Recenzija

Počev od sredine 19. veka fotografija kao važna inovativna grana primenjene umetnosti (posredstvom Budimpešte i Beča) polako utire sebi put i u Banatu, gde je u županijskom središtu, u Velikom Bečkereku, Ištvan Oldal stariji već 1853. otvorio prvi stalni slikarski atelje. Budući da je prvi pojavni oblik fotografije – dagerotipija, u to vreme bio veoma skup za obično građanstvo, i nepraktičan sa aspekta umnožavanja i izlaganja, fotografija je bila dostupna samo za odabrane. Tek su se šezdesetih i sedamdesetih godina XIX veka stvorili uslovi za širenje ove vizuelne izražajne forme. Tehničkim usavršavanjem izrade fotografija je – budući da je sada rađena na papiru te da je postojala mogućnost umnožavanja – preko noći postala rasprostranjena i dostupna skoro svima. Koliko je ova novina bila popularna u Banatu  govori i činjenica da se ovom granom vizuelne kulture (koja je sve do 1902. godine smatrana umetničkom disciplinom), u obliku zanata, u periodu do 1918. godine bavilo ukupno oko 180 svetlopisaca. Jedan deo njih je, počev od 1870-ih godina, radio i u Turskom (Novom) Bečeju.

Karolj Andre, neumorni, vredni tragalac za zavičajnom istorijom Novog Bečeja, u ovoj svojoj knjizi sabrao je sve dostupne činjenice, koje dokumentuju rad negdašnjih novobečejskih svetlopisaca, prikupivši usput i vrednu foto-građu koja potvrđuje rad ovih majstora svetlopisa. Karolj Folkman (Volkmann), Konstantin Vukov, Geza Sakač i drugi poslenici ovog umetničkog zanata ceo su svoj život posvetili foto-dokumentovanju lica, događaja i predela negdašnjeg Novog Bečeja, te se na osnovu njihovog rada naziru i fotografijom ispisane konture istorije Novog Bečeja – što daje posebnu vrednost ovom radu.

Poznata je stvar  da je fotografija ponekad isto toliko važna kao i pisani tekst, jer fotografija kao dokument često više govori o nekom licu ili događaju, nego više stranica ispisanih tekstom. Knjiga Karolja Andrea upravo to dokazuje, skrećući pažnju na negdašnje svetlopisce (što stalne, što putujuće, pa i amatere), koji su se često reklamirali i kao slikari, a koji su ostavili značajan foto-trag u Novom Bečeju ili o Novom Bečeju.

Dvadeset prvi vek je, kao što nam je poznato, pretežno vek vizuelne komunikacije i naglašene upotrebe fotografije u međusobnoj komunikaciji, ali i na internetu, te nam ovo delo o novobečejskim svetlopiscima ponovo skreće pažnju na važnost i značaj fotografskog zapisa (bilo da se radi o originalnom snimku ili o štamparski umnoženoj fotografiji na starim razglednicama), ne samo kao dokumenta, već i kao umetničke izražajne forme.

I na kraju: ovo delo će nas zasigurno navesti na promišljanje o značaju i vrednosti fotografije (i one starije, a i novije), o potrebi njenog čuvanja, jer arhiviranjem svojih starih porodičnih fotografija, zapravo, čuvamo i svoju istoriju i svoj identitet.

Pišite nam...