Pravoslavna crkva u Vranjevu

Ne zna se gde je bila prva crkva u Vranjevu, ali se pretpostavlja da je takva crkva ili bogomolja postojala još od 1743. godine. Te godine osvećeno je platno — antimins od strane mitropolita tamiško-lipovskog-Georgija Popovića, za službu u hramu Sv. Jovana Preteče u šancu Bečej. Pogrešno je da je antimins za crkvu u Bečeju, jer u Novom Bečeju već je do tada postojala mala crkva (manastir), koja je imala svoj atimins i koja je bila posvećena sv. Nikolaju, a uz to Bečej i nije bio šanac. Taj antimins mogao se odnositi samo na šanac Vranjevo i čuva se u riznici temišvarske eparhije.

Srbi-graničari, po prelasku iz Bačke 1752. godine u Vranjevo, po­digli su u sredini sela crkvu, na mestu gde se i danas nalazi pravoslavna crkva. Ta crkva bila je posvećena sv. Jovanu Preteči, a antimins za nju osvećen je 1753. godine od strane vladike Georgija Popovića (istog onog koji je osvetio i prvi antimins 1743. godine). Prvobitna crkva bila je od pletera, »imala je 4 prozora i dvoje prostih vrata, svoda nema osim u oltaru malo nad trpezom, pokrivena trskom, zvono, porta neograđena ... Templa nemaju, 4 prestolne ikone .. .«

Na osnovu zapisa sveštenika Stevana Nikolića na evanđeliju može se zaključiti da je ta crkva postojala 1752. godine na tom mestu: »Ova božanstvena sveta knjiga nazvano sveto Evanđelje pređe bivše crkve petrovoselske, darovala je crkva petrovoselska novonaseljenom Šancu Franjevu crkvi svetoga preteče Jovana godine 1752.«

Prota Vlaškalin ne spominje da je pre postojeće crkve, za koju navodi da je izgrađena i osvećena 24. novembra 1807. godine, postoja­la, posle one od pletera, crkva od tvrdog materijala. Možda je to crkva za čiju su izgradnju Vranjevčani tražili pozajmicu cigala od Magistrata marta 1793. godine. To je vrlo verovatno, a ona je bila manja od izgrađene (možda dograđene-produžene) 1807. godine, jer je imala i svoj ikonostas u novoizgrađenu crkvu (prvobitna crkva od pletera građena, odmah po preseljenju graničara nije imala ikonostas). Da je danas po­stojeća pravoslavna crkva u Vranjevu, u stvari, proširena ranije izgrađe­na crkva, navodi i podatak o klinu u severnom zidu »spolja prema sto­lu matere božije«. On (klin), u stvari, pokazuje »dokle se prostirala stara crkva prema istoku.

Sadašnja pravoslavna crkva sagrađena je, bez tornja, 1807. Crkva je izgrađena od tvrdog materijala. Duga je 37, širok 15, toranj visok 44 metra. Ikonostas stare crkve bio je u ovoj, novoj, do 1826. godine, ka­da je podignut novi, a stari, za 300 forinti, prodat crkvi u Bočaru 1827. godine. Nismo pozvani, a niti dovoljno stručni da ocenjujemo, ali ono što smo pročitali o ikonostasu, koji se sada nalazi u Bočaru, on nije manje vredan što se slikarskih kvaliteta tiče, od novog ikonostasa vranjevačke pravoslavne crkve. Prodat je u bescenje, jer je prema podaci­ma prote Vlaškalina: »za malanje slika i crkve plaćeno je 21.106 fo­rinata, a izrada samog ikonostasa i za pozlatu plaćeno 6.865 forinata. Slike na ikonostasu radio je Petar Čortanović  1834—1836. godine.«

Ne znamo otkuda proti Vlaškalinu podatak da je ikonostas radio Petar Čortanović, ali nam se on čini teško prihvatljivim. Prema poda­cima Enciklopedije likovne urnetnosti (knjiga 1, str. 737; Zagreb 1959) Čortanović je u periodu od 1835 do 1837. godine bio na studijama u beč­koj Akademiji. Pored toga, Petar Čortanović naslikao je mnogo ikono­stasa, ali, uglavnom, u Sremu. U pomenutoj Enciklopediji nije naveden ikonostas u Vranjevu kao rad Čortanovića, već ni jedan ikonostas u Ba­natu, što upućuje na pretpostavku da on nije ni radio u Banatu.

Čini nam se prihvatljivijim podatak, koji je svojevremeno u ličnom kontaktu izneo pokojni sveštenik u Vranjevu Jeftimije Kovačev, da je ikonostas delo Jeftimija Popovića, slikara iz Velikog Bečkereka. Podatak, da je Jeftimije Popović slikao ikonostas pravoslavne crkve u
Vranjevu, nalazimo i u Enciklopediji likovne urnetnosti (knjiga 3, str.710; Zagreb 1964).

Toranj na crkvi podignut je 1858—1861. godine, a izgradio ga je preduzimač Leopold Rajdn za 15.837 forinti. Crkva je renovirana i po­dignut kor 1903. godine. Imala je četiri zvona i to: veliko 675 kg teško, proizvedeno je u Budimu 1791. godine, drugo veliko teško 350 kg, liveno u Budimu 1789. godine, srednje teško 220 kg, liveno u Budimu 1788. i malo teško 100 kg, liveno u Vršcu 1845. godine. Za vreme prvog svetskog rata rekvirirana su za vojne svrhe tri zvona (drugo veliko, sred­nje i malo) i na mesto tih kupljena su, posle rata, nova. Od livnice Bal­kan u Beogradu kupljena su 1921. godine dva zvona od 240 i 140 kg, a 1925. godine veliko zvono teško 1325 kg poklonio je učitelj u penziji Mladen Belić.

Pravoslavne crkve su, pored zvona, na dan većih praznika i pran­gijama (koje je narod zvao topovima) pozivali vernike na bogosluženje. Prangije su ispaljivane obično u crkvenoj porti, pozadi crkve, ali u Vranjevu su one ispaljivane na raskršću kod krsta ispred pravoslav­ne crkve. Na Đurđevdan 6. maja 1924. godine raspao se jedan takav top (prangija) i tom prilikom su poginuli Stevan Tajkov i Dušan Malešev, a još dvojica su lakše ranjeni.

Sadržaj

Podržite sajt

Ukoliko želite, donacijom, da pomognete razvoj sajta.

Podržite...

Sakupljanje kulturno-istorijske građe Novog Bečeja smatramo izuzetno važnim i velikim poslom. Za nove naraštaje... sa novom tehnologijom... da vide prošlost... drugačije će ostati zaboravljena.

Dobru...

Ako posedujete neki materijal ili saznanja za koja smatrate da bi dopunila sajt, priključite nam se... Možete komentarisati članke ili nam slati materijale, fotografije... koje ćemo rado objaviti.

Ideju...

Oni imućniji Novobečejci koji mogu i žele materijalno da pomognu razvoj sajta, da budu dobrotvori (kako se nekada to radilo) mogu nas kontaktirati i dati svoj doprinos ideji koja nam je zajednička.