Dolina velikog hrasta

Jedinstvena tvorevina prirode - hrast iz familije lužnjaka nalazi se u dvorištu crpne stanice pored banatske obale reke Tise. Ova oblast katastarski pripada ataru sela Kumana u novobečejskoj opštini. Zaštićeni prostor se u celini nalazi u posedu vodoprivrednog preduzeća “Gornji Banat” iz Kikinde.

Hrast je raritet u ovom delu Balkana, i po elaboratu Zavoda za zaštitu prirode Vojvodine najlepši je primerak ove vrste u Vojvodini. Hrast lužnjak veoma je rasprostranjen u većem delu Evrope, od Atlantskog okeana do Urala, pa se može naći i na severnom delu Afrike. I pored nekadašnje rasprostranjenosti na terenima u Banatu jedini je još on opstao iz perioda od pre tri stotine godina, koliko se procenjuje njegova starost. Naime, u vremenu njegovog nastanka područje Banata je bilo znatno bogatije šumama i lugovima nego sada. Geografske karte tog vremena, kao i zabeleške putopisaca, nedvosmisleno potvrđuju bogatstvo u šumama ovog područja. Pored močvarnog terena i stepskih predela, šume su pre znatnijeg naseljavanja ljudi ispunjavale ove prostore naročito na transverzali sever-jug, a pogotovu u priobalnim delovima Tise. Seča šuma je decenijama bila tiha bez “svedoka i računa”, kao što se to i danas radi. Pravo je čudo kako je on opstao do današnjih dana. Međutim, poslednjih desetak godina biološki potencijal ovog svedoka istorije postepeno se gubi. Njegovo sadašnje stanje se može proceniti i po tome što njegova krošnja nije više bujna kao ranije, a što i svaki posetilac odmah uoči. Hrast, iako plodonosan, izgubio je nekoliko vitalnih grana. Par grana je presekao grom silovitim udarima, dok ih je nekoliko postepeno stradalo od najvećeg njegovog neprijatelja, insekata. Na severo-zapadnom delu stabla vidi se stotinak rupa koje su izbušili paraziti, pa je njegovo tkivo zabrinjavajuće ugroženo. Crvotočina je učinila da se za nekoliko godina obruše pet grana koje direktno izlaze iz stabla.

* * * * *

Verovatno bi detaljnija ispitivanja (sondiranjem i sl.) otkrila znatne pukotine, erozije i “pećine” unutar debla. No i pored ovoga, mišljenje stručnjaka za šumarstvo je da se on nalazi u relativno dobrom stanju, ali da je potrebna sanacija i fitopatološke mere za sprečavanje njegovog propadanja. U tom nastojanju, Zavod za zaštitu prirode Vojvodine, MZ Kumane, fabrika kozmetičkih proizvoda “Biser” i entuzijasti i ljubitelji prirode, apeluju da se pored nacionalne zaštite, hrast stavi i pod međunarodnu, kako bi se što pre sačuvao od progresivnog propadanja. Nekoliko zgrada koje ga okružuju su, objekti crpne stanice koji potiču iz 19. veka, i u njima je očuvana tehnologija pumpanja vode iz reke Tise u obližnje kanale. Na osnovu predloga vodoprivrede ovog područja, “stara” pumpa bi uskoro bila pretvorena u svojevrsni muzej. Zajedno sa ambijentom koji ga okružuje, ova dolina hrasta svakako predstavlja potencijalno turističku meku, lovnog i ambijentalnog turizma. Manifestacija ''Ravničarenje'' održano u jesen 2002. godine nesporno to potvrđuje.