Vranjevo i Turski Bečej 1918.

Današnji Novi Bečej činila su 1918. dve posebne administrativne opštine: Vranjevo i Turski Bečej. Njih je i tada razdvajao samo jedan manji kanal, ili jendek, kako ga mi Banaćani nazivamo. Dok je u Turskom Bečeju većinsko stanovništvo bilo mađarsko, dotle je u Vranjevu u apsolutnoj većini bilo srpsko, i to naseljeno graničarima iz nekadašnje razvojačene Potisko-pomoriške granice. Vranjevčani kao vredni i bogati domaćini su živeli ceo vek u okviru Velikokikindskog dištrikta, ali bili su i trgovci najznačajnijeg žitarskog izvoznog centra Banata na obali Tise. Oni su svojom ekonomskom snagom uspevali da odole mađarizaciji i sačuvaju svoj nacionalni identitet, gde im je posebno smetalo da se njihovo mesto mađarski naziva Aracs.Za razliku od Vranjeva, u Turskom Bečeju najveći deo stanovništva činili su Mađari i to agrarna sirotinja koja je radila na imanjima Rohoncija, Šoljmošija i Ivanovića, ali je bilo i dosta uspešnih i bogatih zanatlija.

Prvi svetski rat i njegov završetak, baš zbog ove nacionalne raznolikosti, stanovnici ova dva naselja različito su doživljavali završetak Prvog svetskog rata. Dok su vranjevački i turskobečejski Srbi euforično dočekali srpsku vojsku na čelu sa brigadirom Ristićem, dotle su Mađari bili zaplašeni, ne samo za sudbinu Monarhije, već i svoju. Jedan hroničar toga vremena zabeležio je da „Mađari kukaju za svojom propalom otadžbinom, dok Sloveni pevaju svom oslobođenju i ostvarenju sna o ujedinjenju“. Dolaskom srpske vojske u Banat prethodili su socijalni nemiri i anarhično stanje koje nije mimoišlo ni ova dva naselja. I srpska i mađarska sirotinja iskoristila je ovu situaciju i vreme izvesnog bezvlašća za pljačku trgovačkih radnji i imanja veleposednika. Tako je 3. novembra 1918. opljačkana i zapaljena radnja trgovca gvožđarskom robom Jevrejina Huga Rihtera u centru T. Bečeja. Kolike je razmere poprimila ova pobuna svedoči podatak da je jedna kaznena ekspedicija sa stotinak nemačkih vojnika iz Temišvara došla u grad da je uguši. Organizatore nemira, njih pet, streljali su 16. novembra 1918. ispred vranjevačke pravoslavne crkve, a sledećeg dana, ista sudbina zadesila je i trojicu Novobečejaca.

Da bi sprečili haotično stanje sami građani u ova dva mesta izabrali su tzv. Narodna veća na čijem čelu je u T. Bečeju bio Giga Jovano vić, a u Vranjevu Bogoljub Malešev. Zanimljivo je istaći da je i pored toga što je u Vranjevu mađarsko stanovništvo bilo manjinsko da je u Veću bilo, od 26 članova, čak 9 Mađara. Oslobodilačka srpska vojska pod komandom kapetana Milačića, a pod zapovedništvom Dragutina Ristića ušla je u Vranjevo 21. novembra 1918. u 16 časova, a u T. Bečej sat kasnije. Srpsko stanovništvo,u oba naselja, razdragano je pozdravilo srpsku vojsku, a brigadira Ristića vezenom košuljom darivala je Draginja Josimović. Za tu priliku u centru T. Bečeja podignuta je svečana tribina sa koje je meštane oba naselja pozdravio sam Ristić. Zahvalnost srpskoj vojsci, za oslobođenje, izrazio je Giga Jovanović, a brigadir Ristić je šaljivo prokomentarisao da su meštani trebali upaliti voz slame jer je počelo da se smrkava, a u selu, u to vreme, nije bilo struje. Ishranu i smeštaj srpske vojske prihvatilo je stanovništvo oba naselja, a ekonom Rada Lucić, koji je bio na čelu Narodne garde u mestu ispekao je vola za oslobodioce. On je svojim novcem i prilozima građana izdržavao oko stotinak srpskih vojnika. Dvadeset godina kasnije, u svojim sećanjima na te dane zabeležio je da „ prihvatanje te dužnosti 1918, na kojoj se nalazio, nije bilo ni malo bezazleno. Malo ko se toga želeo prihvatati. Stvar je bila prilično tugaljiva, jer u slučaju da se vratila mađarska vojska odosmo mi u .., ali ja sam se primio ove dužnosti pa šta mi Bog da".

Na Velikoj narodnoj skupštini 25. novembra u Novom Sadu, kada su se oblasti Banata, Bačke i Baranje priključile Kraljevini Srbiji, učestvovalo je osam Vranjevčana i dvojica Turskobečejaca. Jedna od prvih posleratnih mera bilo je uklanjanje spomenika koji su simbolizovali vreme Austro-Ugarske. Tako je srušen i uklonjen spomenik slobode podignut 1903, ali i spomenik grofu Lejningenu-Vesterburgu, novobečejskom zetu, jednom od aradskih žrtava iz revolucije 1848/49. Međutim ovde ipak treba istaći da je sačuvan spomenik mađarskim žrtvama i branocima T. Bečeja u događajima iz 1848/49. koji se i danas nalazi na katoličkom groblju u N. Bečeju, zahvaljujući, pre svega, Gigi Jovanoviću i Miloradu Vlaškaliću, poslednjem banu Dunavske banovine koji je bio naš sugrađanin.

Prijavite se za novosti

Prijavite se ako želite da dobijate novosti sa sajta na vaš e-mail.

Podržite...

Sakupljanje kulturno-istorijske građe Novog Bečeja smatramo izuzetno važnim i velikim poslom. Za nove naraštaje... sa novom tehnologijom... da vide prošlost... drugačije će ostati zaboravljena.

Već 10 godina se bavimo time, uporno i vredno a ipak je ostalo još mnogo toga da se uradi, mnogo posla je pred nama.

Dobru...

Ako posedujete neki materijal ili saznanja za koje smatrate da bi dopunile sajt, uključite se... Možete komentarisati članke ili nam slati materijale, fotografije na salevidak@gmail.com. Ili prosto svoje predloge, ideje, komentare kako da poboljšamo sajt iznesite Ovde

Ideju...

Za one imućnije Novobečejce koji mogu i žele materijalno da pomognu razvoj ove ideje, daju vetar u leđa, koji žele da budu dobrotvori, sponzori, donatori...

...stojimo na raspolaganju na broju 060 013 01 01

© 2016 Novi Bečej - Online. All Rights Reserved. Designed By SaleVidak