Osnovna škola u Novom Bečeju

Nema podataka o nastanku škola u Novom Bečeju ni u opštinskim, ni u crkvenim dokumentima, pa su sveštenici, početkom dvadese­tog veka, pokušali da na osnovu usmenih kazivanja da dođu do najstarijih vremena — od kada su škole osnovane i počele s radom. U tom su malo uspeli, jer su se sećanja protezala najdalje do polovine devetnaestog veka. Zbog toga smo prinuđeni da koristimo opšte podatke o školama u Banatu, jer se među tim podacima pominje postojanje, ali ne i godina nastanka, škole u Novom Bečeju i Vranjevu.

Iako dr Jovan Erdeljanović u svojoj knjizi Srbi u Banatu (na str. 333) iznosi da je u školskom Letopisu zabeleženo da 1732. godine u Novom Bečeju postoji škola. Taj podatak je nepouzdan, jer takav školski letopis nismo pronašli, a posebno što je sve ono što je Erdeljanović zabeležio o Novom Bečeju i Vranjevu učinio na osnovu predanja.

Osnovna škola u Novom Bečeju, prvi put se pominje 1758. godine, kada je protosinđel Arsenije Radivojević obavio generalnu vizitaciju temišvarske Eparhije. Od šezdeset devet opština, koje je posetio, u je­danaest opština je bilo škola sa »mađisterima-učiteljima«, od kojih su samo Novi Bečej, Melenci i Kikinda imali škole sa po dvadeset đaka. U svim drugim mestima gde su škole postojale, bilo je znatno manje đaka. Zabeležio je da su plate učitelja bile male i da je obično od đaka plaćano po tri forinte, a u nekim opštinama po dve veke žita. Novi Bečej je to 1758. godine imao sedamdeset tri doma, dok su Kikinda i Melenci imali isti broj đaka, ali sa po tristo domova. Novi Bečej je imao relativno veliki broj đaka u odnosu na broj domova, verovatno zato što su u tu školu išli i đaci iz obližnjeg Vranjeva, koje u to vreme još nije imalo školu. No, i pored toga, to govori, da je Novi Bečej imao bolju ekonomsku osnovu, koja je omogućavala pohađanje škole većem broju đaka nego u Kikindi i Melencima, a da se i ne govori o drugim manjim i siromašnijim opštinama. Treba imati u vidu da je Vranjevo, posle naseljenja graničara, 1752. godine imalo 140, a 1771. godine 195 domova. Znači, da je 1758. godine, kada je uziman podatak o broju učenika moglo imati najviše do 160 domova, što sa novobečejska 73 doma čini ukupno 233. Prema tome, ekonomska osnova Novobečejaca verovatno je omogućavala školovanje većeg broja učenika.

Prvi učitelj koji se pominje u Novom Bečeju 1758. godine bio je magistar Gavril. Pominje se i magistar Petar, kod koga je još ranije učio novobečejski pop Teodor Popović. Pop Teodor se zađakonio i zapopio 19. septembra 1749, što bi značilo da je školu učio bar dve-tri godine ranije. To navodi na pretpostavku da je u Novom Bečeju posto­jala škola nekoliko godina ranije i da je prvi njen učitelj bio magistar Petar. U prilog tome ide i podatak, koji iznosi Dositej Obradović u svo­joj knjizi Život i priključenija, da je njegov brat Ilija učio školu u Čakovu negde još 1745. godine. Ako je Čakovo već tada imalo školu, onda je svakako morao imati i Novi Bečej.

Kasnije se, i u popisima iz 1768. i 1772. godine takođe pominje novobečejska škola, a u popisu 1784/85. ističe se da je školska zgrada u dobrom stanju i da ima posebnu učionicu i stan za učitelja. Školu je izdržavala, kaže se, u popisu 1784/85, i učitelja plaćala opština, a uči­telj je bio Mihailo Madžarac, koji je završio tečaj za učitelja kod Todora Jankovića u Temišvaru. Škola je te godine imala trideset jednog đaka, a učiteljska plata bila je pedeset forinti godišnje u novcu, stan od dve sobe i kuhinje, četiri jutra zemlje, četiri funte sveca i sto sno­pova trake za ogrev.

Direktor srpskih škola, Avram Mrazović je već 1787. godine samo tri godine, pošto je konsatovano da je zgrada u dobrom stanju, u svom izveštaju napisao da su na zgradi novobečejske škole nastali takvi kvarovi da se u njoj ne može izvoditi nastava. Zbog toga se moli županija da hitno preduzme korake, kako bi škola za početak naredne školske godine mogla nesmetano da nastavi sa radom. Učiteljska plata 1787. godine bila je sedamdeset forinti godišnje.

Mađarska škola postojala je izgleda u Novom Bečeju još negde devedesetih godina osamnaestog veka. U arhivskom materijalu za 1783. godinu nalazi se pismo upućeno županiji kojim se moli da primora novobečejskog vlastelina na uspostavljanje katoličke škole i postavljanje učitelja. Ubrzo vlastelin Hadžimihajlo odgovara, da je spreman da do­tira novog katoličkog učitelja ako je školovan. Može se pretpostaviti da je možda već te, ili naredne godine, počela sa radom i mađarska os­novna škola u Novom Bečeju. Prema Sentklaraiu prva mađarska os­novna škola bila je na obali Tise, odakle je premeštena na mestu gde je današnji parohijski dom (možda između parohijskog doma i same crkve).

Iz kanonske vizitacije (popis 1836), vidi se da je zgrada škole bila u dosta lošem stanju, ali da je već te godine škola imala 321 učenika. Škola je imala tri razreda. Te godine učitelj je Horváth Mihály, star tri­deset četiri godine koji govori mađarski, srpski (ilirski) i nemački jezik, a uz to i latinski.

Prema podacima, pri kraju devetnaestog veka postojale su u No­vom Bečeju dve četvororazredne srpske osnovne škole, ženska i muška. Ženska škola je 1896/97. godine imala 64 učenice, u redovnoj i 23 u povtornoj nastavi, dok je muška imala 86 đaka u redovnoj i 32 u povtornoj nastavi. Obe škole (zajedno) imale su 205 učenika.

Učitelji su bili: Stevan Perišić iz Sombora i Darinka Nerandžić, rođena Brašovan iz Vršca. Plate učitelja su bile petsto forinti godišnje i besplatan stan.

Za nešto manje od deset godina (1905) povećao se broj đaka u srpskoj školi za svega osam, od 205, koliko ih je bilo 1896/97, na 213 u 1905. godini. Te godine bilo je i srpske dece koja uče »strane škole« — njih sedamnaest. U pitanju su verovatno srpska deca koja pohađaju jevrejsku ili mađarsku osnovnu školu. Te godine u popisu se navodi i zabavište, koje prethodnim popisom nije obuhvaćeno, pa se pretpostavlja da je u međuvremenu otvoreno. Učitelji su bili: Milan Ćosić, rođen u Lipovi 1865, sa stazom od dvadeset godina, u Novom Bečeju osam godina. Bavi se književnošću, oženjen i ima dvoje dece. Govori srpski, mađarski i nemački. Darinka Nerandžić - Brašovan, rođen 1870. u Vršcu, radni staž devetnaest godina u Novom Bečeju šesnaest, udata; dece nema, govori srpski, mađarski i nemački.

Između dva svetska rata osnovna škola u Novom Bečeju 1931. godine imala je pet srpskih i osam mađarskih odeljenja:

Srpska odeljenja:

I razred, 1 odeljenje učiteljica Leposava Jovanović - 55 đaka

II razred, 1 odeljenje učiteljica Sara Čiplić - 65 đaka

III razred, 2 odeljenja učiteljica Ana Miok - 41 đak, učitelj Dušan Gibarac - 44 đaka

IV razred, 1 odeljenje učitelj Žarko Čaplić - 58 đaka


Svega: 263 đaka

Mađarska odeljenja:

I razred, 3 odeljenja učiteljica Ilona Haršanji - 34 đaka, učiteljica Ljubica Vujić - 52 đaka, Šušanj učitelj Mihalj Marković - 63 đaka

II razred, 2 odeljenja učiteljica Bosiljka Puškarević - 66 đaka, Šušanj učiteljica Ljubica Vujić - 60 đaka

III razred, 2 odeljenja učiteljica Marija Pecarski - 62 đaka, učiteljica Anka Toranjski - 66 đaka

IV razred, 1 odeljenje učiteljica Milica Glavaški - 74 đaka

Svega: 477 đaka

Zabavište:

Srpsko odeljenje, zabavilja Paula Konc

Mađarsko odeljenje, zabavilja Emilija Bodnar

Upravitelj škole bio je Blažo Lazović

Sadržaj

Podržite sajt

Ukoliko želite, donacijom, da pomognete razvoj sajta.

Podržite...

Sakupljanje kulturno-istorijske građe Novog Bečeja smatramo izuzetno važnim i velikim poslom. Za nove naraštaje... sa novom tehnologijom... da vide prošlost... drugačije će ostati zaboravljena.

Dobru...

Ako posedujete neki materijal ili saznanja za koja smatrate da bi dopunila sajt, priključite nam se... Možete komentarisati članke ili nam slati materijale, fotografije... koje ćemo rado objaviti.

Ideju...

Oni imućniji Novobečejci koji mogu i žele materijalno da pomognu razvoj sajta, da budu dobrotvori (kako se nekada to radilo) mogu nas kontaktirati i dati svoj doprinos ideji koja nam je zajednička.