Istorijat Banata

Banat je u geografskom smislu oblast u južnom delu velike Panonske nizije, između reke Moriša, Tise, Dunava i Transilvanskih alpa. Veliki deo je u Rumuniji a veoma mali u Mađarskoj, dok jugoslovenski deo leži na donjim tokovima pomenutih reka.

Kroz preistorijsku i stariju istoriju Vojvodine i Banata smenjivali su se razni stari narodi. Od svih su se održali Sloveni i Mađari, a na ranije narode podsećaju razni nalazi i tragovi, uglavnom pored vodenih tokova.

Južni Sloveni doseljavaju se u Banat tokom V i VI veka, naseljavanje Mađara počinje u X veku, a Srbi iz Srbije dolaze počev od XV veka.

Novi Bečej, ustava KOREKTO

Tako su istoričari zabeležili da su stari Rimljani na ovim prostorima u III veku isušivali zemljište, a Sloveni sa Avarima u VI i VII veku pokušavali da ukrote Zlaticu u Banatu.

Dolazak Srba u Banat počektom XV veka posledica je propasti srpske feudalne države i nadiranja Turaka sa juga. Srpsko se stanovništvo postepeno seli na sever, u Ugarsku prelazeći Dunav, gde pojačavaju postojeći srpski živalj na tim prostorima. Za vreme srpskih despota koji su bili vazali ugraskog dvora počeli su Srbi da podižu svoja naselja. Oni su bili rado primani u Ugarskoj jer su ojačavali i čuvali granicu prema Turcima. U isto vreme Srbi naseljavaju i druge krajeve u Vojvodini, a kasnije i Pomorišje.

Kada je Banat 1551. godine pao pod Turke, u njemu je bilo dosta sprskih naselja i bio je prilično naseljen. Za vreme truske vladavine, Banat je skoro potpuno opustošen, što od ratnih paljenja i rušenja što od divljanja neregulisanih reka i rečica. Postoji verovanje da je Banat pre Turaka bio manje močvaran nego za vreme njih, jer je u njemu živelo više Ijudi i brinulo se da zemlja bude manje plavljena.

Za vreme turske vladavine na ovim prostorima (od 1551-1718. godine), veći i ostali manji vodeni tokovi bili su prepušteni sami sebi. Oni su prilikom izlivanja iz svojih korita stvarali ogromne močvare i baruštine. Ljudi su živeli u seoskim raštrkanim naseljima, u kućama zemunicama i pleterama, uglavnom baveći se stočarstvom, ribolovom i nešto malo zemljoradnjom.

Oslobođenjem Banata od Turaka 1718. godine, nastaje postepen razvoj ove oblasti, nastanjuju se nekadašnja naselja Srba graničara. Intenzivnije naseljavanje Banata nastaje posle ukidanja Potiske i Pomoriške vojne granice 1750/51. godine. Srbi graničari, bojeći se da ne potpadnu pod vlast mađarskog plemstva počeli su da se sele u nove krajeve. Tako su jedni otišli u Rusiju a drugi se spuštaju u Banat, gde postaju militari, tj. prihvataju vojničku obavezu da štite nove granice, kao Banatska milicija. U isto vreme Banat naseljavaju i Srbi iz bačkog potisja. Tako je naseljeno Vranjevo, Kumane, Karlovo i mnoga druga mesta.

Ukidanjem banatske milicije 1773. godine, Srbi iz srednjeg Banata, uz saglasnost Beča, formiraju Velikokikindski dištrikt 1774. godine, oblast nezavisnu od građanske i vojne uprave u koju ulazi desetak srpskih naselja i koji traje sve do 1873. godine. U Dištrikt su ušli pored ostalih i Vranjevo, Kumane i Dragutinovo (Novo Miloševo).

Važno je još napomenuti da je u XVIII i XIX veku sprovođena sistematska kolonizacija Mađara, Nemaca i ostalih naroda u celom Banatu.

Postoji zapis o kolonizaciji Nemaca u Banatu i osnivanju njihovih naselja. Ona su samo naizgled jednostavna, međutim početak kolonizacije nije obećavao ništa dobro. Močvare, baruštine, nepregledni trstici sa komarcima, nedostatak pitke vode, pojava zaraznih bolesti, uticali su da se blagodeti Banata dovedu u pitanje.

Bez obzira na sve poteškoće, kolonisti zajedno sa Srbima menjaju izgled Banata, regulišu reke, uklanjaju močvare, podižu puteve i dižu nova naselja a otpočinju i prvi radovi u vodoprivredi.

Iz gornjeg izlaganja vidi se da je Banat pod turskom vlašću od 1551-1718. godine, zatim pod austrijskom, 1849-1860. godine u sklopu Srpske Vojvodine kao austrijska krunska zemlja, a posle austro-mađarske nagodbe 1867. godine pod mađarskom vlašću do 1918. godine. U ovom periodu Srbi u Banatu doživeli su još dva upada Turaka i stradali u dva rata Austrije i Turske.

Od 1918. godine Vojvodina pa i Banat ulaze u sastav Jugoslavije sve do II svetskog rata. Za vreme okupacije 1941/45. godine Banat je bio pod nemačkom upravom u sastavu okupirane Srbije, ali sa posebnim statusom.

Posle II svetskog rata Banat je takođe u sastavu Vojvodine i Srbije, odnosno Jugoslavije sve do naših dana.

U drugoj polovini XVIII veka otpočinju radovi na zadomljavanju reke Tise i njenih pritoka, a kasnije sredinom XIX veka i na regulaciji reke Tise. Svi radovi u ono vreme odvijali su se mukotrpno, ručno, kolicima i pomoću kordi uz hroničnu oskudicu novčanih sredstava. Krajem XIX veka kopaju se kanali za odvodnjavanje i to obavljaju radnici kubikaši. Takođe se grade pumpe na parni pogon kojima se prebacuje voda u reku, kao i drugi hidrograđevinski objekti.

paypal PNG24
ako želite da podržite razvoj sajta donacijom

Da li ste znali...

da na tribinama sporteke hale može da stane 650 gledalaca plus 350 na teleskop-pokretnim tribinama?