Gróf Leiningen - Westerburg Károly (1819-1849)

Grof Karolj Leiningen od Westerburga izdanak je čuvene aristokratske porodice iz Hesena čije poreklo možemo pratiti od kraja XI veka. Rodbinske veze imala je čak i sa engleskom kraljevkom kućom, preko kraljice Viktorije. Porodicu Leiningen obeležavala je činjenica da su mnogi njeni članovi stvarali vojničku karijeru u Habsburškoj monarhiji.

Gróf Leiningen - Westerburg Károly

Jednog dana, u Beču, na carskom balu Karolj Leiningen sreo se sa svojom budućom suprugom novobečejskom groficom Alizom Sissanji sa kojom će sklopiti brak 1844. u Požunu. Miraz sedamnaestogodišnje mlade bio je 2000 jutara zemlje u novobečejskom ataru. Aliza je bila jedna od tri unuke Pavla Hadžimihajla, bogatog grčkog cincarskog trgovca koji je 1798. godine sa 10.000 jutara zemlje kupio novobečejski spahiluk na licitaciji od austrijske krune. Njene sestre bile su Kler i Konstans. Dolaskom u Novi Bečej mladi par započinje da vodi veleposed. Ne malu pomoć u tome imali su od porodice Feher koja im je davala korisne savete, posebno Laslo Feher koji je u arendu držao mnogo zemlje, a poznat je bio i po tome što je prvi u Habsburšku monarhiju, odnosno u Novi Bečej, doneo vršilicu iz Engleske. Aliza je sa Karoljem Leiningenom imala dvoje dece. Ćerka Liza rodila se 1845, a zatim sin Armin 1848. Alizina sestra Kler bila je udata za Lipota Rohoncija i živla je na Bisernom ostrvu, a Konstans je bila udata za sa veleposednika Đulu Urbana. U to vreme, društvo ovim porodicama, ne samo u balovima, lovu i drugom, pravili su veleposednici Karačonji iz Beodre i baron Ciril Bilot iz Tobe.

 Izbijanjem revolucionarnih događaja u Mađarskoj 1848. Karolj Leiningen, kao austrijski oficir, morao se odlučiti da li će braniti interese Mađarske ili će i dalje služiti austrijskoj careini. Odlučio se za prvu varijantu, kao i njegov šogor Lipot Rohonci, te se priključuje mađarskim jedinicama Janoša Damjanića, gde je pri kraju 1848. godine unapređen u majora. Posle više borbi sa Srbima, posebno kod Jarkovca unapređen je u majora, da bi jula 1849. postao general. Posle ruske pomoći austrijskoj carskoj vojsci u gušenju mađarske pobune i bitke kod Vilagoša, mađarska revolucionarna pobuna bila je ugušena. U početku je izgledalo da Rusi neće Austrijancima predati mađarske pobunjene generale među kojima su pored Karolja Leiningena, bili još : Kiš Erne, Poeltenberg Erne, Dessewffy Jožef, Aulich Lajoš, Lahner Đerđ, Terk Ignac, Gašpar Andraš, Nađsandor Jožef, Schweidel Jožef, Knezić Karolj, Damjanič Janoš i Lazar Vilmoš su prebačeni u kazamate u Aradu.

Smrtna presuda pročitana 5 oktobra 1849. godine ujutro u 7 časova, a presuda izvršena sutradan ujutro u 6 časova. Četvorica generala su pogubljena streljanjem dok je nad devetoro generala presuda izvršena vešanjem. Leiningen je bio po redu peti nad kome je smrtna presuda izvršena. Zanimljivo je istaći da je telo svog šogora Đula Urban tajno preneo i sahranio na svom imanju, a kasnije preneto u kriptu jedne crkve 1876. godine. Tek 1974.godine vraćeni su njegovi posmrtni ostaci u Arad da počiva sa svojim mučenicima.

Novobečejci su se svom čuvenom zetu odužili tek 17. septembra 1911. godine kada je u parku u centru grada otkriven bronzani spomenik kojeg je izradio čuveni mađarski skulptor Bele Radnai. Na postolju je pisalo: „Grof Karolj Leiningen od Westerburga mađarski general koji je u Aradu za oslobođenje svoje nove domovine 6 oktobra 1849. godine kao mučenik pogubljen".

Posle Prvog svetskog rata i stvaranja Kraljevine SHS spomenik je uklonjen iz centralnog parka i sklonjen u podrum opštinske zgrade. Prilikom preseljenja Opštinske uprave 1944. godine u Šlezingerovu kuću ( današnja upravna zgrada Potisja ) prenet je i Leiningenov spomenik. Posle toga spomenik je ostavljen zaključan u dvorišnoj šupi. Prilikom rušenja tih nuzprostorija 1954. godine novobečejski arheolog i muzealac Šandor Nađ, znajući umetničku i istorijsku vrednost spomenika obavestio je Zavod za zaštitu spomenika i kulture NR Srbije „da je Leiningenov spomenik od neprocenjive vrednosti" još uvek netaknut. Na žalost, prema nekim svedočenjima, intervencijijom novobečejskog državnog tužioca spomenik je dat mesnom fudbalskom klubu, čija uprava je naložila da se on uništi i proda skupocena bronza zrenjaninskom otpadu, a za dobijene pare kupi sportska oprema.

 

Tekst napisan prema feljtonu Zoltana Kalapiša koji je izlazio u Magyar Szó-u od 6 do 8 oktobra 1995.ngen - Westerburg Károly (1819-1849)

Podržite sajt

Ukoliko želite, donacijom, da pomognete razvoj sajta.

Podržite...

Sakupljanje kulturno-istorijske građe Novog Bečeja smatramo izuzetno važnim i velikim poslom. Za nove naraštaje... sa novom tehnologijom... da vide prošlost... drugačije će ostati zaboravljena.

Dobru...

Ako posedujete neki materijal ili saznanja za koja smatrate da bi dopunila sajt, priključite nam se... Možete komentarisati članke ili nam slati materijale, fotografije... koje ćemo rado objaviti.

Ideju...

Oni imućniji Novobečejci koji mogu i žele materijalno da pomognu razvoj sajta, da budu dobrotvori (kako se nekada to radilo) mogu nas kontaktirati i dati svoj doprinos ideji koja nam je zajednička.