Novi Bečej kraljevski slobodan grad i sedište Torontalske županije

U prvom razdoblju svog ponovnog nastanka — piše Sentklarai — Bečej je pripojen nekadašnjoj Bečejskoj županiji, koja je, možda, dobila ime i od kasnijeg Velikog Bečkereka, kojeg su, u prvo vreme, takođe zvali Beče. Granice županija su od Kneza Gejze naovamo često menjane, ali smatra ovaj autor da je nekadašnja bečejska županija identična sa županjiom Torontal.

Bečej se 1332. godine javlja na listi onih mesta koja plaćaju desetak glavnom torontalskom župskom uredu. On je u to vreme već bio oveće mesto. U Torontalskoj županiji zabeležen je kao prvi civitas, da bi ga ponovo našli 1440. kao opidum. Tada se već i Arača (1441), pa zatim Bečkerek i Bašaid javljaju kao opidumi.

U Banatu se u prvim godinama trinaestog veka javljaju kao gradovi — sedišta županija: Temišvar, Čanad, Bečej i Kovin. Najznačajniji grad je Temišvar, koji je od 1310. do 1323. godine bio i prestonica Ugarske sedište kralja Karolja Roberta.

Bečej je 1331. godine, u vreme vladavine kralja Roberta, proglašen za prvi kraljevski slobodan grad. Posle njega su proglašeni 1342. godine Temišvar, a zatim, za vreme vladavine Robertovog sina Ludviga, Meze Šomlo 1343, Hodaš i Lugoš 1371. itd.

Poraz Srba od Turaka na Marici (1371) i pogotovu na Kosovu (1389) primorao ih je da se u daljoj borbi protiv Turaka u većoj meri oslone na Mađare. Godine 1404. sklopljen je savez između despota Stefana Lazarevića i mađarskog kralja Zigmunda, što je iz osnova izmenilo položaj Srba u Ugarskoj.

Prema tom sporazumu stari despot Stefan Lazarević žurio je da još za života obezbedi egzistenciju svom sestriću Đurđu Brankoviću, tako ovaj postaje velmoža (Fonemes) Mađarske i član zemaljskog sabora. Njemu i njegovim muškim potomcima će pod mađarskim protoktoratom pripasti Srbija.

Despot se sa svojim bojarima obavezao na vernost Mađarskoj. Za tu obavezu kralj Zigmund dao je svome vazalu na uživanje gradove Golubac, Beograd, pokrajinu Mačvu, mnoga imanja u Sremu i Banatu, među kojima Bečejski i Bečkereški spahiluk. Istovremeno je dobio i titulu župana Torontalske županije sa sedištem u Novom Bečeju. Sedište Torontalske županije nalazilo se u Novom Bečeju sve do osvajanja ovih krajeva od strane Turaka (1551—2).

Po dolasku Bečeja u posed srpskih despota doseljava se u ove krajeve pored običnog stanovništva i deo plemića iz Srbije. Tako su posednici velikih imanja u tom području bili pojedini članovi visokog srpskog despotskog plemstva. Postojali su vlasnici tih imanja najčešće kupovinom, ali i raznim uslugama mađarskoj državi. Kao podžupan Torontalske županije u Arači je 1417. godine Brajan.

Srpski despoti su na svoje posede u Mađarskoj naselili toliko Srba, da je Ugarski sabor 1439. godine rešio da se ne dozvoli dalje doseljavanje stranaca.

U to vreme, 1434. godine, vraćajući se iz Jerusalima, u Bečeju je bio Bertrandon de la Brokijer, koji u svom putopisu kaže: »... Stigoh u jednu varoš (znači Bečej je već i u to vreme varoš — L. M.) koja pripada rečenom despotu i zove se Veršet (Bečej), a tu pređoh jednu vrlo veliku reku i jako duboku, koju zovu Tisa. A otud dođoh u Segedin ...«"

Borba oko mađarske kraljevske krune dovela je na presto porodicu Hunjadi. Despot Đurađ Branković bio je uz poraženu stranku — na strani svojih rođaka Urliha Celjskog i Nikole Gorjanskog. Dolaskom na vlast Hunjadi Janoša konfisikovana su Despotova dobra u Mađarskoj pa i Bečej. Srbi koje je despot Đurađ Branković naselio, a bilo ih je mnogo, ostali su na tim imanjima i posle konfiskacije.

Hunjadi je, prema nekim izvorima, držao Bečej 1450. godine i te godine je tu pod njegovim rukovodstvom održana sednica mađarskog državnog sabora.

Sukob između despota Đurđa i Hunjadija traje do 7. avgusta 1451. godine, a krajem te godine Bečej je ponovo u posedu Đurđa Brankovića. Ali ni velika opasnost koja je pretila od Turske nije uspela da izgladi dalje sukobe između despota, njegovog rođaka Urliha Celjskog sa Hunjadijevom strankom. Tako su despotovi ljudi napali Hunjadijevog šuraka, Mihalja Silađija koji je u to vreme bio komandant Beograda, pri odbrani Beograda od Turaka. Tom prilikom poginuo mu je brat Ladislav, a Mihalj Silađi se spasio. Ubrzo zatim, 17. decembra 1455. godine, napada Silađi s četom konjanika Despota u njegovom dvorcu u Kupinovu u Sremu. U toj borbi je Despot ranjen (izgubio je dva ili tri prsta na desnoj ruci), uhvaćen i odveden u Beograd. Bio je primoran da svoju ženu Jerinu pošalje u Beograd kao taoca i da preda svoje gradove: Bečej u torontalskoj i Šomljo u krašovskoj županiji. Pored toga morao je, na ime otkupnine, da isplati Silađiju 10.000 dukata. Kada je za ovo doznao kralj Ladislav V Posmrče (mađarsko-poljski kralj 1444— 1457) pun gnjeva »naredi da se obustavi predaja pomenutih dobara i isplati otkupnina«. U povelji kralja Ladislava od 21. marta 1457. godine baca se krivica na Hunjadija kao na vinovnika čitavog ovog sukoba.

Tako se Bečej ponovo našao u posedu Đurđa Brankovića u kome on provodi vreme u lovu i u političkim pregovorima. Uskoro (krajem 1456. godine) despot Đurađ Branković umire u svojoj osamdesetprvoj godini života.

Bečej je u vreme slavnih dana Hunjadijevih bio u punoj snazi i vlast sprskih despota — kako kaže Sentklarai — služila je za povećanje njegovog ugleda. Detalji o tome nalaze se u poverljivim arihvskim dokumentima br. XXVII u Segedinu, a potiču iz 1458. godine za vreme vlade kralja Maćaša. Kralj je lično morao da interveniše, da zabrani komandantima tvrđava i nadzornicima skela, koji su bili u službi na imanjima srpskog despota, da građane Segedina ne opterećuju bilo kakvim nametima.

Prilično dugo posle toga, ne čuje se o Bečeju ništa. Turske čete upadaju u Banat, prolaze pljačkajući i ubijajući, i u okolini Bečeja, ali ne pokušavaju da izvrše napad na Bečej. Tako se ističe da su trupe pod komandom tamiškog grofa Pavla Kinižija 1482. godine kod Bečeja uspešno suzbile 10.000 turskih konjanika koji su se iz Smedereva uputili prema Temišvaru.

Sve češći upadi Turaka u Banat podigli su stratešku važnost bečejskog grada, ali nije zabeleženo da je u to vreme izvršeno povećanje ili poboljšanje tvrđave.

Posle pobede kod Mohača (1526), kada je turska vojska pored ostalih krajeva preplavila i Bačku, ostao je grad Bečej netaknut, što govori da je on bio s druge strane Tise u Banatu.

Sadržaj

Podržite sajt

Ukoliko želite, donacijom, da pomognete razvoj sajta.

Podržite...

Sakupljanje kulturno-istorijske građe Novog Bečeja smatramo izuzetno važnim i velikim poslom. Za nove naraštaje... sa novom tehnologijom... da vide prošlost... drugačije će ostati zaboravljena.

Dobru...

Ako posedujete neki materijal ili saznanja za koja smatrate da bi dopunila sajt, priključite nam se... Možete komentarisati članke ili nam slati materijale, fotografije... koje ćemo rado objaviti.

Ideju...

Oni imućniji Novobečejci koji mogu i žele materijalno da pomognu razvoj sajta, da budu dobrotvori (kako se nekada to radilo) mogu nas kontaktirati i dati svoj doprinos ideji koja nam je zajednička.