Novi Bečej 14. jul 1914. – Sutjeska 13. jun 1943.

U rodnom mestu završila je osnovnu školu i jedan razred gimnazije, a zatim prelazi u Beograd gde završava gimnaziju

i Umetničku školu kod profesora Ljube Ivanovića. Od 1937 - 1940, godine studirala je Akademiju likovnih umetnosti u Beogradu u klasi Petra Dobrovića.

1937. godine postaje član SKOJ-a i član omladinske sekcije Društva "Ženski pokret". Osnivanjem omladinske sekcije i ženskog pokreta u Beogradu i aktivnošću žena komunista u njoj, stvoreni su uslovi za pokretanje lista "Žena danas" . Jedan od najaktivnijih saradnika lista je i Paulina Sudarski.

Paulina Pava Sudarski

1940. godina zateče je kao profesora crtanja na gimnaziji u Cetinju. Čim je izbio ustanak Paulina među prvima odlazi na Durmitor, u partizane, gde je odmah dodeljena upravi poznate partizanske bolnice Dr. Sime Miloševića. Ovde ostaje sve do svoje pogibije 13. juna 1943. Paulina je sa grupom od sedam bolničarki koje su pratile teške ranjenike sa Sutjeske poginula na istom mestu na kojem je poginuo i legendarni heroj Sava Kovačević. O herojskom držanju i smrti Pauline govori i Bilten Crne Gore iz 1943. godine.

Kao slikar Paulina je stalno bila vezana za svoj rodni kraj. Kada je sa roditeljima prešla u Beograd, školske raspuste je redovno provodila u Novom Bečeju. Beograd koga je Paulina morala voleti pošto se u njemu formirala kao čovek revolucionar i kao slikar, ni u čemu nije umanjio njenu ljubav prema rodnom zavičaju, koji je u njoj budio snažne inspiracije i u kojem je nalazila svoje omiljene motive. Iako, nije stigla umetnički da sazri, jer je slikarsku paletu zamenila puškom u borbi za socijalno i nacionalno oslobođenje, svoju veliku ljubav zapisanu bojom iskazala je na pejsažima , aktovima, portretima, ekspresionozmom, i brzim potezima kada slika aktove. Paulinin ekspresionizam nije okrenut tamnoj i zagonetnoj, već sunčanoj strani života. Volela je svetlost sunca. Zatalasanje vegetacije u toplu meku, ružičastu belinu ženskog lica i tela.

Njeni akvareli otkrivaju neposrednost u izrazu i sklonost za življa koloristička rešenja. Na tim malobrojnim buketima svežih boja, uzabranih na ravnini šarolikog zavičaja, iskazuje veliku ljubav prema rodnom kraju i slikarskoj paleti, ostavljajuć autentično svedočanstvo o svom Banatu.

Crteži su školski radovi, vežbe, skice i studije, zabeleške i intimni dnevnici. Olovka i hartija zabeležili su umetnicine najzanimljivije doživljaje, momente nadahnuća, nižući bezbrojne slike posvećene svojim učenicama. Na figuralnim kompozicijama sa temama uzetih iz života, kafana, sa uličnih klupa i enterijera ispoljena je sposobnost opšteg zapažanja i u njima je doživljaj umetnika neposredan i iskren.

Dobrovićevo slikarstvo ostavilo je trag u slikarstvu ove nežne slikarke. Đorđe Jović o nedovršenom delu Pauline Sudarski kaže: "Njeno slikarstvo nosi jedan dosta jasan stav prema materiji koja se slika i prema materiji kojom se slika. Bojom definisana portretnost kompozicije svedoči o slikaru čija je paleta očišćena od početništva i pripremljena za umetničku ozbiljnost. Sutjeska i neprijateljski rafali su tu umetnost izuzeli iz umetničke biografije Vojvodine i Jugoslavije".

Ko je Novobečejac Arnold Fajn?

Pod ovim pseudonimom krije se učesnik Španskog građanskog rata 1936-1939. Revolucionar i buntovnik danas je gotovo zaboravljen od svih, pa i Novobečejaca.

Roman Filipčev

Roman Filipčev

(A. Fajn) rođen je u Turskom Bečeju 12. februara 1885. Izučivši slastičarski zanat rano se oženio, a 1914. rodio mu se sin Milenko. Izbijanjem Prvog svetskog rata mobilisan u austrougarsku vojsku odlazi na Istočni front, gde septembra 1917. postaje dezerter. Izbijanjem Oktobarske revolucije prelazi crvenima, a već 1919. postaje član SKP (b) kada odlazi u Mađarsku «da širi revolucionarne komunističke ideje». Posle poraza Mađarske sovjetske republike Filipčev se vraća u rodno mesto gde sa drugima radi na popularizaciji boljševičkih ideja, posebno u Vranjevu.

Kao delegat vojvođanskih komunista učestvuje na Osnivačkom kongresu KPJ 1920. u Vukovaru. Posle tzv. Obznane kada počinje progon jugoslovenskih komunista Filipčev odlazi u Moskvu gde pohađa čuveni Univerzitet Sverdlov, gde su se stvarali revolucionarni kadrovi za širenje svetske komunističke revolucije.

Zanimljivo je istaći, da je u to vreme, njegova rođaka iz Bašaida, lepotica Emilija Vlaučin, bila jedna od ljubavnica Al Kaponea. Razvijajući svoju revolucionarnu karijeru u Moskvi postaje rukovodilac Jugoslovenskog sektora na Komunističkom univerzitetu nacionalnih manjina Zapada, gde postaje nastavnik Istorije SKP (b).

Izbijanjem Španskog građanskog rata među prvima odlazi da se bori među interbrigadistima protiv Frankovih monarhista. Tu je postavljen na veoma odgovorno mesto načelnika kontraobaveštajne službe koja je imala da proverava svakog interbrigadistu, što se može reći da je bio jedan od najpoverljivijih ljudi Kominterne u Španiji. Posle završetka rata vraća se u Moskvu i taj period njegovog života, malo nam je poznat. Jedino što znamo to je da je napadom Nemačke na SSSR učestvovao u pripremama za odbranu prve zemlje socijalizma. Iako bolestan krajem 1941. kao komesar bataljona učestvuje u odbrani Moskve gde gine pod još nerazjašnjenim okolnostima.

Teodora Arsenović - Boberić

rođena 22. decembra 1886. godine u Vranjevu. Isticala se svojom lepotom i darovitošću za pesmu i glumu još u Diletantskoj družini „Napredak” u Vranjevu. U Narodnom pozorištu u Beogradu je od 1906. godine gde je upočetku pevala u pozorišnom horu, a zapaženije uloge je dobila već 1907. godine „Čučuk Stana” i od tada dobija u komadima sa pevanjem i operetama glavne uloge. U Beogradskoj operi je pevala od njenog osnivanja 1908. i imala je zapažene uspehe. Ali, kako nije školovala glas, izuzev što je polazila nekoliko časova pevanja kod Miroslave Binički - supruge Stanislava Biničkog, vratila se drami. Tada je počela sa uspehom da igra Koštanu u istoimenom komadu. U toj ulozi publika ju je dočekivala aplauzom. Ulogu Koštane nasledila je od vrsne glumice i još bolje interpretatorke vranjanskog melosa Drage Spasić, što je za svakog mogao da bude veliki hendikep. Teodora se tu vrlo brzo potvrdila, pa se čak i danas smatra za jednu od tri najbolje Koštane na beogradskoj sceni.

U komadima sa pevanjem bila je nenadmašna i prosto je - kako je to neko zapisao - omilela narodnu melodiju na sceni.

Skoro od početka rada Radio Beograda, pa do godinu, dve pred svoju smrt (1960. godine), bila je interpretator narodnih pesama na Radio Beogradu.

Imala je Teodora tu čast, da u našem prvom igranom filmu „Karađorđe” snimljen još 1911. godine, da igra ulogu Jelene supruge Karađorđeve.

Umrla je u Beogradu 18. oktobra 1960. godine.

Dr Vladimir Glavaš
Rođen je 1834. godine u bogatoj vranjevačkoj porodici, od oca Pavla (Pavela) i majke Perside rođene Čorbakov, čiji su preci bili, srpski graničari Potisko-pomoriške vojne granice a nisu otišli u carsku Rusiju posle njenog razvojačenja 1751. godine, već osnovali Franjevo, koje je preko vek i po bilo u sastavu Velikokikindskog dištrikta sa posebnim carskim privilegijama. Vranjevo je postalo jedano od glavnih centara izvoza banatskog žita, a mnogi Vranjevčani veoma brzo su se obogatili među kojima su bili i Glavaševi. Jedan od njih bio je i Vladimirov otac koji je trgovao u Požunu (Bratislavi) gde je svog sina dao na škole gde je licej pohađao 1851. godine, a gimnaziju sledeće dve godine. Prava je studirao u istom gradu, a doktorirao je 30. oktobra u Pragu 1862. godine. U vreme svog školovanja družio se najčešće sa kasnije čuvenim Jovanom Jovanovićem Zmajem. Posle doktoriranja vraća se u svoje Vranjevo gde pokušava da se bavi advokaturom, ali od nje ubrzo odustaje jer se taj posao nije uklapao u njegova moralna načela i posvetio se staranju o svom velikom imanju. Visoko moralan, čestit i human ne malim prihodima i hranom pomagao je vranjevačku sirotinju, ali i nacionalnu borbu Srba u Austro-Ugraskoj i Srba na balkanskom prostoru. Politikom se nije posebno bavio, ali su u ovu njegovu kuću rado dolazili Svetozar Miletić, Đura Jakšić, slikari Aleksići i drugi. Kao bogati okoreli neženja svoj novac ulagao je u najstariju kulturnu instituciju Srba Maticu srpsku čiji je bio jedan od velikih dobrotvora i počasni član. U istoriji ove ustanove zabeleženo je da je on 1901. godine za njen rad i izdavačku delatnost priložio hiljadu kruna, a primera radi, mladi dr Gedeon Dunđerski, sin Lazarev, budući predsednik Matice "svega" 400. Od 1906. godine bio je jedan od 99 priložnika među kojima je bio i Stevan Sremac. Kao prenumerant na sva Matična izdanja dobijao je obavezni primerak, a 1907. godine, teško bolestan, obavestio je knjigovođu Starobečejske banke Mladena Narandžića da i te godine pošalje Matici 1000 kruna i zamolio ga da ona njemu više nešalje obavezni primerak već Učiteljskom zboru vranjevačke škole. Umro je u Vranjevu 3 februara 1909. godine po starom kalendaru, kako je zabeleženo u protokolu umrlih od srčane bolesti. Sahranjen je sledećeg dana uz velike počasti koje mu je odao ne samo Crkveni odbor Vranjevački na čelu sa predsednikom Obradom Bunjevačkim u kojem su bili gotovo svi najviđeniji domaćini vranjevački: Miloš Lalić, Miloš Vlaškalin, Vita Veselinov, Luka Glavaški, Omer Stanković, Stevan Bočarski, Vasa Vujackov, Toša Blažin, Mladen Mišić, Nenad Petrović, Manojlo Popović, Rada Dujin-Nešić, Jova i Ljuba Boberić, Neca Tašin, Stevan Petrović, Paja Glavaški, Živko Ivančev, Milutin Pajić, Rada Vaščić, Milić Nešić, Miloš Koledin i Isa Garčev. Pogreb je obavio vranjevački protojerej paroh Miloš Gojković i paroh Mladen Boberić uz crkvenu pevačku družinu na čelu sa horovođom Mitom Vasićem.

Nikanor

U svetovnom životu Nedeljko Iličić rođen je 6. novembra 1906. godine u Novom Bečeju od oca Nedeljka i Sofije rođ. Tucakov. Završivši osnovnu školu u rodnom mestu pohađa gimnaziju u Velikom Bečkereku, a posle završene Bogoslovije u Sremskim Karlovcima diplomirao je na Bogoslovskom fakultetu u Beogradu kao pitomac episkopa temišvarskog Georgija Letića. Iste godine je i zamonašen od strane arhimandrita Save (Trlajića) episkopa gornjokarlovačkog u manastiru Krušedol na Đurđic, koga će uskoro Nikanor naslediti na episkopskoj katedri. U to vreme postao je i sabrat manastira Sv. Đorđa u Temišvarskoj eparhiji i postavljen za suplenta gimnazije u Velikom Bečkereku. Postavljen je i za parohijskog đakona gde je radio na organizaciji bogomoljačkog pokreta. Profesorski ispit položio je 1933. godine, a 1939. postao je protođakon na kom položaju je bio sve do 20. maja 1947. godine. U čin prezvitera rukopoložio ga je već 24 maja iste godine mitropolit zagrebački dr Damaskin. Hirotonisan je za episkopa u Beogradskoj saborskoj crkvi 3. juna 1947. od strane patrijarha srpskog Gavrila.

Pored episkopata gornjokarlovačkog dobio je i administraciju i eparhiju dalmatinsku gde je tu dužnost obavljao sve do 1951. godine. U prilično teškim političkim uslovima u vreme preuzimanja eparhijske vlasti žestoko je pretučen u Kistanju i fizički sprečen da dođe u sedište eparhije od strane pripadnika nove vlasti. Po svojoj želji premešten je 1951, godine u Sremsku eparhiju gde se posebno angažovao na kako takvoj obnovi porušenih i ratom oštećenih manastira iz vremena Nezavisne države Hrvatske. Posle smrti episkopa bačkog Irineja Ćirića izabran je za episkopa bačkog 1955. godine na kojoj dužnosti je bio sve do svoje smrti.

Veoma mnogo je pisao i objavljivao. Još kao profesor napisao je udžbenik iz liturgike za četvrti razred srednjih škola i Katihizis. Pisao je tekstove u crkvenim časopisima Duhovnoj straži i Glasniku Srpske pravoslavne crkve.

Umro je 6. novembra 1986. godine u Sremskim Karlovcima, a sahranjen je u porti Sabornog pravoslavnog hrama u Novom Sadu pored bačkih episkopa Mitrofana Ševića i Irineja Ćirića.

 

Tekst je napisan na osnovu podataka iz knjige Srpski jerarsi od 9 do 20 veka episkopa šumadijskog Save (rodom iz Sente), Beograd 1996. i na osnovu mojih istraživanja.

Podržite sajt

Ukoliko želite, donacijom, da pomognete razvoj sajta.

Podržite...

Sakupljanje kulturno-istorijske građe Novog Bečeja smatramo izuzetno važnim i velikim poslom. Za nove naraštaje... sa novom tehnologijom... da vide prošlost... drugačije će ostati zaboravljena.

Već 10 godina se bavimo time, uporno i vredno a ipak je ostalo još mnogo toga da se uradi, mnogo posla je pred nama.

Dobru...

Ako posedujete neki materijal ili saznanja za koje smatrate da bi dopunile sajt, uključite se... Možete komentarisati članke ili nam slati materijale, fotografije na salevidak@gmail.com. Ili prosto svoje predloge, ideje, komentare kako da poboljšamo sajt iznesite Ovde

Ideju...

Za one imućnije Novobečejce koji mogu i žele materijalno da pomognu razvoj ove ideje, daju vetar u leđa, koji žele da budu dobrotvori, sponzori, donatori...

...stojimo na raspolaganju na broju 060 013 01 01

© 2016 Novi Bečej - Online. All Rights Reserved. Designed By SaleVidak