Matejski brod

Tragovi stalnih ljudskih naselja na području novobečejske opštine otkriveni su na Borđošu, Garajevcu i Matejskom brodu. Metejski brod, kao značajno arheološko nalazište, Rešenjem Zavoda za zaštitu i naučno proučavanje spomenika kulture NR Srbije 1950. godine stavljen je pod zaštitu države.

Arheološki lokalitet Matejski brod nalazi se na oko 6 kilometara severoistočno od Novog Bečeja, na granici dva potesa: Matej i Šimuđska strana. To je ustvari izdvojeni plato, na samoj ivici niže lesne terase, elipsastog oblika, veličine 136X50 metara. Na zapadnoj strani plato se okomito spušta, prelazeći u baru, ostatka nekadašnjeg rečnog korita Malog Begeja. Na ovom lokalitetu su od 1949-1952. godine vršena zaštitna iskopavanja i tada je otkriveno sedam neolitskih kuća. Sve su kuće razdvojene uskim prolazima, što navodi na razmišljanje o mogućnosti postojanja primitivne urbanizacije. Arheološki lokalitet Matejski brod je neolitsko naselje koje pripada srednjem neolitu potiske kulturne grupe, koja se datuje u periodu od 3900-3550. godine pre naše ere. Potiska kultura obuhvata severno područje naše zemlje sa koncentracijom lokaliteta između reka Moriša, Zlatice i Tise, sve do reke Galacke koja čini južnu granicu prostiranja. U poznijim fazama ova kultura se širi na jug duž reke Tise i to prevashodno sa banatske strane.

Naselja potiske kulture podizana su na nešto uzdignutijim delovima terena, pa su zahvaljujući tome bila zaštićena od visokih voda. Lokalitet Matejski Brod je pretežno ribarsko naselje na šta ukazuju plitke posude za ribu i tegovi za ribarske mreže. Nalazi ugljenisanih žitarica ukazuju nam na razvitak zemljoradnje. Razvijeno u tom periodu je i stočarstvo o čemu svedoči veliki broj nađenih ostataka životinjskih kostiju.

Plastični ornamenti u vidu nalepka ili rebara mogu pokrivati površinu po sudu deleći je na zasebne celine. Ornamentika grube keramike izvedena je tehnikom urezivanja meandoidnih motiva ili cik-cak linija. Keramika je svetlo mrke, žućkaste, ciglasto-crvene boje, bez prevlake, često sa tragovima crvenog bojenja.

Kultnu keramiku potiske kulture čine žrtvenici i zoomorfni poklonici izrađeni u obliku životinjskih glava /bik, ptica/. Idolna plastika je zastupljena retkim primercima. Karakteristična su i oruđa koja se izrađuju od kosti, kamena i pečene zemlje. To su pljosnate kamene sekire, oruđa od kosti, šila, spatule, harpuni kao i alatke od roga. Poznata je upotreba opsidijana o čemu govore brojni nalazi sa ovog lokaliteta od koga su izrađeni kremeni nožići.

Detaljnija istraživanja i proučavanja potiske kulture kao i samog lokaliteta Matejski Brod pružiće nam više podataka o postojanju i trajanju potiske kulture na našem području.

Višeslojno arheološko nalazište Matejski brod

nalazi sa na elipsastom platou, na obali nekadašnjeg rukavca Tise, Malog Begeja. Plato je nepravilnog, približno elipsoidnog oblika, površine oko 3500 m2. Uzdiže se oko 7 m iznad nivoa nekadašnjeg rukavca Tise. Od Novog Bečeja udaljen je 6 km u pravcu severo ― istoka .

Arheološka istraživanja na ovom lokalitetu započeta su 1949. godine pod rukovodstvom Š. Nađa, tadašnjeg upravnika Gradskog muzeja u Zrenjaninu. Istraživanja su obavljena u kontinuitetu do 1952. godine Posle duže pauze, Narodni muzej u Zrenjaninu je 1962. godine nastavio sistematska istraživanja Matejskog broda. Arheološkim radovima, koji su trajali do 1965., rukovodio je R. Radišić, kustos Narodnog muzeja u Zrenjaninu.

Zemljište platoa Matejski brod se sa zapadne strane odronjava skoro celom svojom dužinom (136 m ). Zbog toga su istraživanja od samog početka bila usmerena upravo na ispitivanje zapadne polovine platoa, kao  najugroženijeg dela lokaliteta.

Arheološkim istraživanjima je utvrđeno da su na platou Matejski brod u dužem vremenskom periodu podizana veća ili manja stalna naselja. Najstarije, verovatno kratkotrajno naselje nastalo je u srednjem neolitu, tokom pozne faze starčevačke kulture. Mlađem neolitu pripadaju dva naselja: vinčansko, koje je nastalo tokom faze Vinča ― Tordoš II, dok je iznad njega formirano naselje potiske kulture. U okviru tog naselja istraženo je deset nadzemnih kuća. Plato Matejski brod je bio naseljen i tokom kasnog bronzanog doba, a zatim je, sve do srednjeg veka bio nenaseljen.

Po konfiguraciji zemljišta i hidro-sistemu teritorija Vojvodine pružala je pogodne uslove za naseljavanje i boravak praistorijskih, posebno neolitskih zajednica. Uslove za podizanje naselja ptružale su dugačke i uzdignute obale reka, bara, potoka, lesne terase i grede koje su dominirale dolinama reka. Ova mesta naseljavana su iz više razloga: blizine vode neophodne za život, bezbednost od visokih vodostaja i poplava, mogućnost korišćenja tekućih voda kao prirodnih komunikacija.

Povoljne ekološke karakteristike uticale su i na izgradnju neolitskih naselja na Matejskom brodu. Period primitivne zemljoradnje i prvih početaka stočarstva smenjuje kulture mezolitskih lovaca i skupljača plodova. Sedelački način privređivanja, vezan za obradu zemlje, uslovljava i podizanje trajnih naselja. Uporedo sa razvojem zemljoradnje i stočarstva počinje izrada grnčarije u koju se odlaže i sprema hrana, glačanih kamenih alatki, izgradnja poluukopanih, a zatim i nadzemnih stambenih objekata. Istraživanjima na Matejskom brodu detaljnije su dokumentovani neki od ovih dugotrajnih i složenih procesa.

 

Matejski Brod / Snežana Marinković, arheolog Narodni muzej Zrenjanin

Prijavite se za novosti

Prijavite se ako želite da dobijate novosti sa sajta na vaš e-mail.

Podržite...

Sakupljanje kulturno-istorijske građe Novog Bečeja smatramo izuzetno važnim i velikim poslom. Za nove naraštaje... sa novom tehnologijom... da vide prošlost... drugačije će ostati zaboravljena.

Već 10 godina se bavimo time, uporno i vredno a ipak je ostalo još mnogo toga da se uradi, mnogo posla je pred nama.

Dobru...

Ako posedujete neki materijal ili saznanja za koje smatrate da bi dopunile sajt, uključite se... Možete komentarisati članke ili nam slati materijale, fotografije na salevidak@gmail.com. Ili prosto svoje predloge, ideje, komentare kako da poboljšamo sajt iznesite Ovde

Ideju...

Za one imućnije Novobečejce koji mogu i žele materijalno da pomognu razvoj ove ideje, daju vetar u leđa, koji žele da budu dobrotvori, sponzori, donatori...

...stojimo na raspolaganju na broju 060 013 01 01

© 2016 Novi Bečej - Online. All Rights Reserved. Designed By SaleVidak