Pravoslavna crkva u Novom Bečeju

Na crkvi stoji godina izgradnje — 1774, što ne odgovara stvarno­sti. Taj datum potiče iz 1871. kada je crkva popravljana, a nađen je 12. septembra 1931. Tada je Novi Bečej i okolinu zahvatio orkan, koji je naneo velike štete i odneo dvadesetak ljudskih života. Potopljena je lađica koja je saobraćala između Starog i Novog Bečeja i tom prilikom se utopilo u Tisi više od dvadeset lica. Tada je srušen i vrh pravoslavne crkve u Novom Bečeju.

U jabuci srušenog dela tornja nađena je limena kutija puna ulja u kome je bio list hartije na kome je pisalo:

»Prilikom obnavljanja ovog čestnog krsta i celoga tornja sa no­vim krovom, koje se zbilo 1871. godine dana 2. septembra potom­stvu našem znanja radi ovo pribeležiti za dužnost držimo:

»1. Sveta crkva ova zidana je 1774. godine u vreme turskog rata pod vladom Cara Josifa II, a krst na tornju podignut je zbog ratnih vremena tek 1789.

»2. Krst je ponovo pozlaćen i toranj ponovo pokriven kao što je gore označeno 2. IX 1871. Crkvena skupština«.

Neki podaci u ovom dokumentu nisu tačni sem oni pod rednim brojem 2, kada je crkvena skupština ponovo pokrila toranj i ponovo pozlatila krst.

Sentklarai u svojoj knjizi Istorija parohija Čanadske biskupije kaže da su pravoslavni u Novom Bečeju još 1685. godine osnovali svoju parohiju, a crkvu su izgradili 1731. Sadašnju veliku crkvu su s manje ukrasa izgradili 1786. godine. Iako je u to vreme bečejski spahiluk već četiri godine bio u rukama porodice Hadžimihajlo, znajući da je spahiluk koštao 120.828 forinti i da je kupljen uglavnom na kredit, jer smo u Istorijskom arhivu Vojvodine u Sr. Karlovcima pronašli obvez­nicu Pavla Hadžimihajla iz 1783. godine na iznos od 104.000 forinti, ne možemo da pretpostavimo da je već tih godina mogao učestvovati sa svojim sredstvima i u izgradnji pravoslavne crkve. U tim prvim godi­nama posedovanja spahiluka nije mu prva briga bila pravoslavna crkva.

Čini nam se vrlo prihvatljivim podatak, koji se iznosi u Prvom shematizmu Temišvarske eparhije za 1897. godinu, u kome stoji da je crkva u Novom Bečeju, posvećena sv. Nikoli, izgrađena od 1792 do 1796. U prilog toj pretpostavci ide okolnost da je porodica Hadžimihajlo već deset godina eksploatisala novobečejski spahiluk, te je mogla i da uče­stvuje u izgradnji pravoslavne crkve. U to vreme je i Klara Papapoliso već uveliko bila supruga sina Pavlovog, Jovana Pavla Hadžimihajlo. Verovatno je baš u godini završetka crkve i rodila drugog sina Nikolu ko­ji je, možda, po crkvenom patronu dobio ime, ili je crkveni patron po­stao sv. Nikola zbog imena sina Klare Hadžimihajlo.

Da je crkva izgrađena 1796. godine iznosi i Borovski, ali ovaj datum iznosi u opisu Vranjeva.

Dimitrije Ruvarac, u Shematizmu istočno-pravoslavne srpske mi­tropolije Karlovačke, (Sr. Karlovci 1900), navodi 1794. kao godinu iz­gradnje hrama sv. Nikole u Novom Bečeju.

Za ikonostas se takođe daju različiti podaci. U Letopisu pravo­slavne crkve u Novom Bečeju stoji, da su ikonostas i freske radili Pavle Simić, Jeftimije Popović i Teodor Kračun 1858. godine, kada je izvršena i potpuna rekonstrukcija unutrašnjeg dela crkve. Ikonostas je navodno radio Popović, a manje ikone oko ikonostasa Kračun (ove su verovatno prenete iz neke stare crkve), dok je ikone na zidovima i pla­fonu radio Simić. Taj podatak da je ikonostas radio Pavle Simić 1858. godine nalazimo i u knjizi Mate Kosovca.

Novija istraživanja dokazuju da je ikonostas slikan 1814. godine, a podatak o tome nalazi se pod rednim brojem 12 u crkvenom inven­taru iz 1841. godine, gde stoji: »Ikonostas libo (tempel) Bildhauerskim hudežestvom ispreščreni i živopisnimi izobraženijami 814 leta ukrašen v dobrom sastojaniju nahoditsja«.

Isti autor zaključuje da je slikarstvo na ikonostasu crkve sv. Ni­kole u Novom Bečeju bez sumnje proisteklo iz radionice Stefana Gavrilovića. Na takav zaključak ga upućuju naglašene stilske analogije izme­đu ovoga rada i ostalih Gavrilovićevih ikonostasa, ispoljene u svim ele­mentima slikarskog izraza svoga doba, u liniji, u kompoziciji i boji.

Dve ikone (raspeće Hristovo i vaskrsenje), koje se nalaze na horu poklonila je (1921) Ruskinja Ljubov Sergejeva Ostrovska, koja se kao izbeglica iz Rusije, posle Oktobarske revolucije nastanila u Novom Bečeju. Ikone je naslikala Ruskinja Aleksandrovna Jearakova, akadem­ski slikar, koja se takođe iz Rusije, kao izbeglica nastanila u Novom Bečeju.

Prilikom rušenja vrha tornja novobečejske pravoslavne crkve od orkana 1931. godine probijena je tavanica i uništena ikona (freska) roždestvo Hristovo. Iste godine je učitelj novobečejski Žarko Čiplić izra­dio novu.

Poslednja restauracija crkve urađena je 1928. godine, kada su ob­novljene sve ikone i freske. Ove radove izveli su Vasa Pomorišac i Zdravko Sekulić. Tom prilikom je postavljen i nov pod od belo-sivih kera­mičkih pločica uvezenih iz Čehoslovačke. Tada je uvedeno i električno svetlo u crkvi.

Popravka crkve posle orkana izvršena je 5. oktobra 1931. godine stavljanjem srušene jabuke i krsta. Toranj crkve pre rušenja imao je šiljast vrh, a zatupljenje je izvedeno kao privremeno »da posluži 10—15 godina do boljih prilika«.

Zvona su, kao što je to bilo i sa svim drugim crkvama, za vreme prvog svetskog rata rekvirirana od strane države i pretopljena za po­trebe naoružanja austro-ugarske vojske. Nova su kupljena 1923. godine od livnice Merkur iz Beograda i to: veliko teško 557 kg, do velikog 232 kg, treće takozvano Vladino zvono (po darodavcu Vladi Bajinom) 106 kg i malo 49,5 kg.

Crkva je sagrađena od tvrdog materijala, a dimenzije su joj: du­žina 24,5 metra, širina 12 m, a visina tornja 35 metara pre rušenja 1931. godine, posle popravke (1931) 30 metara.

Sadržaj

Podržite sajt

Ukoliko želite, donacijom, da pomognete razvoj sajta.

Podržite...

Sakupljanje kulturno-istorijske građe Novog Bečeja smatramo izuzetno važnim i velikim poslom. Za nove naraštaje... sa novom tehnologijom... da vide prošlost... drugačije će ostati zaboravljena.

Dobru...

Ako posedujete neki materijal ili saznanja za koja smatrate da bi dopunila sajt, priključite nam se... Možete komentarisati članke ili nam slati materijale, fotografije... koje ćemo rado objaviti.

Ideju...

Oni imućniji Novobečejci koji mogu i žele materijalno da pomognu razvoj sajta, da budu dobrotvori (kako se nekada to radilo) mogu nas kontaktirati i dati svoj doprinos ideji koja nam je zajednička.