Građevinska industrija

U okviru industrijskog razvoja u novobečejskoj subregiji, najveći uspon ostvarila je Industrija građevinske keramike »Polet« u Novom Bečeju.

U kratkom istorijatu nastanka i razvoja ove industrije značajno je istaći da se njeni prvi začeci javljaju početkom XX veka. Na bazi veoma kvalitetne gline i jeftine radne snage, meštanin Vagner Ištvan je 1907. godine na ovom mestu izgradio fabriku cigle i crepa. Sa svega 30 sezonskih radnika, uglavnom bez kvalifikacija, i primitivnim načinom rada, u početku je ostvarivana veoma skromna proizvodnja cigle i crepa. Petnaest godina kasnije, braća Bon otkupljuju ovu fabriku od prvobitnog vlasnika i tada počinje njen intenzivniji razvoj. Pošto su već posedovali nekoliko sličnih fabrika u Kikindi, Vinkovcima, Mađarskoj i Rumuniji, novi vlasnici, sa bogatijim iskustvom, delimično modernizuju i proširuju proizvodnju. Ubrzo, ova fabrika cigle i crepa postala je nadaleko čuvena po izuzetnom kvalitetu svojih proizvoda.

Posle drugog svetskog rata fabrika je nacionalizovana i dobila je širi republički značaj. Od 1950. godine svi objekti fabrike predali su na upravljanje radnoj zajednici, odnosno kolektivu zaposlenih radnika. U to vreme proizvodnja je još bila veoma primitivna. Vršen je ručni iskop gline, koja je konjskom zapregom transportovana do mesta proizvodnje. Vertikalna prerada gline i parni pogon sa visećom transmisijom presa za proizvodnju crepa i žljebnjaka predstavljali su jedina delimično mehanizovana postrojenja. Sirovi proizvodi su do mesta sušenja transportovani primitivnim kolicima po nabijenim zemljanim stazama. Sirovi proizvodi sušili su se u otvorenim sušarama sa malim natkrovljima. Prirodno sušenje trajalo je u ciklusima od 10 do 14 dana. Otvorena gliništa zatrpavana su pečenim lomom cigle i crepa. Na kraju, i struktura radne snage bila je veoma loša. Najveću zastupljenost u strukturi imala je nekvalifikovana i uglavnom priučena radna snaga, od koje se i nije moglo očekivati usavršavanje i unapređenje proizvodnje.

Veoma zastarelom tehnologijom proizvodnje i nezadovoljavajućom kvalifikacionom strukturom radne snage, kapacitet proizvodnje presovanog crepa, žljebnjaka i pune opeke kretao se oko 10 miliona komada godišnje. Iako je, izuzetnim zalaganjem radne snage i boljom organizacijom rada, posle drugog svetskog rata došlo do postepenog povećavanja obima proizvodnje, pravljeni su dugoročni planovi i pripreme za potpunu modernizaciju proizvodnje, značajno proširenje kapaciteta i asortimana.

Od 1961. godine počela je realizacija ranije sačinjenih, veoma ambicioznih planova razvoja industrije građevinskog materijala. U početnoj fazi razvoja u gliništa su uvedeni bageri i raniji ručni iskop zamenjen je mašinskim; konjske zaprege za prenos gline do mesta prerade zamenjene su motornim drezinama; parna lokomotiva za pogon prese za crep zamenjena je elektromotornim razvodom; pitanje lokacije i većeg kapaciteta proizvodnje sirove opeke uspešnije je rešeno; izgrađeni su specijalni putevi za prevoz sirovih proizvoda i uvedeni otvoreni transportni vagoneti i patuljasti traktori; postavljen je poseban kolosek za manipulaciju gotovih proizvoda i repro-materijala; raznovrsnim HTZ merama znatno su poboljšani i ostali uslovi rada.

Uvođenjem nove elektrificirane mehanizacije i savremene opreme, boljom organizacijom posla i kvalifikovanom radnom snagom, ukupna proizvodnja je uvećana za preko 10 puta, a asortiman proizvoda je postao raznovrsniji. Celokupna proizvodnja odvija se u nekoliko pogona. Pogon za proizvodnju pune i šuplje opeke čine dva odeljenja: odeljenje za presovanje i odeljenje za sušenje sirove opeke. Kapacitet ovog pogona je oko 20.000 komada opeke dnevno. Proizvodnja crepa odvija se u tri pogona, koji se po opremljenosti i kapacitetima proizvodnje međusobno razlikuju. Po savremenoj opremljenosti, jedan od njih predstavlja najmoderniji pogon ove vrste u Evropi, sa dnevnim kapacitetom od oko 60.000 komada crepa. Proizvodnja monta opeke svih veličina za tavanice obavlja se u posebnom pogonu. U okviru ovog pogona naJazi se i linija za proizvodnju zljebnjaka.

Među ostalim većim pogonima od posebnog značaja su: pogon za iskop i grubu preradu gline, pogon za izradu građevinskih blokova, pogon za proizvodnju ekspandirane gline (keramzita, koji se koristi kao agregat u proizvodnji lakih betona) i pogon za proizvodnju keramičkih pločica, koji je, istovremeno, i najmlađi među svim pogonima Industrije građevinskog materijala »Polet«.

Među raznovrsnim proizvodima građevinske industrije u Novom Bečeju, nalaze se različite vrste falcovanog crepa za pokrivanje objekata, ventilacioni crep, crep završnica, žljebnjak, različite vrste monta blokova za tavanice i međuspratne konstrukcije, šuplji zidni blokovi različitih dimenzija, elementi za dimnjake, ventilacioni blokovi, keramzit granule, keramzit ploče za oblaganje zidova i za pregradne zidove, puna i rupičasta opeka, duplo presovana opeka za fasade i raznovrsne zidne i podne pločice. Ukupan dnevni kapacitet svih navedenih proizvoda izražava se u jedinicama normalnog formata (JNF). Sadašnji prosečni dnevni kapacitet ove fabrike iznosi oko 375.000 JNF. Jednogodišnja proizvodnja »Poleta« može da podmiri potrebe građevinara za izgradnju 18.000 stanova, koliko se, i u društvenom i u privatnom sektoru, godišnje gradi u SAP Vojvodini i Beogradu.

U kompleksnom sagledavanju proizvođnje i njene realizacije, posebnu pažnju treba obratiti na sirovinsku osnovu proizvodnje, radnu snagu i tržište, odnosno na prodaju gotovih proizvoda. U novijoj ili mlađoj fazi geološke prošlosti ovog kraja, odnosno u fazi pojave diluvijalnog jezera, otpočinje proces stvaranja lesnih sedimenata. Sa aspekta stvaranja osnovne sirovine za proizvodnju građevinske keramike, ovo je u geološkoj prošlosti novobečejske subregije najznačajnije. Veoma sitne čestice prašine, nošene vetrovima, u momentima opadanja kinetičkog napona vetrova padale su na površinu zemlje i zavejavale jezera, bare, močvare i ostale delove vlažnog i prosušenog tla. Sitne čestice prašine, kao osnovni izvomi materijal, transportovane su sa različitih udaljenosti, koje su dostizale i hiljade kilometara. Na tako velikom putu, usled čestih promena kinetičkog napona vetrova, vršena je usputna separacija nošenog materijala. Na ovaj način, u istom bazenu, stvarani su slojevi gline, sa preslojcima čistog peska. Tako je u gornjem pleistocenu došlo do formiranja barskog lesa, sivkasto bele i žućkaste boje, sa bogatstvom fosila barskog karaktera. Moćnost ili debljina navejanog tipskog barskog lesa različita je u pojedinim delovima ovog bazena. Na to su, pre svega, uticali reljef dna bazena i raznovrsna vegetacija. Merenjima je utvrđeno da debljina barskog lesa u ovom kraju dostiže 16 metara. Ispod sloja barskog lesa prostire se finozrna glina, tamno-plave do sivo-žute boje.

Osnovnu sirovinu za proizvodnju građevinske keramike čine pomenute gline lesnog porekla. One sadrže veliko bogatstvo minerala, koji pripadaju grupama silikata, oksida, karbonata i sulfata. Prema utvrđenoj moćnosti sloja gline i velikoj rasprostranjenosti, može se zaključiti da fabrika građevinske keramike u Novom Bečeju raspolaže gotovo neograničenim količinama osnovnih sirovina za svoju proizvodnju.

Uporedo sa sirovinskom bazom, radna snaga predstavlja veoma značajan činilac proizvodnje. Analiza radne snage zaposlenc u industriji građevinske keramike ukazuje na određene karakteristike u starosnoj, polnoj i kvalifikacionoj strukturi. U dužem vremenskom periodu dolazilo je do značajnih promena u ukupnom broju zaposlenih radnika. U 1970. godini, u »Poletu« je radilo ukupno 497 radnika, 1975. godine broj radnika porastao je na 856, a 1980. premašio je hiljadu, tačno 1.099 radnika. Analizom kretanja ukupnog broja radnika zaključujemo da je od 1970. do 1980. godine broj zaposlenih slalno rastao i da je 1980. godine, u odnosu na 1970, broj zaposlenih u »Poletu« više nego udvostručen. Polnu strukturu karakteriše vcći procenat muške radne snage, zbog specifičnosti poslova koji se obavIjaju u ovoj radnoj organizaciji. U starosnoj strukturi, najveća je zastupIjenost mlade radne snage do 35 godina starosti. Sa znatno manjim učešćem slede radnici od 35 do 50 godina starosti, a najmanji procenat zaposlenih čine radnici sa preko 50 godina starosti.

U izloženim podacima uočavamo da je u posmatranom desetogodišnjem periodu od 1970. do 1980. godine broj radnika sa visokom stručnom spremom porastao za više od četiri puta, broj radnika sa višom spremom je udvostručen, a sa srednjom — utrostručen. Broj visokokvalifikovanih radnika takođe je udvostručen, a kvalifikovanih — skoro utrostručen. Svi ovi podaci ukazuju da su u »Poletu« učinjeni veliki napori na popravljanje kvalifikacione strukture radne snage, a celokupnim poslovanjem i razvojem građevinske industrije potvrđena je dobra orijentacija ovog kolektiva.

Dobrom kvalifikacionom strukturom, izuzetnim zalaganjem celog kolektiva i veoma dobrom organizacijom proizvodnje, Industrija građevinske keramike »Polet« postigla je izuzetne rezultate na podizanju produktivnosti, rentabilnosti i ekonomičnosti proizvodnje, što je jedan od osnovnih problema jugoslovenske industrije. Ako 1971. godinu uzmemo za baznu, onda je u »Poletu« koeficijent produktivnosti do 1980. godine rastao na sledeći način:

U posmatranom periodu, koeficijent rentabilnosti je 1980. godine, u odnosu na 1971, povećan za 131%, odnosno ostvaren je dohodak po angažovanim sredstvima za 131% veći nego u baznoj 1971. godini. Za razliku od koeficijenta rentabilnosti, ekonomičnost poslovanja u prve dve posmatrane godine bila je u opadanju. U 1973. godini ekonomičnost je opala za 23%, a u 1976. godini za 44%. Međutim, u 1979. godini ekonomičnost poslovanja povećava se za 10% u odnosu na baznu 1971. godinu, a 1980. godine za 21%, odnosno ostvarena je vređnost proizvođnje za 21% veća u odnosu na utrošena sredstva.

Industrija građevinske keramike »Polet« takođe nema problema sa realizacijom svih vrsta svojih proizvoda. Dobrim kvalitetom proizvoda i uspešno organizovanom trgovinskom mrežom, ova radna organizacija često unapred rasproda celokupnu godišnju proizvodnju pojedinih proizvoda. Među najvećim potrošačkim centrima građevinske keramike »Poleta« u našoj zemlji su: Beograd, Valjevo, Kraljevo, Skoplje, Novi Sad, Zrenjanin, Sombor, Banja Luka, Tuzla, Zenica, Sarajevo, Mostar, Nikšić, Split, Zagreb i drugi razvijeniji gradovi. Poslednjih godina kolektiv građevinske industrije iz Novog Beeeja izvozom svojih proizvoda postiže sve zapaženije mesto na inostranom tržištu.

Asfaltnim putevima i željezničkom prugom, Novi Bečej je povezan sa svim potrošačkim centrima u našoj zemlji. Povoljne saobraćajne uslove uspešno dopunjuju reka Tisa i Kanal Dunav—Tisa—Dunav, koji omogućavaju dopremanje sirovina i otpremanje gotovih proizvoda jeftinijim vodenim putevima.

Građevinsku industriju, pored IGK »Polet« u Novom Bečeju, na teritoriji opštine čine još dve radne organizacije: »Ciglana« Novo Miloševo i ciglana »2. oktobar« Kumane. O ovim radnim organizacijama više reči biće u posebnom delu geografske monografije, pri pojedinačnoj obradi naselja novobečejske subregije.

Značajnim udelom u stvaranju narodnog dohotka u opštini, Industrija građevinske keramike u Novom Bečeju je među glavnim nosiocima privrednog razvoja novobečejske subregije. Stoga se u društvenim planovima privrednog razvoja opštine, daljem razvoju ove fabrike posvećuje posebna pažnja. Otvaranjem novih pogona, proširivanjem asortimana proizvoda i ukupne proizvodnje, i stalnim naporima na podizanju produktivnosti rada stvaraju se mogućnosti za otvaranje novih radnih mesta i zapošljavanje nove radne snage. Izgradnjom fabrike za proizvodnju keramičkih zidnih i podnih sinter pločica, u proteklom petogodišnjem razdoblju od 1976. do 1980. godine IGK »Polet« je zaposlio oko 150 novih radnika. U petogodišnjem razdoblju od 1981. do 1985. godine, društvenim planom razvoja opštine, ponovo su predviđeni značajni poduhvati na daljem razvoju i jačanju ove radne organizacije.

Planovi razvoja građevinske industrije ne zapostavljaju razvoj ostalih radnih organizacija na teritoriji opštine. U sadašnjem planu razvoja 1981. do 1985. godine u ciglanama u Novom Miloševu i Kumanu predviđaju se rekonstrukcije, dogradnje i osavremenjavanje opreme. Osnovni cilj novih ulaganja usmeren je na povećanje proizvodnje i stvaranje povoljnijih uslova rada i daljeg jačanja materijalne osnove. Rekonstrukcijom peći i sušare u Ciglani »2. oktobar« u Kumanu i izgradnjom Fabrike gas betona, kapacitet ove ciglane će se povećati na 7 miliona jedinica godišnje. Dogradnjom postojećih kapaciteta u ciglani Novo Miloševo, proizvodni kapacitet ove fabrike će se povećati na 10 miliona jedinica. Sve to skupa treba da doprinese ukupnom povećanju materijalne proizvodnje i stvaranju većeg narodnog dohotka u opštini, kao i ekonomičnijem, produktivnijem i rentabilnijem poslovanju u građevinskoj industriji novobečejske subregije.

Tags:

Podržite sajt

Ukoliko želite, donacijom, da pomognete razvoj sajta.

Podržite...

Sakupljanje kulturno-istorijske građe Novog Bečeja smatramo izuzetno važnim i velikim poslom. Za nove naraštaje... sa novom tehnologijom... da vide prošlost... drugačije će ostati zaboravljena.

Dobru...

Ako posedujete neki materijal ili saznanja za koja smatrate da bi dopunila sajt, priključite nam se... Možete komentarisati članke ili nam slati materijale, fotografije... koje ćemo rado objaviti.

Ideju...

Oni imućniji Novobečejci koji mogu i žele materijalno da pomognu razvoj sajta, da budu dobrotvori (kako se nekada to radilo) mogu nas kontaktirati i dati svoj doprinos ideji koja nam je zajednička.