Dr Jene Sentklarai (1843-1925)

POVODOM 170. GODIŠNJICE ROĐENJA EUGENA NEDIĆA –  DR JENEA SENTKLARAIJA (1843-1925) DOKTORA TEOLOGIJE I NAŠEG ZNAMENITOG ISTORIČARA

Naš poznati istoričar dr Jene Sentklarai rođen je u Vranjevu 21. januara 1843. godine kao Eugen Nedić, od oca Nauma Nedića, Srbina cincarskog porekla, i majke Žofije Salai, Mađarice iz Čantavira. U kući, čija bi današnja adresa bila Svetozara Markovića 24, govorilo se srpskim i mađarskim jezikom.

Dr Jene Sentklarai

Jene Sentklarai (tada još uvek Eugen Nedić) osnovnu školu je završio u Vranjevu, na srpskom jeziku, dok je gimnaziju u Velikom Bečkereku pohađao na nemačkom. Veliku maturu je položio na mađarskom jeziku u segedinskoj pijarističkoj gimnaziji. Bio je aktivan  na polju književnosti, čak je i jedan od osnivača književnog udruženja „Cvetovi nade” (Reményviragok), u Segedinu.  U tom vremenu povećava se njegovo interesovanje za istoriju i arheologiju. Tokom Mađarske revolucije 1848-1849. roditelji mu ostaju bez imovine, tako da je Eugenovo dalje školovanje dovedeno u pitanje. Zbog toga odlazi u Temišvar i tamo pohađa besplatnu školu za sveštenike. Školovanje nastavlja na Naučnom institutu u Budimpešti,  gde završava filozofiju. Doktor teoloških nauka postaje 1866. godine.

U Novom Bečeju (tadašnjem Turskom Bečeju) u katoličkoj crkvi Svete Klare, na dan crkvene slave, takozvani  buč, 1866. godine, postao je sveštenik, a ime je promenio sledeće godine u Jene Sentklarai. Po mišljenju nekih, to je učinio na zahtev svoje majke, a po mišljenju drugih, to je bio pozdrav nagodbi između Austrije i Mađarske.  Istraživanja našeg sugrađanina Ištvana Sekereša takođe potvrđuju taj podatak, te se sa sigurnošću može prihvatiti  1867. godina za promenu prezimena.

Dve godine je proveo u tadašnjim južnobanatskim rudarskim naseljima kao kapelan, a 1868. godine postaje direktor Velikokikindske glavne osnovne škole,  dok u realki predaje književnost i mađarski jezik. Sentklaraijevi javni nastupi počinju 1869. godine u vreme kada postaje predavač filozofije i latinskog jezika u temišvarskoj Glavnoj gimnaziji. Na zahtev porodice Šišanji 1873. godine dolazi u Novi (Turski) Bečej da bi kao sveštenik preuzeo katoličku parohiju, sve do 1893. godine. Iste godine postaje jedan od osnivača Južnomađarskog istorijskog i arheološkog društva, i sekretar istog. Urednik je „Istorijskog mesečnog glasnika“ od 1871. do 1873. godine. Godine 1872. osnovan je u Velikom Bečkereku list „Torontal”, prvobitno nedeljnik, a kasnije dnevni list. Sentklarai učestvuje u njegovom stvaranju od samog početka, da bi 1879. postao njegov glavni i odgovorni urednik. U listu objavljuje članke o lokalnoj istoriji, o arheologiji i folkloru okruženja. U to vreme obilazio je arhive u Beču, Budimpešti, Sremskim Karlovcima, kao i državne i crkvene arhive, gde je vršio temeljna istraživanja. Rezultati tih istraživanja su se dali videti u raznim objavljenim istorijskim i naučnim člancima pisanim na srpskom, mađarskom, nemačkom i rumunskom jeziku.

Na poznatom arheološkom lokalitetu Borđoš u blizini Novog (Turskog) Bečeja Sentklarai je 1875. godine pronašao veliko zemljano utvrđenje, o kojem je opširno referisao u svesci objavljenoj u Temišvaru. Tokom drugog iskopavanja 1879. godine naišao je na 74 bronzana fragmenta koja su predstavljala alate i delove bronzane livnice. Odmah nakon tog otkrića Borđoški nalaz je postao pojam u stručnoj literaturi. O svom trošku je organizovao i izvodio prvo zvanično i naučno arheološko istraživanje kod Arače 1877. godine. Iskopavanja  koja su počela tokom pre podneva pratila su gospoda i zainteresovani ljudi iz Velikog Bečkereka, Melenaca, Franjeva (današnje Vranjevo) i Turskog (Novog) Bečeja. Posle završetka radova Sentklarai je održao predavanje o istoriji crkve Arača, u kome je istaknuto da je Arača najstariji građevinski-istorijski srednjovekovni spomenik na ovim prostorima Južne Ugarske. Prisutnima je prevod na srpski tumačio Đorđe Nikolić, a na nemački poručnik Milenković. Pronađeni arheološki nalazi sa ovog i sledećeg iskopavanja 1878. godine preneti su u Temišvar.

Intenzivno i sa uspehom je radio i na drugim južno-ugarskim lokalitetima, u Banatu i Bačkoj. Prilikom pisanja istorije Zrenjaninskog (Bečkerečkog) utvrđenja mnogo se bavio i istorijskom prošlosti našeg Grada na Tisi.  Pisane tragove o prošlosti Novog (Turskog) Bečeja i Vranjeva nalazimo u njegovim raznim naučnim i istorijskim radovima, ali samo u fragmentima. Nažalost, ostavio nas je bez kapitalne istorijske monografije našeg mesta.

Posle odluke Ministarstva trgovine 1889. godine, po kojoj se korito Tise premešta za nekoliko kilometara od Novog Bečeja, građani našeg mesta su brzo reagovali; paralelno sa dopisom poslali su i tročlanu delegaciju u Peštu, na čelu sa dr Jene Sentjklaraijem. Zahvaljujući sposobnostima članova delegacije, Ministarstvo je uvažilo njihove molbe i argumente te je Novi Bečej i dalje ostao naslonjen na reku Tisu koje se nikada neće odreći. Nekrolog koji je napisao povodom smrti dr Vladimira Glavaša, 1909. godine, za nas veoma značajan, objavljen je u Južnomađarskom glasniku sa dragocenim opisom i podacima o našem velikom narodnom dobrotvoru.

Preko Čehoslovačke, Švajcarske i Nemačke 1899. godine putuje za Francusku na svetsku izložbu koja se održavala u Parizu. Iskoristivši blizinu Engleske posetio je London, gde se zadržao duže vreme. Posle ovih putovanja objavio je putopis pod naslovom „Slike sa obrazovanog zapada”.

Jene Sentlarai je 1882. godine primljen za dopisnog člana Mađarske akademije nauka. Već godinu dana kasnije, 1883, kao docent, predavao je najnoviju istoriju na Budimpeštanskom univerzitetu. Za dopisnog člana Srpskog učenog društva izabran je 1885, a Matica srpska ga bira za počasnog člana 1910. godine. Priznanje mu stiže i iz rodnog mesta – Vranjevo ga 1916. godine bira za počasnog građanina.

Njegovi značajni radovi su „Sto godina iz istorije Južne Ugarske“, te istraživanja: „Uspomene iz istorije mađarskih Srba“, „Srpski manastiri na teritoriji Mađarske“, „Seobe Vlaha na teritoriji južne Ugarske u XVIII veku“, „Istorija dunavskih flotila“, „Utvrđenje Bečkerek“, „Spomenici i ostaci ruševina zgrada u Čanadskoj županiji“, „Torontalska drevna naselja duž Tise“ itd.

Zahvaljujući izvanrednom poznavanju srpskog, mađarskog, nemačkog, rumunskog, francuskog, slovačkog, latinskog i staroslovenskog jezika, bez ikakvih problema je proučavao raspoložive istorijske izvore na prostorima južne ugarske. Velike zasluge ima u proučavanju i pisanju istorije Mađara, Srba, Nemaca i Rumuna u XVIII veku. Tokom svog boravka u Temišvaru aktivno učestvuje u osnivanju kulturnih institucija. Kao aktivan član Mađarske akademije nauka daje svoj neprocenjivi doprinos Istorijskom odboru i Istorijskom društvu, Istorijskom i književnom odeljenju udruženja Sent Ištvan, Arheološkom društvu, Društvu heraldike i genealogije. Bio je i član i predsednik literarnog društva Aranj Janoš u Južnoj Ugarskoj.

Dr Jene Sentklarai je imenovan za čanadskog kanonika 1893. godine, a za opata 1895. godine. Umire u Temišvaru kao veliki prepošt čanadskog kanona u 82. godini života, 12. oktobra 1925. godine.

Sahranjen je u suterenu temišvarske katedrale.

 

Korišćena literatura:

Zrenjaninski arhiv, Arhiva Novobečejske katoličke parohije, Šamu Borovski, Jožef Belovai, Zoltan Kalapiš-Életrajzi kalauz 2002, 2003, Zoltan Kalapiš-Történelem a föld alatt, 1995, Banatski istoričar-dr Jene Sentklarai, Borbeni Novobečejci-Endre Ištvanfi, Ištvan Sekereš Gelert-Letopis 2009

Podržite sajt

Ukoliko želite, donacijom, da pomognete razvoj sajta.

Podržite...

Sakupljanje kulturno-istorijske građe Novog Bečeja smatramo izuzetno važnim i velikim poslom. Za nove naraštaje... sa novom tehnologijom... da vide prošlost... drugačije će ostati zaboravljena.

Već 10 godina se bavimo time, uporno i vredno a ipak je ostalo još mnogo toga da se uradi, mnogo posla je pred nama.

Dobru...

Ako posedujete neki materijal ili saznanja za koje smatrate da bi dopunile sajt, uključite se... Možete komentarisati članke ili nam slati materijale, fotografije na salevidak@gmail.com. Ili prosto svoje predloge, ideje, komentare kako da poboljšamo sajt iznesite Ovde

Ideju...

Za one imućnije Novobečejce koji mogu i žele materijalno da pomognu razvoj ove ideje, daju vetar u leđa, koji žele da budu dobrotvori, sponzori, donatori...

...stojimo na raspolaganju na broju 060 013 01 01

© 2016 Novi Bečej - Online. All Rights Reserved. Designed By SaleVidak