Još pre samo oko 150 godina veći deo prostrane vojvođanske ravnice bio je prekriven močvarama, baruštinama, trsticima i vrbacima. Nakon topljenja snega ili za vreme obilnih kiša, ogromne vodene mase slivale su se sa prostranih alpskih, karpatskih i dinarskih masiva u Panonsku niziju plitko usečenim koritima Dunava, Tise, Save i banatskih vodotoka, iz kojih se voda izlivala daleko u unutrašnjost, zadržavajući se tu više meseci, pa i tokom cele godine.

Vasa Popović, građ. inž. i dipl. ek. org.

Vremenom, moćnim nasipima onemogućeno je nekontrolisano razlivanje reka u vreme povodnja, značajnim melioracionim radovima močvarno zemljište postepeno je pretvarano u obradive poljoprivredne površine sa uredjenim vodnim režimom, a izgradnjom Hidrosistema Dunav-Tisa-Dunav izvršeno je osnovno višenamensko uređenje voda.

O tako bogatoj prošlosti vodoprivrede postoji brojna dokumentacija: projekti, izveštaji, fotografije i dr., ali je malo Ijudi koji su nalazili vremena da o njoj pišu.

Vasa Popović je jedan od retkih inženjera, koji je, pored izvanrednog stručnog doprinosa koji je dao razvoju vodoprivrede, smogao snage da sakupi mnogobrojnu građu, da je sistematizuje i hronološkim redom predstavi na jedan stručan i istovremeno pripovedački način.

Čitalac knjige stiče saznanje o vrstama vodoprivrednih problema koji su u prošlosti rešavani, o hidrotehničkim rešenjima, o raznim parametrima vodnog režima, o razvoju tehnike i tehnologije, o organizaciji vodoprivrede, o odbranama od poplava i mnogim drugim interesantnim detaljima.

Pisana na jedan ležeran način, običnim rečima, ilustrovana mnogobrojnim fotografijama i kartama, knjiga je namenjena prvenstveno širokoj čitalačkoj publici a isto tako predstavlja dragoceni prilog stručnoj literaturi za sadašnju i buduće generacije vodoprivrednih stručnjaka.

Razvoj Vodoprivrede na prostoru Vojvodine, Banata i našem novobečejskom području, daje se u daljem izlaganju kao reportaža ili bolje rečeno priča o vodi i onome što su ljudi stvarali, živeći i radeći na vodi i oko vode 150 godina unazad.

O značaju vodoprivrede u novije vreme dosta je pisano, ali o značaju vodoprivrede u prošlosti veoma malo, i to uglavnom kritički. Time je možda učinjena nepravda onima koji su sa radom kasnije počeli i radili u najtežim uslovima.

Kada danas kažemo da se u prošla vremena malo radilo i uradilo u vodoprivredi, za ono vreme to je sigurno bilo jako mnogo, jer se radilo ručno, snagom ruku, uz pomoć kordi. Osim toga radilo se od ranog proleća do kasne jeseni, od ranog jutra do mrkle noći, radili su Ijudi u punoj snazi ali i deca i starci, pa i žene. Na tim kubikaškim poslovima nasipalo se i kopalo u vodi i pored vode uz male dnevnice, a velike napore.

Novi Bečej, Velike vode 1926. godine

Nije bilo stručne radne snage u dovoljnoj meri, a o nekoj mehanizaciji nije bilo ni spomena.

Međutim, bez obzira na sve poteškoće, bilo je i velikih gradnji, zahvata širokih razmera, kao što je regulacija reke Tise u drugoj polovini prošlog veka i istovremeno izgradnji prvih nasipa, kasnije kanala i drugih objekata.

Izgradnjom prvih parnih crpnih stanica na ovim prostorima krajem prošlog veka, otpočinje period gradnje kanala za odvodnjavanje, kada se voda prvi put prebacuje veštačkim putem, pumpanjem sa ugroženih područja u Tisu.

Tako se radilo i gradilo u vodoprivredi sve do sredine našeg veka, pa se može reći da se za prvih 100 godina organizovane vodoprivrede na našim prostorima dosta i uradilo. Izregulisana je reka Tisa, izgrađeni su nasipi a rađeno je dosta i na odvodnjavanju.

Regulacijom reke Tise, sredinom prošlog veka, skraćen je plovni put, što je za ono vreme bilo jako značajno, a velike vode iz gornjih tokova brže su se odvodile u Dunav.

Izgradnjom nasipa duž reke Tise, trajno je sprečeno izlivanje velikih voda na plodna vojvođanska polja. Ogromne površine pretvorene su u oranice, obebeđena su naselja od izliva vode i uopšte stvoreni su kakvi- takvi uslovi za razvoj poljoprivrede.

Tek sa organizovanom izgradnjom kanala za odvodnjavanje i izgradnjom prvih parnih pumpi zaokruženi su napori da se stvore povoljniji uslovi u svim privrednim oblastima.

Početkom pedesetih godina ovog veka posle svih organizacionih promena, nastaje period velike izgradnje u vodoprivredi. Gradi se u velikom obimu i na velikom prostoru. Gradi se Osnovna kanalska mreža Hidrosistema Dunav-Tisa-Dunav (OKM), uređuju slivovi za odvodnjavanje i saniraju nasipi duž svih velikih reka.

Gradnja osnovne kanalske mreže u Bačkoj, a pogotovo u Banatu, od velikog je značaja za privredu. Stvaraju se uslovi za rešavanje i poboljšavanje niza funkcija u vodoprivredi: počev od odbrane od poplava, odvodnjavanja, navodnjavanja, snabdevanja vodom, plovidbe, prihvatanja industrijskih i drugih voda, razvoja ribarstva, šumarstva i dr.

U periodu šezdesetih i sedamdesetih godina intenzivno se grade sistemi za odvodnjavanje velike efikasnosti i stepena izgrađenosti. U isto vreme otpočinju velike sanacije na rekonstrukciji svih, pa i tiskih nasipa.

Tako nastaje Hidrosistem Dunav-Tisa-Dunav u kome su objekti uglavnom unificirani, sa istim i sličnim tehničkim karakteristikama na širokom planu. Stvoreni su izvanredni uslovi za razvoj na području Vojvodine, pa time i našem području. Rešeni su glavni vodoprivredni problemi i stvorena baza za sveukupnu eksploataciju vodnog potencijala. Postoji mogućnost korišćenja vodnih resursa na širokom planu, postoje ogromne rezerve za korišćenje svih funkcija u vodoprivredi i čine se napori da se one efektuiraju. Drugim rečima stvorena je moćna vodoprivreda i rezultati nisu izostali.

Za realizaciju svega postignutog bila je uključena najmodernija tehnika. Pored naših organizacija radilo je i bezbroj drugih organizacija iz svih krajeva zemlje. Nekoliko hiljada radnika najrazličitijih kvalifikacija i profila gradilo je Hidrosistem DTD trideset godina. Vrednost Hidrosistema teško je odrediti brojkama. Preračunato na kraju izgradnje 1977. godine to je iznosilo oko 13 milijardi dinara.

Tako su stvoreni uslovi za brži napredak i privredni razvoj. Voda sada mora da menja životne uslove putem savremene tehnologije i tehnike. Svaka godina mora da bude rodna, jer smo postali gospodari, obuzdali stihiju vode i stekli mogućnost da koristimo njene blagodeti. Međutim, za dalje korišćenje Hidrosistema neophodna su nova ulaganja kako bi se prevazišla relativna zaostalost a poboljšala materijalna sigurnost.

Međutim, početkom devedesetih godina, iz poznatih razloga, dolazi do naglog pada proizvodnje. Izvori finansiranja presušuju, nastaju problemi koji se odražavaju pre svega na održavanje izgrađenih, skupih objekata.

Sada, u novoj organizacionoj formi, čine se ogromni napori da se obezbede minimalna sredstva za održavanje u eksploataciji kanala, hidroobjekata i ostalih sistema. Čine se veliki napori na oživljavanju navodnjavanja i iznalaženju rešenja za poboljšanje kvaliteta voda uopšte.

Dalja poglavlja koja se obrađuju vezana su za razvoj vodoprivrede, najpre nešto šire a zatim neposredno, bliže novobečejskom području. Hronološki se prate sva zbivanja i događaji, počev od prve organizovane vodoprivrede sredinom prošlog veka, pa sve do naših dana. Situacije i fotografije u prilogu trebalo bi da upotpune sliku jednog burnog i prohujalog vremena, koje je sada već daleko iza nas. Poznavajući prošlost racionalnije ćemo odrediti budućnost, a ona je tu ispred nas sa novim problemima.

Banat je u geografskom smislu oblast u južnom delu velike Panonske nizije, između reke Moriša, Tise, Dunava i Transilvanskih alpa. Veliki deo je u Rumuniji a veoma mali u Mađarskoj, dok jugoslovenski deo leži na donjim tokovima pomenutih reka.

Kroz preistorijsku i stariju istoriju Vojvodine i Banata smenjivali su se razni stari narodi. Od svih su se održali Sloveni i Mađari, a na ranije narode podsećaju razni nalazi i tragovi, uglavnom pored vodenih tokova.

Južni Sloveni doseljavaju se u Banat tokom V i VI veka, naseljavanje Mađara počinje u X veku, a Srbi iz Srbije dolaze počev od XV veka.

Novi Bečej, ustava KOREKTO

Tako su istoričari zabeležili da su stari Rimljani na ovim prostorima u III veku isušivali zemljište, a Sloveni sa Avarima u VI i VII veku pokušavali da ukrote Zlaticu u Banatu.

Dolazak Srba u Banat počektom XV veka posledica je propasti srpske feudalne države i nadiranja Turaka sa juga. Srpsko se stanovništvo postepeno seli na sever, u Ugarsku prelazeći Dunav, gde pojačavaju postojeći srpski živalj na tim prostorima. Za vreme srpskih despota koji su bili vazali ugraskog dvora počeli su Srbi da podižu svoja naselja. Oni su bili rado primani u Ugarskoj jer su ojačavali i čuvali granicu prema Turcima. U isto vreme Srbi naseljavaju i druge krajeve u Vojvodini, a kasnije i Pomorišje.

Kada je Banat 1551. godine pao pod Turke, u njemu je bilo dosta sprskih naselja i bio je prilično naseljen. Za vreme truske vladavine, Banat je skoro potpuno opustošen, što od ratnih paljenja i rušenja što od divljanja neregulisanih reka i rečica. Postoji verovanje da je Banat pre Turaka bio manje močvaran nego za vreme njih, jer je u njemu živelo više Ijudi i brinulo se da zemlja bude manje plavljena.

Za vreme turske vladavine na ovim prostorima (od 1551-1718. godine), veći i ostali manji vodeni tokovi bili su prepušteni sami sebi. Oni su prilikom izlivanja iz svojih korita stvarali ogromne močvare i baruštine. Ljudi su živeli u seoskim raštrkanim naseljima, u kućama zemunicama i pleterama, uglavnom baveći se stočarstvom, ribolovom i nešto malo zemljoradnjom.

Oslobođenjem Banata od Turaka 1718. godine, nastaje postepen razvoj ove oblasti, nastanjuju se nekadašnja naselja Srba graničara. Intenzivnije naseljavanje Banata nastaje posle ukidanja Potiske i Pomoriške vojne granice 1750/51. godine. Srbi graničari, bojeći se da ne potpadnu pod vlast mađarskog plemstva počeli su da se sele u nove krajeve. Tako su jedni otišli u Rusiju a drugi se spuštaju u Banat, gde postaju militari, tj. prihvataju vojničku obavezu da štite nove granice, kao Banatska milicija. U isto vreme Banat naseljavaju i Srbi iz bačkog potisja. Tako je naseljeno Vranjevo, Kumane, Karlovo i mnoga druga mesta.

Ukidanjem banatske milicije 1773. godine, Srbi iz srednjeg Banata, uz saglasnost Beča, formiraju Velikokikindski dištrikt 1774. godine, oblast nezavisnu od građanske i vojne uprave u koju ulazi desetak srpskih naselja i koji traje sve do 1873. godine. U Dištrikt su ušli pored ostalih i Vranjevo, Kumane i Dragutinovo (Novo Miloševo).

Važno je još napomenuti da je u XVIII i XIX veku sprovođena sistematska kolonizacija Mađara, Nemaca i ostalih naroda u celom Banatu.

Postoji zapis o kolonizaciji Nemaca u Banatu i osnivanju njihovih naselja. Ona su samo naizgled jednostavna, međutim početak kolonizacije nije obećavao ništa dobro. Močvare, baruštine, nepregledni trstici sa komarcima, nedostatak pitke vode, pojava zaraznih bolesti, uticali su da se blagodeti Banata dovedu u pitanje.

Bez obzira na sve poteškoće, kolonisti zajedno sa Srbima menjaju izgled Banata, regulišu reke, uklanjaju močvare, podižu puteve i dižu nova naselja a otpočinju i prvi radovi u vodoprivredi.

Iz gornjeg izlaganja vidi se da je Banat pod turskom vlašću od 1551-1718. godine, zatim pod austrijskom, 1849-1860. godine u sklopu Srpske Vojvodine kao austrijska krunska zemlja, a posle austro-mađarske nagodbe 1867. godine pod mađarskom vlašću do 1918. godine. U ovom periodu Srbi u Banatu doživeli su još dva upada Turaka i stradali u dva rata Austrije i Turske.

Od 1918. godine Vojvodina pa i Banat ulaze u sastav Jugoslavije sve do II svetskog rata. Za vreme okupacije 1941/45. godine Banat je bio pod nemačkom upravom u sastavu okupirane Srbije, ali sa posebnim statusom.

Posle II svetskog rata Banat je takođe u sastavu Vojvodine i Srbije, odnosno Jugoslavije sve do naših dana.

U drugoj polovini XVIII veka otpočinju radovi na zadomljavanju reke Tise i njenih pritoka, a kasnije sredinom XIX veka i na regulaciji reke Tise. Svi radovi u ono vreme odvijali su se mukotrpno, ručno, kolicima i pomoću kordi uz hroničnu oskudicu novčanih sredstava. Krajem XIX veka kopaju se kanali za odvodnjavanje i to obavljaju radnici kubikaši. Takođe se grade pumpe na parni pogon kojima se prebacuje voda u reku, kao i drugi hidrograđevinski objekti.

Oduvek su žitelji Panonske nizije bili vezani za vodu: što više vode više i nevolje sa vodom. Ne odustajući oni su vodili iscrpljujući rat sa vodom koja im je donosila i dobro ali i velike nevolje. Ta večita težnja čoveka da pokori rušilačku snagu vode, vidi se u tragovima razrušenih nasipa i kanala duž svih reka i rečica, kao i naselja zbegla naselja na veće visine.

Ti ogromni napori da se voda pokori i iskoristi, nisu bili mali i zanemarujući ali je korist od njih bila manja nego što se očekivalo. Svi radovi vezani za prve nasipe i kanale nisu bili za potcenjivanje imajući u vidu vreme u kojima su nastajali. Čak i prvi nasipi doneli su Ijudima veliku korist, močvare i bare počele su da se povlače iz velike i nepregledne Vojvođanske ravnice, jer je vodena stihija počela da gubi rat.

KEREKTO Ustava je izgrađena 1872. godine

Naglo uvećanje stanovništva odseljavanjem i kolonizacijom iziskivalo je više obradive zemlje, koje je bilo, ali ju je trebalo oteti od vode.

Iz tih razloga 1781. godine iz Beča je stigla naredba da se podižu nasipi u Banatu duž reke Tise. Izvođači i organizatori radova bili su Torontalska županija iz Velikog Bečkereka i Velikokikindski dištrikt. Radovi se izvode uglavnom javnom radnom snagom - kulučarima, pa su oni bili površni i nestručni, a osim toga bili su nedovoljnih dimenzija pa su ih velike vode prelivale i odnosile. Tako loše građeni nasipi nisu mogli da obezbede čuvani sektor te su rezultati bili neznatni.

Organizovano podizanje nasipa otpočinje 1822. godine duž Tise i Moriša. Odluku o podizanju nasipa donosi Županijska skupština, dok je planove uradio glavni županijski inženjer. Radove su takođe izvodili kulučari iz pojedinih opština, a nadzor vodili sreski načelnici. Ima zapisa da su vlasti ozbiljno shvatile izgradnju nasipa. Međutim, velike vode 1830. godine probile su nasip severno od Novog Kneževca i ogromne vode poplavile su 300-400 hiljada jutara, stigavši čak do Vršca.

Iz tih razloga Županijska vlast 1837. godine donosi propise o odbrani od poplava sa konkretnim obavezama. Ni ovog puta nije bilo boljih rezultata, jer se i dalje radilo putem kulučara sa skromnim sredstvima, jer ni Županija ni Opština nisu imale sredstava za te poslove.

Međutim, 1840. godina označava prekretnicu gradnje na ovakav način, jer stupa na snagu zakon ugarskog Parlamenta kojim se obaveza građenja nasipa javnom radnom snagom ukida i prenosi na zainteresovane posednike. Zakon takođe omogućava osnivanje zadruga interesenata za nastavljanje radova na izgradnji i održavanju objekata za odbranu od poplava.

Preduzete mere od strane Županije svodile su se na utvrđivanje plavnog područja u koje su ušle samo one parcele koje su označene kao bare i močvare.

Tako su stvoreni uslovi za osnivanje vodnih zadruga.

Strana 1 od 4

Prijavite se za novosti

Prijavite se ako želite da dobijate novosti sa sajta na vaš e-mail.

Podržite...

Sakupljanje kulturno-istorijske građe Novog Bečeja smatramo izuzetno važnim i velikim poslom. Za nove naraštaje... sa novom tehnologijom... da vide prošlost... drugačije će ostati zaboravljena.

Već 10 godina se bavimo time, uporno i vredno a ipak je ostalo još mnogo toga da se uradi, mnogo posla je pred nama.

Dobru...

Ako posedujete neki materijal ili saznanja za koje smatrate da bi dopunile sajt, uključite se... Možete komentarisati članke ili nam slati materijale, fotografije na salevidak@gmail.com. Ili prosto svoje predloge, ideje, komentare kako da poboljšamo sajt iznesite Ovde

Ideju...

Za one imućnije Novobečejce koji mogu i žele materijalno da pomognu razvoj ove ideje, daju vetar u leđa, koji žele da budu dobrotvori, sponzori, donatori...

...stojimo na raspolaganju na broju 060 013 01 01

© 2016 Novi Bečej - Online. All Rights Reserved. Designed By SaleVidak