Fragmenti iz prošlosti našeg kraja

Prihvatajući se zadataka objavljivanja u „Našim novinama“ samo nekih fragmenata iz prošlosti našeg kraja, osnovna namera mi je da, na osnovu do sada objavljenog materijala, posebno iz istorije Vojvodine, izdvojim onaj deo koji se odnosi na sadašnje naseljeno mesto Novi Bečej i njegovu užu i širu okolinu, te da naše građane upoznam samo sa nekim istorijskim događajima prohujalih vekova, a koji su, posredno ili neposredno, vezani za istoriju našeg mesta.

Jasno je da pri tome nisam, objektivno, mogao da dođem do celukopnog objavljenog materijala, niti da izbegnem neke istorijske događaje koji se odnose na šire područje, a posebno one koji su, na bilo koji način vezani za istoriju našeg naroda u oviru Habsburške monarhije, kao i njenih odnosa sa Turskom, kad je ova, u svojim osvajačkim pohodima, zauzevši  Balkansko poluostvro, prešla Savu i Dunav, zakoračila u Srednju Evropu i, sa manjim prekidima, tu se zadržala sve do početka XVIII veka.

Druga, ne manje važna, namena objavljivanja fragmenata iz prošlosti našeg kraja je da sa svoje strane doprinese unošenju elemenata zavičaja u nastavu naših osnovnih škola, kao i njihovom povezivanju sa društvenom sredinom  u kojoj žive i rade kao obrazovno-vaspitne ustanove.

Bez pretenzija da sam obuhvatio najbitnije, kao i bez pretenzija da nisam nigde učinio neku materijalnu ili neku drugu grešku, svaku dobronamernu kritiku i svako dobronamerno ukazivanje na učinjene propuste i nedostatke primam sa zahvalnošću i imaću ih u vidu u svom budućem radu na ovom polju.

Arheološki fragmenti

Prvi tragovi stalnih ljudskih naselja na našoj užoj i široj teritoriji (naseljeno mesto Novi Bečej i njegov atar) javljaju se i potiču iz neolitskog (mlađeg kamenog) doba, pa, preko enolita (bakarnog doba), dopiru do bronzanog i starijeg gvozdenog (halštatskog ) doba, što znači da obuhvata vremensko razdoblje između 3000 – 1000 godine pre nove ere. Najstarija i , do sada, prema nađenom arheološkom materijalu, najbolje ispitana preistorijska nalazišta na našem području jesu Matejski brod i Borđoš.

Prvo nalazište, Matejski brod, geografski je orijentisano nešto severoistočno od sadašnjeg naseljenog mesta Novi Bečej, i ima samo jedan lokalitet, a vremenski potiče iz mlađeg kamenog, preko bakarnog, do bronzanog doba (3000 – 1000 godine pre nove ere).

Ovde su otkriveni vidni tragovi kuća-poluzemunica, pravilnog četvrtastog oblika, čiji su uslovi redovno orijentisani prema glavnim stranama sveta, a pod im je sa drvenom supstrukturom i premazom od blata. Ukupno je otkriveno sedam kuća.

Od arheološkog materijala i drugih predmeta, nađeno je obilje pečene keramike vinčanskog i potiskog tipa (sa primitivnim šarama-ornamentima), ostaci oruđa od gline i kostiju, nešto materijala iz bronzanog i početka starijeg gvozdenog doba. Pored toga, nađeni su ostaci peći, jedno ognjište, zatim jedan grob sa zgrčenim skeleto i jedan konjski grob.

Drugo nalazište, Borđoš, geografski je orijentisano nešto jugozapadno od sadašnjeg naseljenog mesta Novi Bečej i ima dva lokaliteta.

Prvi lokalitet ovog nalazišta potiče iz mlađeg kamenog doba sa elementima (oko 2500 godine pre nove ere). U ovom lokalitetu je nađena jedna sedeća neolitska statueta od pečene gline koja u krilu drži sud;  po celini svoje koncepcije, ona je potpuno izuzetna za naše mlađe kameno doba, iako se u detaljima stila i ornamentike, kao što je pomenuto, može vezati za vinčansku i potisku plastiku.

Drugi lokalitet ovog nalazišta potiče iz bronzanog i početka starijeg gvozdenog doba (oko 1500 – 1000 godine pre nove ere). U ovom lokalitetu nađeno je nekoliko bronzanih ostava i jedno groblje sa urnama (posebo zaštićen pepeo pokojnika ), što navodi na zaključke da su stanovnici ovog naselja u tom periodu spaljivali svoje mrtve, jer je to , verovatno, predstavljalo sastavni deo njihovog paganskog verskog obreda.

Sa gledišta razvoja društvenih odnosa, vremensko razdoblje između 3000 – 1000 godine pre nove ere na našoj teritoriji jeste doba varvarstva, odnosno doba postepenog nestajanja vlasti žene i opadanje njene vladajuće uloge u porodici i društvu uopšte (materijarhat), a postepenog porasta uloge i učvršćivanja vlasti muškarca (patrijarh). Ovaj proces se javlja kao posledica nastajanja velike društvene podele rada (potiskivanje skupljačke privrede i napuštanja skitničkog načina života, te pojava zemljoradnje, stočarstva i stalnih ljudskih naselja).

Ostaci materijalne kulture iz rimskog perioda na našem užem i širem područja veoma su malobrojna i još uvek nepotpuno i nedovoljno ispitani i utvrđeni.

Naseljeno mesto Novi Bečej, sa svojim užim i širim područjem, bilo je izvesno kraće vreme u sastavu rimske provincije Dakije (kao njen zapadni deo) od cara Trajana (98 – 117 godine nove ere), pa, verovatno, do pred kraj vladavine cara Aurelijana (270-275 godine nove ere). U tom vremenskom razdoblju naše područje predstavljalo je i veoma važnu strategijsku tačku istočnog dela severne granice Rimske imperije u Evropi, jer je bilo jedan od delova LIMES-a najbolje utvrđene i najbolje branjene rimske granice prema varvarima u Evropi, a koja je u svom delu išla levom obalom reke Moriš do njenog ušća u reku Tisu, zatim nizvodno levom obalom reke Tise do njenog ušća u reku Dunav, i, najzad, odatle uzvodno rekom Dunav.

Iz ovog perioda, odnosno iz vremena posle cara Trojana, potiče naselje rimskog vojnog logora, koje se, po svemu sudeći nalazilo na području današnjeg Garajevca – sa leve strane puta koji vodi za Bašaid.

Sve veća najezda varvara iz istočnih delova Evrope, posle pomenutog rimskog Aurelijana, kao i naglo slabljenje odbrambene moći Rimske Imperije u celini, imali su za posledicu pomeranje LIMES-a u ovom području sa linije Moriš – Tisa na desnu obalu Dunava – nizvodno od ušća Tise u isti.

Posle povlačenja Rimljana sa ovog područja, ceo Banat, pa prema tome, i naš kraj, doživljava velike etničke promene i postepeno menja strukturu svoga stanovništva u celini, čiji znatan deo, već u samom početku, čine i Južni Sloveni.

Tags:

Naše novine

Za NAŠE Novine

To što sajt novibechej.com ima prilike prezentovati NAŠE Novine od prvog do poslednjeg broja, prvenstveno treba da smo zahvalni Aleksandru Radakoviću - Aci (1939-2019), koji je sačuvao sve brojeve i ukoričio ih u štampariji 1 Maj, gde je jedno vreme bio u stalnom radnom odnosu. Zahvalni smo i Acinoj supruzi Vidosavi (Mijatov) Radaković, što nam je dozvolila digitalizaciju ove za Novi Bečej vredne zaostavštine kako bi bila dostupna svim zainteresovanima.