Novi Bečej i Vranjevo posle proterivanja Turaka iz Banata

Nije prošlo mnogo vremena od zaključenja Karlovačkog mira, dolazi do ponovnog rata između Austrije i Turske (1714—1718). U tom ratu Austrijanci su oslobodili Banat, istočni deo Srema, 15. avgusta 1717. osvoje Beograd, a zatim i krajeve južno od Dunava i Save, sve do Niša.

Zaključenim mirom u Požarevcu 21. jula 1718. godine između Austrije, Mletačke Republike, s jedne, i Turske, s druge strane, pripali su Austriji Banat i ceo Srem, gradovi — Beograd, Šabac, Bjeljina, Brčko i na jugu Srbije sve do Paraćina.

Zapadni, ravničarski deo Banata bio je, posle povlačenja Turaka, naseljen Srbima, a samo po planinskim obroncima i to u manjem broju Rumunima. Za Mađare se zna, da su u to vreme živeli samo u Malom Somboru, naselju kraj Moriša.

Smatra se da je u Banatu tada bilo 200—250 skoro čisto srpskih naselja, a samo u manjem broju živelo je mešano srpsko-rumunsko stanovništvo. U čanadskom, bečkerečkom i pančevačkom okrugu bilo je oko 9.000 srpskih domova. Potisje je predstavljalo ritove i močvare, a narod je dobrim delom živeo nomadskim životom, gajeći kržljava goveda i svinje, a samo neznatan broj se bavio zemljoradnjom.

Posle proterivanja Turaka iz Banata, vraćaju se iz Đačke raniji stanovnici (banatskog) Bečeja i naseljavaju se na mestu gde je i nekada bio Bečej. Ovo naselje dobilo je naziv Novi Bečej, a onaj deo što je ostao u Bačkoj Srpski, a kasnije Stari Bečej.

Novi Bečej je i posle proterivanja Turaka obnovljen na mestu u neposrednoj blizini Tise oko male crkve (manastira). Tu, oko manastira, nalazilo se i groblje. Sve do izgradnje železničke pruge, Veliki Bečkerek — Velika Kikinda (1883), prekoputa manastira, u kući koja je bila kasnije vlasništvo Staud Karolja nalazila se pošta. Prazan prostor, koji je do nedavno postojao između te kuće i kuće Laze Krstića, na uglu Ulica Jaše Tomića i revolucije, nalazila se — takozvana — mezulana, gde su se zamenjivali poštanski konji.

Razvijajući se sve više u pravcu severa i nešto malo dalje od Tise, te je u tom delu izgrađena i nova — velika pravoslavna crkva. U blizini crkve je utemeljeno novo groblje, koje je negde osamdesetih godina devetnaestog veka premešteno istočno od Novog Bečeja, na mestu gde se danas nalazi staro pravoslavno groblje, a nedaleko od njega utemeljeno je i katoličko groblje, da bi se iza katoličkog, u pravcu železničke pruge, utemeljilo novo pravoslavno groblje.

U blizini velike pravoslavne crkve, prema predanju nalazio se turski bunar ozidan ciglom u širini (prečnika) od tri metra. Tu je navodno iz turskog perioda postojao i zid visok oko pet metara. Na tom mestu su mađarske vlasti izgradile vatrogasni toranj, visine petnaest-dvadeset metara, kvadratnog oblika čija je stranica duga oko pet metara. Vatrogasni toranj je srušen 1966-67. godine i na tom mestu podignuta je zgrada Narodnog univerziteta.

Od proterivanja Turaka, iz tadašnjih dokumenata vidi se da se počeo upotrebljavati naziv Turski Bečej (Torok Becse), a ponekad Novi Bečej (Uj Becse). Marija Terezija ga je podigla na rang trgovišta, dajući mu pravo na održavanje vašara.

U to vreme naseljenici Novog Bečeja su bili isključivo Srbi, gde su oni još 1685. godine imali svoju parohiju, a već 1731. izgradili su i crkvu. Te, 1731. godine, imao je trinaest popovai i tri đakona. Od popova je jedan bio prota, a jedan protojerej, četiri porotnika svete stolice, a ostalih šestorica su bili obični sveštenici.

U Novom Bečeju je 1717. godine, posle proterivanja Turaka, bilo svega dvadeset domova. Deset godina kasnije (1727) četrdeset pet, a za sledećih deset godina (1726/37) pedeset šest poreskih obveznika. Novi rat 1737—1739. godine sveo je domaćinstvo na manji broj nego što je bilo posle proterivanja Turaka 1717. godine. Turci su odveli u ropstvo petnaest, a od kuge je umrlo sedamnaest osoba. Te godine bili su porodične starešine: knez Živan Šević, Mitar Kiselički, Stojko Marić, Mihailo Racković, Pavle Udvarski, Stefan Luxin, Stefan Segedinčev, Jovan Racković, Marija Berovica, Ostoja Baschonin, Nikola Rajin, Damjan Rajin, Petar Milošev, Raka Kapetan, Radovan Gluhi, Jovan Ružić i Vijat Rajin.

Na severoistočnom delu sadašnjeg atara sela Vranjeva, iznad Kerekto-a izdvajao se jedan ogranak Tise koji je krivudao prema jugu (danas se ostaci tog rukavca naziva Mali Begej da bi se kod Gustoša (Prkosa) ispred velikog magazina, verovatno gde su današnji ostaci bare »Venecija«, ulio u matični tok Tise. Nekad je taj rukavac Tise bio plovan.

Na levoj strani tog Malog Begeja prostirala se pustara pod imenom Vran, danas se taj potes naziva Vranjak. Tu je postojalo naselje još iz bronzanog doba. Za vreme Turaka tu su živeli Srbi pastiri, što potvrđuje i Pećki pomenik u kome je 1717. godine zabeleženo mesto Vranova s trinaest domova.

Prema predanju Vranjevo je dobilo naziv po vranama kojih je na tom području bilo na hiljade. U arhivskom materijalu našli smo gde sreski načelnik 1782. godine izveštava da su u bečejsko-vranjevačkoj šumi ubijene 9.623 vrane.

U ataru sela Vranjeva nalazilo se više naseljenih mesta: Arača, Šimuđ, Matej i dr. Šimuđ je posle oslobođenja od Turaka imao devet domova da bi pred rat 1737—1739. taj broj porastao na trideset četiri poreska obveznika. Turci su u tom ratu iz Šimuđa odveli u ropstvo jedanaest porodica i sedam oženjenih i jednim neoženjenim sinom. Tada je od kuge umrlo jedanaest lica.

U Šimuđu se 1739. godine pominju kao porodične starešine: knez Mijat Vuković, Dimitar Stanković, Mihajlo Mulić, Lazar Rakić, Trifun Skeledžić, Života Vojmović, Stojša Radić, Jovan Markešević, Miloš Filipović, Stojan Šoljmošaniin i Subota Bojić.

Sadržaj

Podržite...

Sakupljanje kulturno-istorijske građe Novog Bečeja smatramo izuzetno važnim i velikim poslom. Za nove naraštaje... sa novom tehnologijom... da vide prošlost... drugačije će ostati zaboravljena.

Već 10 godina se bavimo time, uporno i vredno a ipak je ostalo još mnogo toga da se uradi, mnogo posla je pred nama.

Dobru...

Ako posedujete neki materijal ili saznanja za koje smatrate da bi dopunile sajt, uključite se... Možete komentarisati članke ili nam slati materijale, fotografije na salevidak@gmail.com. Ili prosto svoje predloge, ideje, komentare kako da poboljšamo sajt iznesite Ovde

Ideju...

Za one imućnije Novobečejce koji mogu i žele materijalno da pomognu razvoj ove ideje, daju vetar u leđa, koji žele da budu dobrotvori, sponzori, donatori...

...stojimo na raspolaganju na broju 060 013 01 01

© 2016 Novi Bečej - Online. All Rights Reserved. Designed By SaleVidak