U Novom Bečeju u Vranjevu ul. Svetozara Markovića 28 živjela je do 1978. godine moja baka Rackov Miladinka koja je bila najstariji naivni umjetnik u cijeloj ondanjoj Jugoslaviji. Bila je član i grupe naivnih umjetnika Selo pod vodstvom Dragiše Bunjevačkog i neke njene slike su izlagane i u Parizu. Neke njene slike su još izložene u Jagodni u muzeju naivne i marginalne umjetnosti i tamo je smatraju pravim izvornim naivnim umjetnikom koji se ikada rodio na ondašnjim prostorima. Kada je umrla kod nas u Zagrebu gdje je provodila zadnje mjesece svog života iz kuće su nestale mnoge vrijedne slike koje su visjele po zidu u njenoj kući. Nešto slika posjedujemo sestra i ja, a to su slike koje je ona crtala u više tehnika i dala ih meni i sestri još za svog života. O njoj kao pravoj i iskonskoj umjetnici se jako malo zna. Pokopana je na Novobečejskom groblju zajedno sa mojim djedom Rackov Andrijom koji je bio birtijaš i trgovac. Imali su jednog sina koji je vrlo rano otišao u Zagreb i tamo je živio sve do svoje smrti. Bio je kum i prvi susjed pokojnog Racković Milana koji je živio u Novom Sadu i imao kuću u Novom Bečeju. Bila bih sretna kad bih ušla u trag njenim mnogobrojim slikama koje su bile izlagane u Parizu i koje su krasile njen dom i moje djetinjstvo. Zanima me što mislite o njenim slikama i da li još postoje ljudi koji se nje sjećaju.

Na scenu naše naivne umetnosti Janoš Mesaroš se uključuje tokom ranih šezdesetih godina proteklog veka. Mladi i talentovani umetnik je tada član grupe naivnih umetnika "Selo" koju je u Novom Bečeju oformio Dragiša Bunjevački. Uz Bunjevačkog, svakako jednog od najzanimljivijih naivnih umetnika u nas, radili su Milica i Milivoj Mirić, Svetozar Kiselički, Tivadar Košut i Janoš Mesaroš.

Janoš Mesaroš

Ova odrednica je veoma bitna za razumevanje ranih radova Janoša Mesaroša. Jer, mladi umetnik ne potpada pod koncepcijska obeležja tada modernih "škola" ili "krugova" naive a, kako to ispravno zaključuje Koviljka Smiljković, "Bunjevački je na mladog slikara više uticao svojim stavom i odnosom prema životu i umetnosti nego u formiranju njegovog likovnog identiteta". U Mesaroševim ranim radovima vidljiva je interesovanje da se motivom prepoznaju i zabeleže scene svakodnevnog seoskog života. Istovremeno, mladi slikar nastoji da uravnoteži odnos sadržaja i forme, da iznađe adekvatan način pikturalne realizacije, da dopre do vlastitog karakterističnog likovnog iskaza.

Tokom poznih sedamdesetih i početkom osamdesetih godina u Mesarešovom opusu se javljaju specifični motivi vojvođanskih pejzaža u kojima se svojevrsni "isečci" ravnice, poput letećih čilima uzdišu u nebo. Ti fragmenti plodnog, travnatog, cvetnog tla, u slici dobijaju izgled svojevrsnog simbola "čiste", izdvojene i sačuvane izvorne lepote prirode. Na jedan poetičan način slikar je stvarao apoteozu vojvođanskoj ravnici. U njegovim slikama se javlja jedna zasebna, suptilna i sasvim pitka doza slikarskog nadrealizma koja će tim ostvarenjima dati osobenu privlačnost. Treba istaći i osobenu jasnoću Mesaroševih pejzažnih prizora. Jasnoća naslikanih prizora je proistekla iz preciznog interpretiranja vlastite likovne misli ali i iz sugestivnog utiska da tim motivima "struji vazduh". Istovremeno, jasnim, zvonkim i čistim koloritom umetnik ostvaruje karakterističnu i jedinstvenu pikturalnu atmosferu svojih slika. Nastale krajem nesretnog dvadesetog i početkom neizvesnog dvadesetprvog veka, ovakve Mesaroševe slike, međutim, imaju i drugačiji prizvuk. U njima je moguće prepoznati čak angažovani stav i značenje jer objavljuju umetnikovu svest o ekološkoj ugroženosti, o potrebi zaštite životne sredine kao jedne od primarnih civilizacijskih problematika. Istovremeno, uz to izdvajanje fragmenata pejzaža, ti prikazi razdvajanja, rastakanja i raspadanja tla imaju i drugačije metaforičke potencijale. Nije li takvim slikama ovaj umetnik anticipirao neke od sudbinskih događanja rascepa jedne države, nije li tim naizgled idiličnim viđenjima naslutio sudbinska razdvajanja, udaljavanja, razgraničenja? Svakako se povodom ovih slika treba prisetiti i završnih prizora Kusturičinog "Undergraund-a" pa shvatiti koliko je anticipacijskih podudarnosti u shvatanju određenih događanja u ostvarenjima dva umetnika...

U slikarstvu Janoša Mesaroša permanentno egzistira i simbolička tema konja. Naravno, i ta tema je sudbinski vezana za vojvođansko podneblje, za ravnicu, za selo. Povezanost čoveka i konja, u ovim panonskim prostorima, egzistencijalno je značajna: s konjima se dolazilo na rad, u rat, na veselje, na poslednji put... U tom smislu Mesaroš "uklapa" konja u svoje pejzaže, za njih vezuje kola poput Nojeve barke, vazdiže ih u nebo, njima nadkriljuje usamljene salašarske kućerke ili karakteristično zelenilo okućnica... Kako se radi o simbolu, Mesaroš prikaz konja stilizuje i dovodi do karakterističnosti pikturalnog znaka, čak "zaštitnog znaka" vlastitog slikarstva. U aktuelnom trenutku Mesaroš je taj simbol pretvorio u izvor bezazlene prijatnosti i privlačnosti, u dokaze nekakvog vlastitog crtačkog i slikarskog virtuoziteta, često ga dovodeći do lapidarnog jezika karikature. Kao da slikar Janoš Mesaroš nastoji da konzumente svoje umetnosti oslobodi bremena sudbinskih tema i upozorenja, da ih udalji od manifestacija jedne trajajuće i transformišuće krize, kao da nastoji da im ponudi svojevrsne arkadijske prizore kojima je, možda moguće prenebregnuti i savladati svu tu egzistencijalnu pretnju kojom nas tako neštedimice obasipa naša stvarnost i naše svakodnevlje... Ili je u takvom nastojanju sadržano samo naivno verovanje jednog istinski dobronamernog slikarskog zanesenjaka i stvaraoca.

 

Potvrda o prihvatanju, na osnovu neizmernih profesionalnih rezultata, slikara Janoša Mesaroša da se uvrsti u knjigu Oxford᾽s Book Successful People of Serbia - Biografska enciklopedija ličnosti u Srbiji od međunarodne, nacionalne i regionalne važnosti.

Izdavač, Oxford Book Media Solutions ltd. 2016

Na 219 strani ove prelepe knjige, kaja je rađena u tvrdom povezu sa kožnim omotom i u ograničenom tiražu, o našem slikaru Janošu Mesarošu možemo pročitati sledeće:

Mesaroš Janoš

Oxford᾽s Book Successful People of Serbia

O: Slikar. B: Novi Bečej, 30.1.1943. P: Otac Mihalj, majka Eržebet. Ms: Oženjen. E: Osnovnu školu završio je u Novom Bečeju, da bi potom u Novom Sadu upisao Srednju školu za primenjenu umetnost „Bogdan Šuputˮ. Na očevo insistiranje („Ne želim da budeš seoski molerˮ), upisuje Tehničku školu. Prve dve godine završava u Novom Sadu, da bi zbog fudbala kojim se tada uspešno bavio prešao u Tuzlu i tamo završio srednju čkolu. U Tuzli upisuje Mašinski fakultet, ali se ubrzo seli u Zemun, gde upisuje Višu mašinsku školu. Godine 1969, za vreme fudbalskog meča, teško je povredio kičmu i godinu dana je bio nepokretan. U bolesničkoj postelji je prvi put počeo da crta.

Oxford᾽s Book Successful People of Serbia

Crtao je portrete bolesnika. Svoju sportsku energiju pretočio je u umetničku strast. Ta povreda je za njega bila znak da je do tada bio na pogrešnom mestu. Od tada slikarstvo postaje njegov život, a fudbal samo lepa uspomena. Akademiju nikad nije završio. Ca:  godine 1970. Postaje član grupe „Seloˮ, ali se odmah po stilu razlikovao od njih. Da bi izoštrio svoj stil, obišao je mnoštvo muzeja i galerija po Evropi. Najčešći simboli na slikama Janoša Mesaroša su voda, bundeva, kao simbol bogatstva („kad je bundeva velika i kukuruz je velikiˮ), salaš i ambar. Neosedlani konji su ono što daje posebnu lepotu i neobuzdanu slobodu na slikama. Ljude retko slika, naročito žene, jer „nikad nisu zadovoljneˮ. Večito izaziva slučajnost, u dosluhu sa srećom. Inspiracija su mu reč, zvuk, muzika. Neguje slučajnost. Imao je, širom sveta, preko 300 izložbi na kojima se predstavio s više od 7.000 slika. Ljubitelj scene, nemirnog duha, kozer, za koga je neodmerna kritika najružnija stvar koja se može desiti. Zaljubljen u život i posao kojim se bavi. I kako je rekao gospodin Nikola Kusovac: „Kod Mesaroša ne možemo ništa dodati i ništa oduzetiˮ. Ach: Velika dostignuća će tek doći. Još ih nisam dostiga i to je dobar osećaj. Ne želim da zatvorim krug. H: Kuvanje, posebno čuvenog paprikaša, fotografija, muzika. PMM: Slikanje, u mom svetu, u kom se najbolje osećam. RoS: Moja potreba da za druge učinim nešto lepo i, zauzvrat, uživam u njihovoj radosti.

 

Portreti

Porodica Košut živela je u skromnoj kući pokrivenoj trskom sa malim, zamagljenim „pendžerima" iz kojih je Tivadar gledao i stvarao svoj svet. Sedeći uz petrolejku, slušao je priče starih žena o stvaranju sveta, o Adamu i Evi, o potopu, Hristu i njegovim čudima i razmišljao kako bi bio srećan da može sve to da naslika. Zavirivao je radoznalo u ono što majka slika, a likovi sa hrišćanskih i katoličkih ikona, opsedali bi ga čitavu noć. Često bi u majčinom odsustvu posmatrao parče drvenog stola na kojem je bio oskudan slikarski pribor, nedovršena ikona, zlatni bojeni prah i upijao čaroliju. Slikajući iz nasušnje potrebe, „za par pilića, parče slanine, kilo masti", majka je odvraćala Tivadara od slikarstva, govoreći mu da se od toga ne živi. Bilo je kasno. Tivadar je već uveliko postao rob svojih vizija.

Tivadar Košut

Počinje da slika 1967. godine kao jedan od članova tadašnje novobečejske grupe „Selo", međutim vrlo brzo shvata da to nije njegov put. Nemirnog i slobodnog duha, on ne prihvata nikakva načela, niti uniformnost bilo kakve vrste.

...Bežanje is svoje sredine u svet imaginacije, vrlo brzo ga izdvaja iz vrtloga već oveštalih šablona mnogih naivaca, koji su vremenom postali tražena roba. Tivadar Košut je izabrao teži put. U poplavi sladunjavih pejzaža, pastorala, folklora, svojim temama iz Biblije ličio je na zalutalog misionara. Njegovi prvi radovi nisu oduševljeno prihvaćeni. Slučajni susret sa Oto Bihalji Merinom vraća mu samopouzdanje i on sa još većim žarom počinje da razrađuje svoju ideju.

Ipak, pred kraj sedamdesetih godina, dolazeći u sukob sa menadžerima i neiskusnim galeristima, prestaje da slika gotovo deset godina. Za to vreme ipak nije prestao da se bavi umetničkim radom, već je eksperimentišući promenio medijum. Kao kvalifikovani keramičar radio je skulpture u glini i kompozicije na zidnoj keramici sa glazurom, kompleksne tehnologije. U međuvremenu, dobijao je stalne pozive iz inostranstva, među kojima mu onaj iz galerije „Salambo" u Parizu bio odlučujući. Kao da se nešto prelomilo u njemu, shvata ovaj poziv kao glas sudbine...

...Tivadar Košut često slika i scene iz svakodnevnog života: svadbe, seoske svirače, cigane, praznik vina, tiski cvet, kao i stare gradove i ljude u zavičajnim kostimima, ribare, borbe bikova. Ali i u ovim motivima uočljiva je slikareva distanca prema folklornom. On eliminiše svaku bukvalnost, deskripciju opažajne stvarnosti, stimulišući nas da uočimo i prepoznamo simbol. Taj dijalog umetmka i vizuelnog sveta istovremeno nam otkriva lični komentar osećanja određeneg objekta.

Pritom koristi blagu, zaobljenu liniju, jednostavan crtež, koji omeđuje, kontroliše bojene namaze. Deskripcijom bojenih sukoba nesvesno stvara komplementarne odnose a time postiže i strukturu forme. Stilizacijom oblika, ritmom obojenih površina i akcenata postignutih grebanjem boje, šagalovskom bestežinskom figurom, arhitekturom kao kulisom, bez fiksacije dramske suštine - Tivadar stvara „simultanu pozornicu".

Kršenjem zakona gravitacije i logike i nedefinisanosti pozadinskog prostora, ipak ni jednog trenutka ne ugrožava harmoniju. Tivadarove kompozicije su vrteška bez stalnog i jakog postamenta, koja se ponekad tako snažno zavrti, da poleti nošena vetrom kao mehur.

„Mislim da nije važno šta je levo, šta je desno, za mene je odlučujuće središte duše na toj slici, koja se vrti u slikaru." (Tivadar Košut)

Čak i na glavu postavljene njegove figure pričaju o ravnoteži prostora. Detinje naivnom u njegovom izrazu pridružuje se neko dekorativno osećanje za ritam i muzikalnost boje." (Oto Bihalji Merin, Nebojša-Bata Tomašević, „Enciklopedija naivne umetnosti sveta", Jugoslovenska revija, Beograd, 1984. str. 367.)

Poput mnogih naivaca i u ovom umetniku je prisutna težnja da pred naletom novog vremena zadrži ono staro, koje kao žrtva savremenog nestaje. Meštani Bečeja dugo nisu imali most preko Tise, pa su se koristili skelom. Da bi se most napravio, podigla brana, morao se uništiti „tiski cvet", jedan živi svet koji kao larve žive na dnu Tise, izlazeći na površinu transformišu se, odmah zatim kao leptirići umiru. To je ostvarilo dubok trag na slikara. Posmatrao je rađanje i umiranje tiskog cveta i prelazeći skelom s jedne na drugu obalu, često doživljavao da je na jednoj svadba i veselje, a na drugoj sahrana („Venčanje tiskog cveta"). Poistovećujući sudbinu čoveka sa onom tiskog cveta lebdenje između dve krajnosti, želeći da o njima ostvari slikarski trag. On zatim postaje skeledžija, koji sa jedne strane prevozi mladence, muzičare, majke sa detetom (Rađanje), putujućeg časovničara, koji simboliše oticanje i prolaznost života, a sa druge - kovčeg ožalošćene (Smrt), grbavca, koji takođe traži svoje mesto pod suncem i magarca - simbol ljudske naivnosti i nemoći, pred dilemom, da li je život, ipak, samo „magareća igra".

Uočljiva je sugestivna moć ovih njegovih slika, tako posmatrajući sve te likove i događaje, u sebi stvaramo osećaj „deža vu".

Naprosto je teško osloboditi se pojedinih likova iz njegovih kompozicija, tako otkinuti od umetnikove svesti, oni trajno nastanjuju našu imaginaciju. I svi njegovi spokoji i nemiri, iz čina u čin, u rastanju nadrastanju efemernosti i sekundarnosti u uzajamnom davanju i uzimanju postaju deo nas, postaju opsesija.

Iz tame Tivadarovih snova i svesti izranja svetlucavi svet poetskog nadahnuća, u kome se simbol nametnuo kao osnovno izražajno sredstvo. Predmeti gube svoju opipljivost i stavljaju se u službu slikarevih refleksija... to je taj Tivadarov začarani „beskrajni plavi krug i u njemu zvezda" iz kojeg ne može i ne želi da traži drugi put.

Dušan Josimović

Rođen  je 22. septembra 1949. godine u Novom Bečeju od oca Miroslava i majke Velinke. Osnovnu školu i gimnaziju završio je u Novom Bečeju. Svoj radni vek proveo je u pošti, a danas, kao penzioner i slobodni umetnik živi u Novom Bečeju sa suprugom Radmilom.

Slikanjem je počeo da se bavi relativno kasno, u svojim četrdesetim.  Prve motive koje je slikao bili su klasični vojvođanski motivi, slikani u stilu naive. Vremenom, njegova dela dobila su apstraktan oblik. Kao što su se motivi, koje je slikao, tokom godina menjali, tako su i tehnike postajale raznovrsnije, od čistog ulja na platnu koje je koristio na početku, Dušan  danas koristi i tempere, akrilne boje, akvarel, a pored platna slika na šperploči, papiru, drvetu i dr.

Neki ljudi na njegovim slikama na prvi pogled vide samo razmazane boje, bez motiva, emocija i konkretne poruke, ali to je samo na prvi pogled.  Dušan za svoje slike kaže da su one produkt njegovih misli i osećanja i pružaju priliku posmatraču da svaku sliku doživi krajnje subjektivno i emotivno.

Dragiša Bunjevački 1925 – 1983

Dragiša Bunjevački, slikar iz Novog Bečeja i osnivač grupe „Selo", rođen je 1925. godine u Pančevu.

To je slikar koji je živeo da bi slikao, ali on nikada nije živeo od slikarstva niti je slikao da bi živeo.

Snaga njegove umetničke kreacije je u njegovom kosmopolitskom stavu i duhu. Ne mareći za ustaljene norme življenja i malograđansku egzistencijalnu sigurnost, živeo je komotno, jednostavno i boemski. Zahvaljujući sticanju raznih životnih okolnosti i socijalnom statusu roditelja, od malih nogu je menjao zanimanja,koja su najneposrednije doprinela da se susretne i upozna obične, male ljude, koji mnogo rade, malo zarađuju i veselo žive. Njegov život se odvijao van ustaljenog klišea, dinamično i teško, od uličnog prodavca novina, preko cirkuskog dresera konja, kafenskog svirača, do radnika u fabričkoj radionici.

Čovek koji je slikajući živeo svoj nimalo lak život i lutanja, a koji je po načinu života i slikanja bio jedan od najusamljenijih slikara, Bunjevački, stvorio je opus slika koje odzvanjaju snagom ličnog doživljaja i ličnog viđenja stvari. Kroz njh je uspeo da dočara onu specifičnu aromu i atmosferu vremenskog trajanja, evokacije i prolaznosti.

Njegova najbolja dela su ona koja su nastala kao omaž znamenitim ličnostima: Rusou, Malrou, Sartru, Bihaljiju, Hegedušiću i dr. To su vizionarsko-poetske kompozicije na kojima je nadahnuto predstavio sve te ličnosti kojima se divio i poštovao ih. Neobičnost njegovih slika ogleda se u kompozicijskom rešenju postavljanja portreta. Figure lebde u vazduhu kao da su beztežinske. One ne dodiruju tlo, jer bi tako postale statične, a on je mrzeo statičnost i težio ka visinama i uzletu.Zato je simbolično isticao značaj i snagu portreta.

Najveći broj njegovih slika nastao je iz autobiografske inspiracije. Na njima je presecao površinu slike da bi dobio pomereni horizont na kome je u funkciji simbola aplicirao cirkusku šatru, konja sa dreserom, goluba, štafelaj, knjigu ili svog mačka od koga se nikada nije odvajao.

Od 1938. godine kada je naslikao prvu sliku pa do svoje smrti 1983. godine nastalo je mnogo slika kojima je želeo da obogati svet. Uzor mu je bio Ruso, a inspiracija je dolazila iz prirode, nesputanosti, slobode, uznemirenosti i meditacije. Komunikativan i neposredan, druželjubiv i duhovit, spontan i jednostavan, sticao je prijatelje, pomagao kolege, ali se ljudima nije sasvim predavao. Umro je rano / u 58. godini života /, ali je po onome što je naslikao, po načinu kako je živeo i razmišljao, bio izuzetna pojava u naivnoj umetnosti.

Podržite...

Sakupljanje kulturno-istorijske građe Novog Bečeja smatramo izuzetno važnim i velikim poslom. Za nove naraštaje... sa novom tehnologijom... da vide prošlost... drugačije će ostati zaboravljena.

Već 10 godina se bavimo time, uporno i vredno a ipak je ostalo još mnogo toga da se uradi, mnogo posla je pred nama.

Dobru...

Ako posedujete neki materijal ili saznanja za koje smatrate da bi dopunile sajt, uključite se... Možete komentarisati članke ili nam slati materijale, fotografije na salevidak@gmail.com. Ili prosto svoje predloge, ideje, komentare kako da poboljšamo sajt iznesite Ovde

Ideju...

Za one imućnije Novobečejce koji mogu i žele materijalno da pomognu razvoj ove ideje, daju vetar u leđa, koji žele da budu dobrotvori, sponzori, donatori...

...stojimo na raspolaganju na broju 060 013 01 01

© 2016 Novi Bečej - Online. All Rights Reserved. Designed By SaleVidak