Romi u Novom Bečeju i Vranjevu

Romi su poreklom iz Azije, a smatra se da im je stara postojbina Indija, koju su napustili između devetog i jedanaestog veka. Pre dolaska u Evropu, duže su se zadržali u Persiji, Maloj Aziji i Siriji. U Evropu su došli tokom četrnaestog veka: jedni preko severne Afrike u Španiju, a drugi preko Male Azije na Balkan. Na Kritu se javljaju 1322, na Krfu 1346, u Vlaškoj 1370, u Zagrebu 1378, u Mađarskoj i Nemačkoj 1417. Iz Evrope su se širili na druge kontinente.

Računa se da Roma ima ukupno od pet do šest miliona. U Srbiji i Vojvodini ih ima oko 60.000. Najveći broj je došao za vreme turske vladavine. Posle proterivainja Turaka došlo ih je dosta iz Rumunije, pa je tako jezik, kojim se služe Romi Vranjeva, uglavmom rumunski, a romskim su se služili Romi iz Novog Bečeja. Čak su se, u doba Austro-Ugarske, prilikom popisa deo vranjevačkih Roma i deklarisali kao Rumuni. Tako je u Vranjevu, na primer, 1821. prilikom popisa pravoslavnog stanovništva zabeleženo pored Srba i osam Cincara, a čak osamdeset osam Rumuna. Tom prilikom je u Kumanu popisano stošezdeset dva, u Tarašu dvadeset Rumuna.

Ciganima ih nazivaju: Mađari, Rumuni, Nemci, Italijani, svi Sloveni. Nazivaju ih i Gurbetima (što potiče od arapskog garib — stranac). Kod nas se upotrebljava i naziv Farauni (treba Firauni), Đupcima (Egipćani) ih nazivaju Turci, Grci, Englezi i dr. Oni sami sebe nazivaju Romima (Rom znači čovek).

Iako je natalitet kod Roma oduvek bio prilično visok, jer se, pored ostalog, mladi žene i udaju, nismo u mogućnosti da zabeležimo porast njihovog broja, ne samo zbog visoke smrtnosti, naročito kod dece, a zbog uslova života i prosečan vek im je bio kraći, nego kod ostalog stanovništva, jer se jedan deo deklarisao, ili kao Mađari, ili Srbi već prema uslovima. To su oni koji su uspeli da se uključe u normalne životne i radne tokove. Čim je uspeo da se iseli iz svojih naseobina (ciganskog kraja) ili kako ih u Srbiji nazivaju »cigan-male«, nastojali su da odbace sa sebe i cigansku pripadnost.

Karakteristično je da su se vranjevački Romi, do pred drugi svetski rat, razlikovali od novobečejskih. Oni su uglavnom sticali, a dobar broj je i stekao radne navike i bili su nadničari ili sluge kod imućnijih zemljoradnika, ili radnici na gradilištima, čuvari stoke, (bojtari), a poneki su imali i zemlje koju su obrađivali. Samo je manji broj prosjačio ili živeo od sakupljanja ostataka plodova na njivama. Najveći deo Roma u Vranjevu živeo je u svojoj naseobini ispod Begeja, a nije ni mali broj onih koji su se nastanili u skromnijim kućama u susednim ulicama u kojima je živelo stanovništvo srpske ili mađarske nacionalnosti. Teško je reći tačan broj Roma u Vranjevu, ali se on skoro stalno kretao oko dvesto—dvesto pedeset.

Novobečejski Romi uglavnom su bili bez zaposlenja, a živeli su od prosjačenja i prikupljanja onog što ostane na pijaci neprodato od životnih namirnica, ili po njivama pabirčili kukuruz i sl. Samo neznatan broj je bio u radnom odnosu, ili imao svoja kola i konje i s njima obavljao usluge i tako sticao sredstva za život. Stanovali su u kraju koji se naziva »Ciganska ledina«, koja se nalazilo blizu železničke pruge i krajnje jugoistočnom delu Bečeja. Teško je utvrditi njihov tačan broj, ali kretao se oko stotinu duša.

Kad su u pitanju novobečejski Romi, tridesetih godina pa do drugog svetskog rata, treba posebno istaći da je postojala jedna grupa Roma muzičara koji su došli iz Starog Bečeja i nastanili se u Novom Bečeju. Oni se nisu družili s ostalim Romima Novog Bečeja niti Vranjeva a govorili su mađarski. To su bili prvoklasni muzičari, za novobečejske uslove. Svirali su u najotmenijem restoranu hotela Vovjodina. S članovima svojih porodica moglo ih je biti tridesetak. Nezaboravni su violinisti Pišta i Miša, pa cimibalista Đula, a od mlađih se isticao kontrabasista Đula. Đula je bio izuzetno lep čovek, pored onog što je bio odličan muzičar. Prilikom osnivanja radio-orkestra Novog Sada Đula je bio član tog orkestra, ali ga je želja i obaveza prema svom društvu vratila svojima u Stari Bečej.

Sve u svemu u Novom Bečeju i Vranjevu, zajedno s ovim Romima muzičarima, bilo ih je oko tristo—tristo pedeset duša.

Drugi svetski rat doneo je velike nedaće i našim Romima, ali, za razliku od drugih krajeva naše zemlje, oni su u Novom Bečeju i Vranjevu pošteđeni fizičkog uništenja od strane nemačkog okupatora.

Sadržaj

Podržite sajt

Ukoliko želite, donacijom, da pomognete razvoj sajta.

Podržite...

Sakupljanje kulturno-istorijske građe Novog Bečeja smatramo izuzetno važnim i velikim poslom. Za nove naraštaje... sa novom tehnologijom... da vide prošlost... drugačije će ostati zaboravljena.

Dobru...

Ako posedujete neki materijal ili saznanja za koja smatrate da bi dopunila sajt, priključite nam se... Možete komentarisati članke ili nam slati materijale, fotografije... koje ćemo rado objaviti.

Ideju...

Oni imućniji Novobečejci koji mogu i žele materijalno da pomognu razvoj sajta, da budu dobrotvori (kako se nekada to radilo) mogu nas kontaktirati i dati svoj doprinos ideji koja nam je zajednička.