraćanje duga Mađarskoj kreditnoj banci.

Do 1941. godine Zadruga je iskopala još desetak kilometara kanala i izgradila isto toliko zidanih propusta, tj. manjih mostova. Do 1930. godine vraćen je dug Mađarskoj kreditnoj banci u Budimpešti, a vodni doprinos u proseku je iznosio oko 20 din. /k.j./ godišnje.

Za vreme okupacije od 1941-1945. godine Zadruga se bavila održavanjem postojećih objekata.

Za sve vreme svoga postojanja Zadruga je imala svog čuvara kanala, dok je ostale njene poslove vodilo osoblje Gornjobanatske vodne zadruge uz odgovarajuću naknadu, pod rukovodstvom inž. Dimitrija Nikolajevića.

Predsednici Zadruge su bili:

- 1919-1927. godine, dr Aurel Pajž,

- posle 1927. godine, Šandor Budišin, posednik iz Iđoša.

Zadruga je 1945. godine u sastavu novoformirane Gornjobanatske vodne zadruge.

3. Galadska vodna zadruga (1891-1945)

Od 1891-1919. godine, pominje se osnivanje ove zadruge.

Osnovana je 1891. godine sa slivnim područjem koje se protezalo od Perjamoša (Rumunija) do Kerektoa, duž starog korita Moriša, zvanog Galadska. Zbog lošeg poslovanja Zadruga nije funkcionisala, a pregovori da se priključi Vodnoj zadruzi Zlatica nisu uspeli. Područje je imalo više hidrografskih celina sa 17.429 k. j. Godine 1911. izrađen je projekt glavnog dovodnog kanala koji bi išao dolinom Galadske od sela Nakova do ustave Kerekto, dužine 61 km, koji bi spajao niske depresije. To je bilo sve što je učinjeno u tom periodu.

Period od 1919-1945. godine bavi se osnivanjem Zadruge, izgra- dnjom kanaia i crpki tj. sistema za odvodnjavanje i drugim organizacionim problemima.

Zadruga je zapravo osnovana tek 1926. godine u Velikoj Kikindi. Zadrugari su imali Skupštinu. Plavno područje je obuhvatalo 17.358 k.j. Posle velike poplave 1932. godine od unutrašnjih voda i velikih šteta u poljoprivredi Zadruga je jako osiromašila. I pored svih nedaća Zadruga je zadržala svoje područje i do tog perioda izgradila 118 km kanala za odvodnjavanje i dve crpne stanice. Do 1935. godine zadruga se osipala pa se plavno područje smanjuje. Kada su i Vranjevčani istupili iz Zadruge, područje se smanjilo na svega 9.908 k. j. U kasnijem periodu pored vodnog doprinosa Zadruga dobija zajam od tadašnje Gornjobanatske vodne zadruge. Tada je izgrađena crpna stanica Kerekto, proširen i produbljen glavni kanal, kopani sporedni kanali i gradili se mostovi i propusti. Plavno područje ponovo se proširilo na 15.924 k.j.

Za vreme okupacije od 1941-1945. godine, područje se proširilo. U njenom sastavu je od 1944. godine Šarvil-Soltunska vodna zadruga, pa se područje proširilo na 59.000 k.j.

Osoblje na terenu u poslednjem periodu činilo je 12 radnika a tehničke i kancelarijske poslove obavljalo je osoblje Gornjobanatske vodne zadruge. Direktor je bio inž. Dimitrije Nikolajević.

Zadruga je 1945. godine u sastavu Gornjobanatske vodne zadruge.

4. Novobečejska vodna zadruga (1858-1945.)

Zadruga se bavila odbranom od tiskih voda i odvodnjavanjem područja, a sedište je bilo u Novom Bečeju.

Period od 1858-1919. godine označava početak radova na izgradnji nasipa i kopanju kanala, grade se crpne stanice i rade drugi poslovi vezani za delatnost Zadruge. Zadruga se organizaciono više puta prestrojavala.

Od 1858 -1876. godine otpočinje organizovana izgradnja nasipa i kanala. Međutim zabeleženo je da je još 1818. godine Novobečejski spahiluk izgradio nasip od Novog Bečeja do visokog terena Berega, tako da je izgradnja odbrambenih nasipa znatno starija od osnivanja Vodne zadruge.

Od 1860 -1888. godine, Zadruga nosi naziv Tisko rečni odeljak lll-gradevinsko društvo. Donosi se Pravilnik i uvodi vodni doprinos. U tom intervalu građen je nov nasip Novi Bečej-Vranjevo.

Posle 1888. godine zadruga dobija naziv Turskobečejska vodna zadruga i otpočinje se sa ozbiljnijim radovima na odvodnjavanju područja. Do 1895. godine postojeći nasipi ponovo su ojačani, iskopan je pretežni deo kanalske mreže i izgrađena kumanska crpna stanica na parni pogon 1895. godine.

Zadruga se 1897. godine ujedinila sa Kumansko-taraškom vodnom zadrugom. Iste godine izgrađen je nov nasip od Taraša do Babatova. Vranjevačka crpna stanica izgrađena je 1900. godine i u okviru njenog sliva 6 km kanala za odvodnjavanje.

Zadružno područje i ono što je na njemu izgrađeno do 1904. godine izgleda ovako:

Novi Bečej 11.280 k.j.

Kumane 13.567 k.j.

Melenci 11.244 k.j.

Taraš 5.244 k.j.

Elemir 1.303 k.j.

Svega: 42.728 k.j. (24.587 ha)

dužina odbrambenog nasipa 19 km,

kanali za odvodnjavanje 103 km,

crpne stanice 2 kom.,

telefonske linije 22 km.

Period od 1919-1945. godine označava gradnju kanala za odvodnjavanje, mostova i propusta, rekonstrukciju crpnih stanica, povišenje i pojačanje slabih mesta nasipa i podizanje zgrada i čuvarnica.

Nezapamćena kampanja odvođenja unutrašnjih voda zabeležena je 1923. godine. Novobečejka crpna stanica izgrađena je 1928. godine.

Od 1929-1936. godine obimnim investicionim radovima, zadruga je radila i gradila sisteme za odvodnjavanje, iskopavši 47 km novih kanala, približno po jedan propust na svaki kilometar kanala i rekonstruisala crpne stanice. Zadruga je takođe povisila i pojačala slaba mesta svojih nasipa i obložila vodenu kosinu nasipa kao zaštitu od talasanja. Izgradila je zgradu direkcije i čuvarnice za mašiniste i čuvare, magazine za odbrambeni aiat i druge manje ekonomske objekte. Međutim i pored obimnih radova na uređenju sistema za odvodnjavanje, problem efikasnosti odvodnjavanja ostaje otvoren, jer dužina kanala nije bila dovoljna a i kapaciteti crpki nisu bili dovoljni.

Do kraja 1941. godine Zadruga je imala četiri crpne stanice i 150 km kanala za odvodnjavanje.

Za vreme okupacije 1941-1945. godine, iskopano je 27 km novih kanala i izgrađena nova babatovska ustava radi ispuštanja katastrofalnih unutrašnjih voda 1942. godine.

Na izvršavanju svojih zadataka, zadruga je na kraju svoga postojanja tj. 1944. godine imala 15 službenika i to: direktor-inženjer, hidrotehničar, blagajnik, knjigovođa, 2 pisara, poslovođa, 5 čuvara nasipa i 3 čuvara kanala.

Direktori Vodnih zadruga bili su:

1903-1919. godine - inž. Tivadar Senci,

1919-1929. godine -inž. Branislav Jeremić,

1929-1931. godine - inž. Josip Tucović,

1931-1933. godine - inž. Milivoj Rausavljević,

1933-1940. godine - inž. Tihomir Dožudić,

1940-1945. godine -inž. Ljubomir Katić.

Zadružni tehničar bio je Stevan Sič.

Odmah posle I svetskog rata u zadruzi je bilo teško i nesređeno stanje. Takvo stanje je dugo trajalo, pa je komesarijat uveden 1919. godine i trajao je sve do 1934. godine, kada je ponovo uspostavljena autonomija Zadruge.

Ministarski komesari bili su:

1919. godine - Janko Agošton i dr Ivan Veselinović,

1919-1920. godine - Stevan Flanković,

1921-1928. godine - Ebrđe Žakić,

1928. godine – dr Pavle Zubković,

1928-1931. godine - Branko Glumac,

1931 -1932. godine - inž. Andrija Ljolje,

1932-1934. godine - inž. Dušan Stojanović.

Posle ustanovljenja autonomije zadružni predsednici bili su:

1934-1935. godine - inž. Dimitrije Vujić,

1935-1938. godine - Marjan Varadinac i drugi.

Komesar zadruge za vreme rata (1941-1944. godine), bio je inž. Stevan Dumić, a delegat Vojne uprave (1944-1945. godine) inž. Đura Đukić.

Zadruga je 1945. godine ušla u sastav novoformirane Potiske vodne zadruge u Zrenjaninu.

paypal PNG24
ako želite da podržite razvoj sajta donacijom

Da li ste znali...

Nova pravoslavna crkva u Kumanu završena je 1823. godine.