Zaboravljeni Joca Savić

Novobečejci se rado sećaju znamenitih ličnosti i velikana, koji su rođeni u gradu kraj Tise. Ponosni su i na samu pomen, imena kompozitora Josifa Marinkovića (Vranjevo 1851 - Beograd 1931), glumca, režisera i teatrologa Joce Savića (Novi Bečej 1847 - Minhen 1915), književnika Bogdana Čiplića (Novi Bečej 1910 - Beograd 1989) i Miloje Čiplića ( Novi Bečej 1912 - Beograd 1941), slikarke Pauline Sudarski (Vranjevo 1914 - Sutjeska 1943), naučnika i konstruktora prve podmornice i letećeg dirižabla, Ognjeslava Kostovića (Vranjevo 1851 - Petrograd 1916), istaknutog istoričara dr Jene Sentklaraija (Vranjevo 1843 - Temišvar 1925), dramske glumice i operske dive, naše prve „Karmen" Teodore Arsenović - Boberić (Vranjevo 1886 - Beograd 1960), lirskog tenora i reditelјa u Beogradskoj operi, Vojislava Turinskog (Vranjevo 1884 - Prag 1933), glumca Slavka Simića (Vranjevo 1924 - Beograd 2007), pevačice starogradskih pesama i ruskih romansi Dubravke Nešović, rođene u Novom Bečeju 1933. i drugih. Međutim utisak je da Novi Bečej nije dovolјno iskoristio njihovo ime i slavu, da se više afirmiše na polјu kulture i obrazovanja, ali i da obogati svoju turističku ponudu.

Pozitivnih primera je malo. U čast kompozitora Josif Marinkovića, 1993. godine pokrenuta je manifestacija „0bzorja na Tisi", koja bez prekida traje već 24 godine, njegovo ime nosi osnovna škola i glavna ulica u njegovom mestu rođenja, Vranjevu (danas delu Novog Bečeja). Amatersko pozorište Novi Bečej, organizuje Festival komedije, posvećen glumcu i osnivaču Putujućeg diletanstkog pozorišta, Jovanu Kneževiću, jedna ulica u Novom Bečeju i predškolska ustanova nosi ime slikarke Pauline Pava Sudarski, a osnovna škola u Novom Bečeju nosi ime Miloja Čiplića i tu se naša sećanja završavaju.

Priliku da na ovom planu nešto više učinimo propustili smo i u 2015. godini, kada smo zaboravili da obeležimo 100-tu godišnjicu smrti glumca, režiser i teatrologa Joce Savića.

Joca Savić je rođen u Novom Bečeju 28. aprila 1847. godine, od oca Vasilija, trgovca i majke Marije, poreklom Austrijanke iz Beča. Kum na krštenju bio mu je Jovan Hajdin, u to vreme varoški sudija i glumac amaterskog pozorišta, po kojem je dobio ime. U Novom Bečeju je boravio do osme godine, kada se preselio u Beč (majka mu je rođena Bečlijka), gde je zavšio realnu gimnaziju i potom zakoračio u svet pozorišta, gde je stekao svetsku slavu.

Prema tumačenju, prof. dr Dušana Rnjaka, Joca Savić je 17 godina bio prvak pozorišta Velikog vojvodstva u Vajmaru, a glumio je na pozornicama Burgteatra, Bazela, Sankt Galena i Augzburga. Godinu dana je bio upravnik pozorišta u Minhenu, gde je osnovao Šekspirovu pozornicu na kojoj je režirao, prvi put u Nemačkoj, Šekspira, na osnovu prevoda originala. Bavio se teorijskim, pedagoškim i socijalnim radom, objavio je dve obimne knjige u kojima govori o svom radu na Šekspirovoj pozornici. Ostavio je obimnu prepisku sa svojim savremenicima, našim piscima i umetnicima. Nekoliko poznatih srpskih glumaca (Dobrica Milutinović, Milorad Gavrilović, Vitomir Bogić) prošli su kod njega obuku iz glume.

Umro je u Minhenu 7. maja 1915. godine.

U Predgovoru knjige Joce Savića, „Drama i pozornica" dr Dušan Rnjak o njegovoj poseti Srbiji piše: „Pre Beograda Joca Savić se zadržao u Novom Sadu. U „srpskoj Atini" našao se okružen novosadskim prijatelјima i poštovaocima. Susreo se sa svojim starim prijatelјem dr Lazom Kostićem, sa kojim se najduže poznavao i najintimnije dopisivao. Posetio je Srpsko narodno pozorište, susreo se sa Branislavom Nušićem i Antonijem Hadžićem… Savić je u Beogradu doživeo visoke počasti. Primio ga je kralј u audijenciju i uručio mu Orden sv. Save trećeg stepena, a dodelјena mu je i Diploma počasnog reditelјa Narodnog pozorišta".

Opština Novi Bečej je 1996. godine, pomogla štampanje knjige Joce Savića „Drama i pozornica", koju objavio Pozorišni muzej Vojvodine, a godinu dana kasnije, bila domaćin velikog naučnog skupa njemu posvećenog.

Povodom 150-te godišnjice rođenja Joce Savića, Matica srpska, u saradnji sa Akademijom umetnosti u Novom Sadu i Pozorišnim muzejom Vojvodine, organozovala je 1997. godine međunarodni naučni skup ,,Joca Savić - život i delo" koji je održan u Novom Sadu (9. oktobra) i Novom Bečeju (10. oktobra).

U Matici srpskoj u Novom Sadu, skup je održan 9. oktobra. Naučni skup je otvorio akademik Boško Petrović, predsednik Matice srpske. Uvodni referat „Joca Savić - glumac, režiser i teatrolog" podneo je dr Dušan Rnjak. Pored njega svoje radove o Joci Saviću izložili su dr Nina Kiralј iz Mađarske, dr Hodviga Belička Šolc iz Mađarske, dr Dušan Mihajlović, Bora Drašković, dr Milenko Misailović, Vladimir Jevtović, Radoslav Lazić, dr Hilda Hajder iz Austrije, dr Katalin Kaič i mr Slobodan Miletić.

U Novom Bečeju, skup je održan u Radničkom domu „Jovan Veselinov Žarko" (danas Dom kulture), pod pokrovitelјstvom opštine Novi Bečej. Pored mnogobrojnih naučnih radnika sa strane, skupu su prisustvovali predstavnici domaćina, nastavnik u penziji Branislav Kiselički, novobečejski hroničar Lazar Mečkić iz Beograda i Stevan Davidović, u svojstvu načelnika društvenih delatnosti Opštinske uprave. Na ovom skupu svoje referate izložili su dr Alojz Ujes, mr Luka Hajduković i Đorđe Đurđević. Dr Božidar Kovaček je izložio referat „Bogdan Čiplić o Joci Saviću", a Lazar Mečkić „Novobečejska društvena atmosfera koja je uticala da se Joca Savić opredeli za scenu", dok je Branislav Kiselički izneo neke biografske podatke o Joci Saviću.

Naučni radovi, sa ovog skupa, štampani su u „Zborniku Matice srpske za scensku umetnost i muziku" broj 20-21 (Novi Sad, 1997).

Na skupu u Novom Bečeju, čuo se veliki broj predloga vezanih za obeležavanje imena i dela Joce Savića. Jedino je Pozorišna grupa PAAD, 2001. godine, organizovala Festival pobednika (FEST PO) koji je, u svom nazivu, nosio ime Joce Savića. Ovaj Festival je okuplјao pobednike, u svim konkurencijama, različitih festivala amaterskih pozorišta Srbije. Festival je dobio i podršku Ministarstva kulture Republike Srbije, ali je nažalost trajao samo do 2008. godine.

Rodna kuća Joce Savića, koja se nalazila na uglu ulice Revolucije i Jaše Tomića, je bez obeležja. Novobečejski umetnik Milorad Josimović, uradio je idejno rešenje za spomen ploču, koja bi na tom mestu mogla biti postavlјena. Neka to bude prvi korak na oživlјavanju sećanja i uspomena, na velikana Jocu Savića.