Naseljavanje Mađara u Novom Bečeju i Vranjevu

Mađari su, sve do poraza, kod Mohača 1526. godine, bili najbrojniji narod na teritoriji današnje Vojvodine, što se ne može reći i za Banat gde su Srbi, u odnosu na ostale krajeve Vojvodine, bili najbrojniji.

Za vreme turske vladavine čitava današnja Vojvodina i deo Srema koji je pripao Hrvatskoj, a i Baranja bili su naseljeni Srbima i na mađarskim geografskim kartama bili su ovi krajevi označeni kao »Racország«.

Dvor je želeo da naseljavanjem Nemaca u Banat i Bačku sprovede germanizaciju. Pored toga, smatralo se, da se ne postiže ništa ako bi Mađare iz jednog kraja zemlje prebacili u drugi, jer će tada onaj kraj ostati bez radne snage, te je navodno zato i odlagao naseljavanje Mađara u te krajeve.

U Banatu su primenjivane prohibitivne mere za Mađare. Tako je mađarskim plemićima otežana kupovina zemlje koju su lako kupovali Cincari, Jermeni, Srbi i Nemci, što je trebalo da spreči, ili bar da oteža, masovno naseljavanje Mađara u Banat. Ali i u Banatu je, tokom vremena, uspostavljena vlast županija, izuzimajući za određeno vreme srpska sela koja su pripadala Velikokikindskom dištriktu, koje se nisu suprotstavljale, nego naprotiv podsticale doseljavanje Mađara. Mađarska komora nastojala je, naročito, da u banatsko potisje naseli Mađare kako bi oni bili sa obe strane Tise i na taj način »razdvojila kompaktnu masu Srba u Bačkoj i Banatu«.

Na osnovu podataka Zrenjaninske katoličke biskupije može se zaključiti da se Mađari nastanjuju u Novom Bečeju još pre beogradskog mira (1739. godine), kao i da je u Novom Bečeju postojala katolička kapelica izgrađena od čerpića još 1747. godine. »Teško je dati precizno podatke o godini naseljavanja prvih Mađara u Novom Bečeju, posle proterivanja Turaka, ali iz arhive za župu Bečej vidi se da su ti prvi naseljenici došli iz Segedina i Beograda. Za naseljenike iz Beograda se navodi da su bili zanatlije iz raznih krajeva Mađarske a da su se iz Beograda naselili u Veliki Bečkerek i Novi Bečej«.

Sentklarai u Istoriji parohija Čanadske biskupije piše da se u selima Velikokikindskog dištrikta teško moglo nastanjivati stanovništvo druge narodnosti, i navodi da je 1778. godine u Vranjevu bilo svega dvadeset osam rimokatolika (Mađara), ali kad je Tamiški Banat vraćen Ugarskoj i kada je susedno mesto — Turski Bečej došao u posed vlastelina Šišanjija u Vranjevu je počeo da raste i broj rimokatolika (Mađara). Tako je 1786. godine doseljeno 60 Mađara, a od tada se vrši doseljavanje zemljoradnika, zanatlija, brodskih tesara (brodovi su tada bili od drveta) i mlinara iz okoline Segedina, iz Bačke i okoline reke Moriša. Kako je u to vreme Turski Bečej bio bogato trgovačko središte, gde je cvetala trgovina žitom, to je njegov rečni promet omogućio i dobru zaradu, ne samo bečejskom stanovništvu, nego i vrednom mađarskom stanovništvu u Vranjevu.

Prema podacima iz arhive Biskupije, u Novom Bečeju je 1764. godine bilo 214, a u Vranjevu 13 vernika Mađara.

Iz arhivskog materijala vidi se da katolički paroh iz Novog Bečeja 1784. godine vodi spor s novobečejskim vlastelinom oko isplate dotacije, a godinu dana ranije, 1783. traži se od županije u Velikom Bečkereku da naloži vlastelinu da uspostavi školu i dovede učitelja za katoličku decu. Tu je i odgovor Hadžimihajla, spahije novobečejskog, da je spreman da dotira katoličkog učitelja ako je ovaj školovan. Dalje, iz 1784. godine nalazi se izveštaj o nepravednom postupku novobečejskog vlastelina prema stanovniku Novog Bečeja pod imenom Miča Đerđ. Iste godine paroh novobečejski Nagy Szentmiklos moli da se pokrene postupak protiv vlastelina, koji mu je uskratio obaveznu godišnju platu, da bi pod 12. VIII 1874. godine našli priznanicu o isplaćenoj godišnjoj plati katoličkom parohu u Novom Bečeju.

Tako se, i pored svih nastojanja Marije Terezije i posle nje Josifa II, nije moglo sprečiti naseljavanje Mađara u Banatu, pogotovo što je regulacija reka i odvodnjavanje baruština i mrtvaja iziskivalo radnu snagu za koje poslove su Mađari bili jedini i pravi radnici. I ne samo ti radovi, nego su i vodom natopljene zemlje Banata bile pogodne za povrtarstvo i sađenje duvana, što je takođe zahtevalo vične i vredne radnike kakvi su bili Mađari. U tu svrhu su 1784. godine naseljeni Mađari u Padeju, jer se njihovo naseljavanje na pustari Raba pokazalo kao vrlo uspelo u gajenju duvana.

Najveće naselje Mađara u Banatu bilo je u Debeljači, nastalo na prediji pod imenom Develak. Prvi kolonisti naseljavaju se tu 1774. a naseljavanje većih mađarskih masa u Debeljači obavljeno je 1794. godine.

U to vreme, 1794. godine, naseljeno je dosta Mađara i u Novom Bečeju, čiji su doseljenici uglavnom jobađi (kmetovi) pobegli iz Hodmezevašarhelja i okoline zbog teških spahijskih nameta.

Prema podacima dobijenim iz novobečejske parohije u Novom Bečeju je 1810. godine bilo 1.004 katolika. Najveći porast stanovnika u Bečeju zabeležen je u periodu od 1810. do 1846. godine. Tako je prema popisu iz 1846. godine bilo ukupno 5.679 stanovnika od kog broja 3.087 Mađara i 2.592 Srba. Ti podaci se prilično razlikuju od iskazanih u popisu objavljenom 1851. godine prema kome je ukupan broj stanovnika bio 4.446 od kog broja 2.204 Mađara i 2.242 Srba. Teško je poverovati da se za pet godina broj smanjio za čitavih 1.200 stanovnika. Obrnuto mogao je samo dalje rasti zbog relativno visokog nataliteta, a i mehaničiki priliv je bio intenzivan. Skloni smo da veću realnost pridamo podacima objavljenim 1851. godine. Masovnije naseljavanje Mađara u Novi Bečej usledilo je 1820. godine iz okoline Segedina i Hodmezevašarhelja.

Mađari iz Jazšaga i Kunšaga (pokrajine u Mađarskoj) naseljavaju 1826. godine pustaru Araču, odakle se kasnije raseljavaju po susednim opštinama: Vranjevo, Novi Bečej, Beodra.

Ne zna se koje godine su se doselili, ali prema podacima iz 1851. godine u blizini Novog Bečeja, na Borđošu postojalo je mađarsko selo sa 130 kuća i 864 stanovnika mađarske nacionalnosti, koji su se bavili sadnjom duvana.

Naseljavanje Mađara se nastavlja još intenzivnije u drugoj polovini devetnaestog veka te tako prema podacima iz 1905. godine njihov broj u Novom Bečeju je 5.452 prema 1.961 Srba, da bi se 1910. godine taj broj popeo na 5.994.

U ratnom vihoru 1914—1918. nastradalo je, ili se posle priključenja tih krajeva Jugoslaviji iselilo, tek prema popisu iz 1921. godine broj Mađara u Novom Bečeju je 4439, što je za 1.155 manje nego pre jedanaest godina. Ovde treba napomenuti da se u popisu 1921. godine javlja čak 639 stanovnika od »ostali«, koji se nisu deklarisali ni kao Mađari mi kao Srbi, a pri popisu iz 1910. godine pod stavkom »ostali« bilo je svega devetnaest stanovnika. Doduše, to bi moglo da znači, da su se u popisu 1910. godine, Jevreji, Cigani i svi drugi ili svojevoljno deklarisali kao Mađari, ili su ih popisivači tako razvrstali.

Naseljavanje Mađara u Banat, kao vrednih kubikaških radnika, povrtara i odgajivača duvana, znatno je doprinelo unapređenju poljoprivrede i privrede uopšte u severnom i srednjem Banatu.

Sadržaj

Podržite...

Sakupljanje kulturno-istorijske građe Novog Bečeja smatramo izuzetno važnim i velikim poslom. Za nove naraštaje... sa novom tehnologijom... da vide prošlost... drugačije će ostati zaboravljena.

Već 10 godina se bavimo time, uporno i vredno a ipak je ostalo još mnogo toga da se uradi, mnogo posla je pred nama.

Dobru...

Ako posedujete neki materijal ili saznanja za koje smatrate da bi dopunile sajt, uključite se... Možete komentarisati članke ili nam slati materijale, fotografije na salevidak@gmail.com. Ili prosto svoje predloge, ideje, komentare kako da poboljšamo sajt iznesite Ovde

Ideju...

Za one imućnije Novobečejce koji mogu i žele materijalno da pomognu razvoj ove ideje, daju vetar u leđa, koji žele da budu dobrotvori, sponzori, donatori...

...stojimo na raspolaganju na broju 060 013 01 01

© 2016 Novi Bečej - Online. All Rights Reserved. Designed By SaleVidak