Pravoslavna crkva u Novom Bečeju

Na crkvi stoji godina izgradnje — 1774, što ne odgovara stvarno­sti. Taj datum potiče iz 1871. kada je crkva popravljana, a nađen je 12. septembra 1931. Tada je Novi Bečej i okolinu zahvatio orkan, koji je naneo velike štete i odneo dvadesetak ljudskih života. Potopljena je lađica koja je saobraćala između Starog i Novog Bečeja i tom prilikom se utopilo u Tisi više od dvadeset lica. Tada je srušen i vrh pravoslavne crkve u Novom Bečeju.

U jabuci srušenog dela tornja nađena je limena kutija puna ulja u kome je bio list hartije na kome je pisalo:

»Prilikom obnavljanja ovog čestnog krsta i celoga tornja sa no­vim krovom, koje se zbilo 1871. godine dana 2. septembra potom­stvu našem znanja radi ovo pribeležiti za dužnost držimo:

»1. Sveta crkva ova zidana je 1774. godine u vreme turskog rata pod vladom Cara Josifa II, a krst na tornju podignut je zbog ratnih vremena tek 1789.

»2. Krst je ponovo pozlaćen i toranj ponovo pokriven kao što je gore označeno 2. IX 1871. Crkvena skupština«.

Neki podaci u ovom dokumentu nisu tačni sem oni pod rednim brojem 2, kada je crkvena skupština ponovo pokrila toranj i ponovo pozlatila krst.

Sentklarai u svojoj knjizi Istorija parohija Čanadske biskupije kaže da su pravoslavni u Novom Bečeju još 1685. godine osnovali svoju parohiju, a crkvu su izgradili 1731. Sadašnju veliku crkvu su s manje ukrasa izgradili 1786. godine. Iako je u to vreme bečejski spahiluk već četiri godine bio u rukama porodice Hadžimihajlo, znajući da je spahiluk koštao 120.828 forinti i da je kupljen uglavnom na kredit, jer smo u Istorijskom arhivu Vojvodine u Sr. Karlovcima pronašli obvez­nicu Pavla Hadžimihajla iz 1783. godine na iznos od 104.000 forinti, ne možemo da pretpostavimo da je već tih godina mogao učestvovati sa svojim sredstvima i u izgradnji pravoslavne crkve. U tim prvim godi­nama posedovanja spahiluka nije mu prva briga bila pravoslavna crkva.

Čini nam se vrlo prihvatljivim podatak, koji se iznosi u Prvom shematizmu Temišvarske eparhije za 1897. godinu, u kome stoji da je crkva u Novom Bečeju, posvećena sv. Nikoli, izgrađena od 1792 do 1796. U prilog toj pretpostavci ide okolnost da je porodica Hadžimihajlo već deset godina eksploatisala novobečejski spahiluk, te je mogla i da uče­stvuje u izgradnji pravoslavne crkve. U to vreme je i Klara Papapoliso već uveliko bila supruga sina Pavlovog, Jovana Pavla Hadžimihajlo. Verovatno je baš u godini završetka crkve i rodila drugog sina Nikolu ko­ji je, možda, po crkvenom patronu dobio ime, ili je crkveni patron po­stao sv. Nikola zbog imena sina Klare Hadžimihajlo.

Da je crkva izgrađena 1796. godine iznosi i Borovski, ali ovaj datum iznosi u opisu Vranjeva.

Dimitrije Ruvarac, u Shematizmu istočno-pravoslavne srpske mi­tropolije Karlovačke, (Sr. Karlovci 1900), navodi 1794. kao godinu iz­gradnje hrama sv. Nikole u Novom Bečeju.

Za ikonostas se takođe daju različiti podaci. U Letopisu pravo­slavne crkve u Novom Bečeju stoji, da su ikonostas i freske radili Pavle Simić, Jeftimije Popović i Teodor Kračun 1858. godine, kada je izvršena i potpuna rekonstrukcija unutrašnjeg dela crkve. Ikonostas je navodno radio Popović, a manje ikone oko ikonostasa Kračun (ove su verovatno prenete iz neke stare crkve), dok je ikone na zidovima i pla­fonu radio Simić. Taj podatak da je ikonostas radio Pavle Simić 1858. godine nalazimo i u knjizi Mate Kosovca.

Novija istraživanja dokazuju da je ikonostas slikan 1814. godine, a podatak o tome nalazi se pod rednim brojem 12 u crkvenom inven­taru iz 1841. godine, gde stoji: »Ikonostas libo (tempel) Bildhauerskim hudežestvom ispreščreni i živopisnimi izobraženijami 814 leta ukrašen v dobrom sastojaniju nahoditsja«.

Isti autor zaključuje da je slikarstvo na ikonostasu crkve sv. Ni­kole u Novom Bečeju bez sumnje proisteklo iz radionice Stefana Gavrilovića. Na takav zaključak ga upućuju naglašene stilske analogije izme­đu ovoga rada i ostalih Gavrilovićevih ikonostasa, ispoljene u svim ele­mentima slikarskog izraza svoga doba, u liniji, u kompoziciji i boji.

Dve ikone (raspeće Hristovo i vaskrsenje), koje se nalaze na horu poklonila je (1921) Ruskinja Ljubov Sergejeva Ostrovska, koja se kao izbeglica iz Rusije, posle Oktobarske revolucije nastanila u Novom Bečeju. Ikone je naslikala Ruskinja Aleksandrovna Jearakova, akadem­ski slikar, koja se takođe iz Rusije, kao izbeglica nastanila u Novom Bečeju.

Prilikom rušenja vrha tornja novobečejske pravoslavne crkve od orkana 1931. godine probijena je tavanica i uništena ikona (freska) roždestvo Hristovo. Iste godine je učitelj novobečejski Žarko Čiplić izra­dio novu.

Poslednja restauracija crkve urađena je 1928. godine, kada su ob­novljene sve ikone i freske. Ove radove izveli su Vasa Pomorišac i Zdravko Sekulić. Tom prilikom je postavljen i nov pod od belo-sivih kera­mičkih pločica uvezenih iz Čehoslovačke. Tada je uvedeno i električno svetlo u crkvi.

Popravka crkve posle orkana izvršena je 5. oktobra 1931. godine stavljanjem srušene jabuke i krsta. Toranj crkve pre rušenja imao je šiljast vrh, a zatupljenje je izvedeno kao privremeno »da posluži 10—15 godina do boljih prilika«.

Zvona su, kao što je to bilo i sa svim drugim crkvama, za vreme prvog svetskog rata rekvirirana od strane države i pretopljena za po­trebe naoružanja austro-ugarske vojske. Nova su kupljena 1923. godine od livnice Merkur iz Beograda i to: veliko teško 557 kg, do velikog 232 kg, treće takozvano Vladino zvono (po darodavcu Vladi Bajinom) 106 kg i malo 49,5 kg.

Crkva je sagrađena od tvrdog materijala, a dimenzije su joj: du­žina 24,5 metra, širina 12 m, a visina tornja 35 metara pre rušenja 1931. godine, posle popravke (1931) 30 metara.

paypal PNG24
ako želite da podržite razvoj sajta donacijom

Sadržaj

Da li ste znali...

Spomenik palim borcima u narodnooslobodilačkom ratu, otkriven je u Kumanu 1. juna 1954.