Povodom devet vekova prvog pisanog pomena imena ovog istorijskog lokaliteta

Bogata događajima istorija nekadašnjeg srednjovekovnog utvrđenja, izgrađenog na peščanom ostrvu između današnjeg Novog Bečeja i Bečeja, retko je bila predmet interesovanja istoričara i zaljubljenika u prošlost. Ako se izuzme jedini do sada celovit rad Rudolfa Šmita, koji je o toj tvrđavi pisao pre pola veka, podaci o tom utvrđenom gradu u izvorima i literaturi pominju se samo fragmentarno i veoma je teško izvršiti jednu potpuniju rekonstukciju zbivanja i događanja, vezanih za postojanje našega „grada", kako ga mi, današnji Novobečejci i Vranjevčani iz milošte nazivamo. Na osnovu danas jedva očuvanih delova zidina, koji prilikom visokog vodostaja tek što izviruju iznad površine Tise, s kojima u vreme letnje sezone druguju i posećuju samo ribari i kupači željni samoće i mira, teško se, ili bolje rečeno nikako, može stvoriti i najmanja predstava o nekadašnjoj moći i sjaju bečejske tvrđave oko koje su postojala a kasnije nakon rušenja, početkom XVIII veka, i razvila naselja Novi Bečej (Vranjevo), Bačko Gradište, Bečej i druga.

Koncentracija arheoloških lokaliteta od neolitskih vremena u neposrednoj blizini „grada" svakako svedoče da je to područje bilo veoma zanimljivo boravište, ne samo ribara, lovaca, već i najstarijih zemljoradnika. Najverovatnije je to područje imalo određenog značaja i u rimskom periodu u borbi protiv varvarskih plemena o čemu svedočanstva pružaju opeke uzidane u ostatke tvrđave a takođe i pronađeni novac iz tog perioda. Na žalost, za kasniji period jedva imamo opipljivih materijalnih dokaza o postojanju nekog utvrđenog prelaza na Tisi ali je sigurno da je moralo tu ono postojati i imati određenu ulogu u raznim prolascima i komešanjima plemena koja su se tuda kretala u vreme ranog srednjeg veka.

Sve do pod kraj XI veka nemamo u pisanim istorijskim izvorima sigurniji podatak o Bečeju mada se pominju imanja porodice Becsey, kao i „bečejsko pristanište", da bi se tek 1091. godine pojavio podatak vezan za bečejsko naselje. Bečej se kao naselje, trg ili sajmište razvio neposredno pored skele koja se tu nalazila sasvim sigurno i u ranija vremena a u srednjem veku su se takvi prelazi nazivali brodovima kakvih je na Tisi bilo kod Borđoša, Čuruga, Titela, Mola, Kanjiže i na drugim mestima na toj ravničarskoj reci. Intenzitet prometa koji se obavljao preko tih skela, najčešće trgovina soli, ribe, vina, stoke, žitarica i drugog, uslovljavao je njihovu važnost a putem skelarina i ubiranja drugih dažbina ostvarivala se prilična dobit.

Koliki je značaj imao taj prelaz između današnjeg Novog Bečeja i Bečeja, svedoči i to da će već početkom XIV veka tu biti izgrađena tvrđava koja je bila najbolje utvrđeni objekat u ovom delu današnje Vojvodine. Dugo se u istoriografiji smatralo da je najstariji pisani pomen Novobečejskog grada vezan za 1328. godinu. Međutim, u novije vreme pronađen je jedan dokumenat pisan latinskim jezikom gde se među naseljima na Tisi pominje i Bechey, gde je pleme Kumana potučeno od strane ugarske vojske.

O poreklu imena Bečej postoji nekoliko pretpostavki. Po jednima svoje ime dobio je od reči beč kojom se u ranija vremena označavao posed, plodna zemlja, po drugima - da vuče korene iz turskog jezika i da znači grad na vodi, što je dalje od pravog značenja, mada je takvo stanovište zastupao Hasan Rebac, jer se on u istorijskim izvorima pojavljuje znatno ranije nego što su Turci došli u ove prostore. Istorijska nauka i toponomastika, ipak, smatraju da se radi o reči mađarskog porekla i da je naselje svoje ime dobilo po jednoj moćnoj srednjovekovnoj porodici Vesseu iz doba prvih Arpadovića koja je u to vreme imala ne male posede i u ovim krajevima.

Međutim, baš ta činjenica dovodi u sumnju da su pomeni Bečeja baš uvek vezani za ovaj grad na Tisi.

Sigurniji podatak, bar za sada, vezan je za 1238. godinu kada se to naselje u darovnici ugarskog kralja Bele IV koji je vladao od 1235. do 1270. godine, pominje kao willa Wechey koje je on konventu vitezova hospitalaca u Stolnom Beogradu potvrdio vlasništvo nad naseljem koje je u ranija vremena pripadalo kraljevskom zapovedništvu tvrđave u Baču.

Utvrđeno naselje Bečej je postao negde izmeu 1300. i 1320. godine o čemu svedoči podatak da se već 1342. godine u jednom dokumentu pominje kastelan-zapovednik bečejske tvrđave. Njegovo vojno, strateško i ekonomsko značenje potvrđuje i činjenica da je on bio jedini srednjovekovni utvrđeni grad u ovom delu Potisja. Kao tipično rečno utvrđenje služio je za zaštitu prevoza i trgovine, kontrole saobraćaja rekom a takođe i za obezbeđenje bečejskog vlastelinstva.

Krajem XIV veka, tačnije 1386. godine budući ugarski kralj Žigmund Luksemburški poklonio je to utvrđenje braći Ladislavu i Stevanu Lošonciju.

Za istoriju bečejske tvrđave s početka XV veka vezana su i zbivanja opštijeg karaktera koja su u neposrednoj vezi s prodorom Turaka u balkansko-panonski prostor. Naime, turski poraz kod Angore 1402. godine imao je uticaja i na srpsko-ugarske odnose. Stevan Lazarević, koji se u angorskoj bici borio na strani svog zeta sultana Bajazita I, vraćajući se sa bojišta dobio je od vizantijskog cara Jovana VIII titulu srpskog despota što je uticalo da ugarski kralj Žigmund u svojim borbama s anžuvincima zatraži pomoć od Stevana. Za protivuslugu Lazarević je 1404. godine dobio posede u južnim delovima Ugarske, među kojima i utvrđeni grad Bečej. Od tog vremena otpočinje i s intenzivnijim naseljavanjem srpskog življa u te krajeve, jer je despot na svoje posede postavljao i dovodio svoje činovnike i pomoćno osoblje. Tako je, primera radi u jednom dokumentu zabeleženo da je u Arači 1417. godine kao despotov upravnik bio izvesni Brajan.

Nakon smrti despota Stevana Lazarevića 1427. godine njega nasleđuje sestrić Đurađ Branković koji dobija i posede u Ugarskoj. Pored onih u Sremu, dela Tamiške županije s Vršcem, u Bačkoj prostor od Čuruga do Sente i ostalih poseda Đurađ je držao i veliki deo Torontalske županije a time i bečejsko vlastelinstvo s tvrđavom, skelom i okolnim naseljima. Prema podacima despotovog savremenika čuvenog francuskog putopisca Bertrandona de la Brokijera, koji je 1433. godine, vraćajući se iz Carigrada, prešao Tisu kod Bečeja, Đurađ Branković je s ugarskih poseda imao godišnji prihod od oko 50.000 dukata od kojih je veliki deo ostvarivao od naplate skelarina.

Istorijski podaci beleže i da je 1440. godine zapovednik bečejske tvrđave bio izvesni Ladislav Gesti kada se Bečej spominje kao značajno carinsko mesto. Naš „grad" pominje se i u, najnovije vreme utvrđenoj falsifikovanoj, povelji Đurađa Brankovića iz 1441. godine gde on to značajno utvrđenje, kojem je pripadalo deset sela i četiri varoši s maltarinom poklanja svome navodnom rođaku Pavlu Biriniu od Verone.

O izuzetnom značaju tvrđave svedoči i podatak da se ovde i u Arači 1442. godine održavaju sednice Torontalske županije.

U nemirnim vremenima, polovinom XV veka dolazi do čestih sukoba između Đurađa Brankovića i porodice Hunjadi, koji su imali znatnog odraza na zbivanja i vezanih za istoriju bečejske tvrđave, jer je ona često menjala gospodare.

Pobeda Janoša Hunjadija, u narodnim pesmama poznatog kao Sibinjanin Janko, nad Turcima u Vlaškoj 1442. godine podigla je veru hrišđana da je otpor turkoj vojsci moguć.

Despot Đurađ je u to vreme bio na strani Hunjadija, ali su se posle njegovog poraza kod Varne 1444. njihovi odnosi pogoršali, a naročito posle Hunjadijeve katastrofe na Kosovu 1448. godine. Dobivši ponovo despotovinu od sultana Murata II, odnosi despota Đurađa s Turcima su se poboljšali, a posebno dolaskom na vlast Mehmeda II Osvajača 1451. godine za koga je bila udata i despotova kći Mara. Te okolnosti uticale su da se Hunjadi ponovo izmiri s despotom Đurđem.

Istorijski izvori zabeležili su da je Bečej 1450. godine držao Janoš Hunjadi, jer se te godine tu održava sednica državnog sabora pod njegovim rukovodstvom. Već sledeće 1451. godine grad ponovo dolazi u posed staroga despota Đurđa, da bi ga 1455. godine za kratko držao Mihajlo Silađi, šurak Janoša Hunjadija, koji se 1456. istakao u herojskoj odbrani Beograda od Turaka. Neposredno pred smrt, a umro je 1456. godine, despota Đurđa ponovo zatičemo u bečejskm gradu gde provodi vreme u lovu i političkim pregovorima. Nakon njegove smrti Bečej je najverovatnije u rukama njegovih sinova: slepih Grgura i Stevana i najmlađeg Lazara, što potvrđuje jedna najverovatnije falsifikovana, povelja Matije Korvina iz 1458. godine kojom on ovlašđuje Mihaila Silađija „da posedne tvrđavu Bečej zajedno sa njom pripadajućim varošima, naseljima i dobrima, u slučaju da sinovi despota Đurđa iznevere ugarskog kralja...".

Prve dodire s turskim osvajačima bečejska tvrđava imala je 1482. godine. Septembra iste godine turska vojska pošla je iz Smedereva prema Temišvaru radi pljačke. Prema podacima koje donosi istoričar Aleksa Ivić, posle trodnevne pljačke po Banatu oko 10.000 turskih konjanika sukobio se s ugarskim na jednoj poljani u blizini Bečeja. Na čelu hrišđanske vojske bili su despot Vuk u narodnim pesmama znan kao Zmaj Ognjeni Vuk, Pavle Kinjiži i Petar Doci. Posle strahovite borbe Turci su imali oko 3.000 mrtvih. Zaplenjeno je „silno bogatstvo" od čega je deo poslat kralju Matiji kao dokaz te velike pobede.

Jedno vreme bečejski grad je bio neposredno u rukama kralja Matije Korvina. Zabeleženo je da je on 1448. godine zabranio nadzornicima skele kod Bečejske tvrđave da ubiraju skelarinu i druge takse od segedinskih građana koji su svoja vina iz sremskih vinograda vozili za Segedin.

Posle Matijine smrti od 1492. godine Bečej je u posedu porodice Gereb od Vingarta.

Nemiri seljaštva prouzrokovani ustankom Đerđa Dože zahvatili su i krajeve oko Bečeja. Koristeći priliku organizovanja krstaškog rata protiv Turaka, ugarski kmetovi umesto da krenu na Turke, okrenuli su se protiv feudalaca u želji da se oslobode od feudalnih davanja. U tom ustanku pod neposrednim rukovodstovm Đerđa Dože pobunjenici su zauzeli 1514. godine i bečejsku tvrđavu u cilju obezbeđenja zaleđa vojsci koja je opsedala Temišvar. Međutim, ustanak je ubrzo u krvi ugušen od strane Jovana Zapolje, erdeljskog vojvode i budućeg kralja.

Ugarski poraz od Turaka u Mohačkoj bici 1526. godine, a naročito borba za ugarsku krunu, nakon te bitke između Ferdinanda Habsburškog i Jovana Zapolje, imala je snažnog odraza i u tim prostorima. Srpski vojvoda Stevan Balentić koji je često menjao strane između Ferdinanda i Zapolje početkom maja 1531. godine napao je svojim četama Bečej koga je u to vreme držao jedan od najznačajnijih Zapoljinih pristalica Stefan Verbeci. Poznat je podatak da je Balentić topovima porušio zidove i noću jurišem zauzeo gradsku tvrđavu.

U istorijskim izvorima pominje se i podatak da je Jovan Zapolja prilikom odlaska na poklonjenje sultanu Sulejmanu II Tisu prešao kod Bečeja.

Jedno vreme bečejski grad je bio i vlasništvo udovice Jovana Zapolje, kraljice Izabele.

Godine 1547. Turci su zahtevali predaju Bečeja i Bečkereka s ostalim naseljima u Banatu. Međutim, erdeljski kancelar fratar Đorđe uspeo je da Turke poklonima odvrati od te namere. U to vreme fratar Đorđe je tajno pregovarao s kraljem Ferdinandom I da se ti krajevi njemu predaju na upravu. Ti pregovori trajali su sve do turskog napada na Bečej i Bečkerek 1551. godine. Turci su te godine februara meseca ponovo zahtevali predaju ta dva grada, a isto tako i zaostali deo harača što je ugarski sabor odbio. S proleća iste godine za zapovednika u potiskim krajevima postavljen je Jovan Baptista Kastaldo koji je otpočeo s pripremama za odbranu Banata. Kada je sultan Sulejman saznao za te događaje, poverio je vođenje vojnih operacija u Banatu beglerbegu Rumelije Mehmedu Sokoloviću. Bečejsku tvrđavu za odbranu od Turaka trebao da je pripremi Stefan Lošonci koga je početkom septembra u Bečej poslao Andrija Batori s oko 500 konjanika. Međutim, odbrana od Turaka nije najozbiljnije shvaćena što svedoči i podatak da je organizovana svega nedelju dana pre samog napada na bečejski grad.

Mehmed Sokolović krenuo je na Banat 7. septembra 1551. godine s vojskom od oko 80.000 ljudi i 50 topova, prešavši Dunav kod Petrovaradina, da bi 11. septembra zastao kod Čuruga. Jedna turska flotila krenula je sa 25 brodova uzvodno prema Bečeju, ali ju je niže utvrđenja iznenadila vojska Stefana Lošoncija i razbila je. Nakon te pobede Lošonci se povukao u Temišvar a Kastaldo je za zapovednika bečejske tvrđave postavio Tomu Sentanaia a za pomoćnike Gabriela Figedia, Emiriha Nađa i Jonasa Sentimreia. Mehmed Sokolović je opseo Bečej 15. septembra. Sutradan su Turci bombardama i spravama za lomljenje zidina napali utvrđeni grad. Prema pisanju Alekse Ivića posada od oko 400 ugarskih vojnika hrabro se borila, čak je u jedan mah izvela i iznenadni juriš na Turke. „Mnoge od njih poubijaše, glave im posekoše i prenesoše u grad a jednog živog uhvatiše pa ga razapeše pred kapijom gradskom. Međutim, nesravnjenoj sili turskoj nije se moglo odoleti".

Posle četvorodnevne herojske odbrane čitava ugarska posada koja je grad branila bila je posečena kada su Turci na juriš 19. septembra zauzeli utvrđeni grad. Nakon toga Sokolović je u razorenom gradu ostavio jaču postaju, a sam krenuo dalje ka Temišvaru. Nakon tog događaja nastupio je skoro vek i po vladavine Turaka bečejskim gradom koji su ga zbog strateškog značaja popravili i ponovo doveli u red.

Turski period istorije bečejske tvrđave veoma malo nam je poznat. U literaturi i izvorima srećemo samo fragmentarne podatke, ali i to malo podataka svedoči o značaju Bečeja i u ovom periodu.

Bečej je bio sedište nahije koja je pripadala Čanadskom sandžaku a taj Temišvarskom ejaletu čiji je prvi beglerbeg od 1552. bio Kasim beg. O turskoj posadi bečejskog grada iz druge polovine XVI veka veoma malo znamo. Raspolažemo jedino nepotpunim popisom iz 1579/80. godine gde se navodi da je džemat Muslimana tvrđave brojao dvadeset i jednog čoveka. Među njima je i dizdar, Ćehaja, seroda, dvojica serbuljuka, džundija, imam i hatib. Pomen te dvojice poslednjih jasno nam svedoči o postojanju islamske bogomolje u okviru tvrđave.

Buna Srba u Banatu 1594. godine imala je direktnog odjeka i na bečejski grad, jer su ustanici u leto iste godine, nakon zauzimanja Bečkereka zauzeli grad i opkolili gradsku tvrđavu u kojoj je bilo između 50 i 60 turskih vojnika. Posada je ponudila ustanicima tvrđavu na predaju, ali pod uslovom da sa sobom mogu poneti sve blago na šta ustanici nisu pristali i na juriš je osvojiše. Sledeće godine Sinan, paša, temišvarski beglerbeg u krvi je ugušio ustanak Srba od kojih je veliki deo prebegao u Erdelj i Austriju.

Zabeležen je još jedan napad na bečejsku tvrđavu iz tog vremena kada su hajduci 1599. sa 32 broda uspeli da je opljačkaju i da se s bogatim plenom vrate u Komoran.

Najlepše podatke iz istorije turskog perioda bečejske tvrđave pruža nam putopisac Derviš Mehmed Zili, poznatiji kao Evlija Čelebija koji je šezdesetih godina XVII veka proputovao i našim krajevima. U njegovo vreme od 168 naselja u Banatu samo je 9 imalo status mesta, palanke, varoši i grada od kojih je jedan bio i naš Bečej. Prema Evliji Čelebiji „Bečej je vakufsko, zadužbinsko dobro. U njemu se u to doba nalazila vojnička posada od 40 momaka, poreznik, carinski inspektorat i janičarski serdar. Zakupnina od carine pripadala je temišvarkoj posadi. Grad na Tisi je divan, četvorouglast, od cigle, a obuhvata površinu od 500 koračaji. Jedna kapija zvala se pristanišna a druga Ogrun-kapija. Kod pristaništa nalazila se jedna gostionica i 50 dućana. U to vreme nalazila se u Bečeju džamija prepravljena od crkve, jedna medresa, tri osnovne škole, jedan manastir, jedno kupatilo i sto kuća. Imao je veliku luku, stanovništvo se većinom bavilo trgovinom soli i ribe. Evlija hvali stanovništvo kao vrlo gostoljubivo, a varoš kao ugodnu i krasnu s mnogo vrtova i vinograda. Iz Bečeja je Evlija krenuo u Bečkerek do koga je putovao šest sati. Na putu je, kaže on, prolazio pored cvatnih polja i sela."

U austro-turskom ratu 1683-1699. bečejska tvrđava nije igrala značajniju ulogu. Jedino je zabeleženo da je general Hajzler 4. juna 1696. iz tabora kod Bečeja javio u Beč da mnogi od pripadnika srpske milicije napuštaju službu pošto nisu primili platu i da nemaju od čega da žive. Takođe je zabeleženo i to da je Eugen Savojski, neposredno pred bitku za Sentu u Bečeju sagradio magazin s komorom.

Prema odlukama mira u Sremskim Karlovcima 1699. godine, po kojem su Turci bili potisnuti istočno od Tise, odlučeno je da se sva utvrđenja na toj reci imaju porušiti pa time i Bečej. Naročito su se za rušenje tih utvrđenja zalagali Turci kako ih Austrijanci ne bi mogli sada koristiti u borbi protiv njih. Određena je i carska komisija na čelu s Luiđi Fernando Mersilijem koja je imala zadatak da nadzire rušenje tih tvrđava. S rušenjem bečejskog utvrđenja otpočelo se u martu 1701. godine pod rukovodstvom komandanta Segedina Johana Fridriha de Globica. Ono je teklo veoma sporo, ne samo zbog nedostatka radne snage i lošeg vremena, već i zbog naročite debljine zidova. U organizovanju radova učestvovao je i kapetan inženjer Johan Kristijan de Kolet koji je imao zadatak da u krajevima oko Tise izgradi nova naselja u koja će kasnije biti smeštena srpska milicija.

Prema jednom izveštaju komandanta u Aradu Lefelholca koji je ovaj poslao Dvorskom ratnom savetu u Beč, ističe se da je grad Bečej okružen jednim rukavom Tise i usled toga leži potpuno u vodi a ima i jake stare zidine, dok je Globic, izveštava isti Savet, da će bedemi kada budu razvaljivani pasti u duboku vodojažu i malo će se šta od materijala moći sačuvati sem cigala od središnje kule.

Zahvaljujući pedantnosti inženjera Koleta sačuvan nam je opis i plan bečejske tvrđave, koji se danas čuva u Krigsarhivu u Beču, a koji je od zaborava otrgao Rudolf Šmit, pišući o ovome gradu. Prema njima, Bečej je bio tipičan srednjovekovni grad na vodi.

Preko jednog pokretnog mosta dolazilo se u prednji grad koji je bio oivičen palisadama. Kroz gradsku kapiju ulazilo se u gradsko dvorište gde je u sredini bila glavna gradska kula visoka 17, 2 metra. Utvrđenje je bilo četvorouglastog oblika gde su se na uglovima nalazile polukule čija je spoljašnja strana bila visoka 14,4 m, a unutrašnja 11,7 m iznutra. Ceo unutrašnji raspored u kojem se nalazio i stan komandanta s pratećim objektima pruža sliku utvrđenja koje je služilo isključivo za odbranu. Najverovatnije da nije nikada bio ukrašavan umetnički baš iz tih razloga. Građen je isključivo od cigala u malteru a samo su ivice glavne kule bile od kamenih blokova. Za pojačanje temelja postavljena su vertikalna hrastova debla koja se i danas mogu uočiti prilikom veoma niskog vodostaja. Glavnu odbrambenu snagu davala je gradu Tisa što je još bilo pojačano i dubokim jarkom Z m širokim 30 m. Grad je imao površinu od 2.331 m² od čega je 440 m² bilo izgrađeno. Dužina bedema i kula iznosila je 280 m , promer tvrđave bio je 48,5 m, a prilikom rušenja trebalo je ukloniti skoro 3.000 m³ zida što je, na žalost, i veoma savesno učinjeno do polovine maja 1701. godine.

Krajem XVIII veka i prvih decenija XIX u vreme velikih melioracionih radova u Habsburškoj monarhiji, u cilju isušivanja močvarnih terena oko reka i izgradnje kanala Dunav-Tisa, prišlo se i ispravljanju meandra Tise tako da je rečno korito usmereno preko ostataka nekadašnjeg utvrđenja.

Uporedo s rušenjem bečejske tvrđave otpočelo se i s građenjem novog naselja na desnoj obali Tise gde se imala smestiti srpska milicija. Ovo naselje dobilo je ime Noe Veshe - Novi Bečej za razliku od našeg Turskog, jer će se on još kratko vreme nalaziti na turskoj teritoriji. Naš Bečej će naziv Turski zadržati sve do XX veka kada će naš dobiti ime Novi Bečej a bački će postati Stari.

Na osnovu postojećih istorijskih izvora veoma je teško izvršiti rekonstrukciju postojanja naselja oko nekadašnje tvrđave. Spominju se Berek, Borđoš, Matej, Sent Kiralj, Šimuđ, Vran, Arača, u blizini današnjeg Starog Bečeja naselje Kovince itd. Gotovo je sigurno da se i Bačko Gradište početkom XVIII veka počelo naseljavati na pusti, tj. mestu gde je nekada postojalo naselje. Prvi Vranjevčani počeli su naseljavati deo koji je bio nešto udaljeniji od Tise i koji se zvao Vran, Vranjak, Vranovo. U Pećkom pomeniku iz 1717. godine pominje se da je imao 20 domova a 1727. četrdeset pet. U to vreme Vranjevčani su se doselili bliže Tisi na uzvišicu neposredno pored nekadašnje tvrđave blizu bečejskog šanca, gde je sada bilo i sedište Vranjevačke kompanije srpske milicije.

Polovinom XVIII veka dolazi do razvojačenja Potisko-pomoriške granice. Ovde je interesantno napomenuti da je u Beč ispred srpskih graničara išao i Vranjevčanin ober kapetan Lazar Popović. Nakon razvojačenja granice znatan broj graničara preseljava se iz Bečke i dolazi na banatsku stranu i naseljava i Vranjevo. Međutim, teški uslovi života i druge prilike uslovile su masovan odlazak u Rusiju među kojima je bilo i Vranjevčana. Da bi bečki Dvor to sprečio, Vranjevčani su 1752. godine dobili pustare Šimuđ, Matej, Vranjak i Sent Kiralj. Ubrzo dolazi i do formiranja Velikokikindskog dištrikta u koji Vranjevo ulazi kao slobodna kraljevska varošica. U to vreme on je imao 207 pravoslavnih i 44 katolička doma. Tada on dobija i svoje novo ime Francisdorf-Franjevo koje prerasta u slaveniziranu varijantu Vranjevo. Nakon ukidanja Dištrikta Vranjevo od 1. avgusta 1888. godine postaje Aracs sve do 1919. godine kada postaje samostalna opština pod imenom Vranjevo.

Nakon rušenja tvrđave Turski Bečej, za razliku od Vranjeva razvijao se u drugom pravcu.

Posle proterivanja Turaka iz Banata 1717. godine Banatom je upravljano direktno iz Beča, prvo preko vojnog zapovednika u Temišvaru a od 1751. preko civilne uprave Zemaljske administracije. Pošto Turski Bečej nije potpadao pod Vojnu granicu, on je bio direktno vezan za Dvorsku komoru u Beču. Od 1779. godine kada je Banat inkorporiran u Ugarsku i stvorene županije Turski Bečej našao se u sastavu Torontalske županije u čijem će sastavu biti sve do kraja Prvog svetskog rata. Nakon te inkorporacije Dvorska komora je rasprodala veći deo svoje zemlje u Banatu koji nije ušao u sastav Dištrikta. Tom prilikom 1781. godine Turski je Bečej kupila porodica Sisanji.

Od kraja XVII veka Turski Bečej, zajedno s Vranjevom, postaće jedan od najznačajnijih centara za trgovinu žitom rečnim putem sve do izgradnje železničke pruge 1883. godine.

U međuratnom i ratnom periodu Vranjevo i Novi Bečej su zasebne političke opštine, a od kraja XIX veka u Novom Bečeju je i sedište Novobečejskog sreza. Zanimljivo je napomenuti da je na inicijativu Udruženja trgovaca i industrijalaca u Novom Bečeju i novobečejske opštine još 1929. godine pokrenuta akcija spajanja s opštinom vranjevačkom i stvaranja grada s uređenim senatom. Međutim, Vranjevčani su se tome žestoko suprotstavili i to odbili. No, ipak nakon oslobođenja 1944. godine pokrenuta je ponovo inicijativa da se ta dva naselja spoje, što je i učinjeno 1946. godine pod imenom Vološinovo da bi 1952. godine dobilo ime Novi Bečej koje i danas nosi.

Povodom 130 godišnjice od osnivanja (1882 – 2012)

Organizovanje vatrogasne službe na teritoriji današnje Vojvodine bilo je u početku pojedinačno, sporadično, neorganizovano i nepovezano. Angažovanje centralne vlasti nije se osećala, već je to više bila stvar pojedinih opština, ili, u najboljem slučaju, prvih viših društveno-političkih zajednica u ovom slučaju županije u Carevini Austrije, odnosno Austrougarskoj.

Mađarsko namesničko veće, Habsburške monarhije je 1769. i 1771. godine donelo nacrte požarnih propisa. Doneta akta nisu imala snagu zakonske prinude i obaveze, već su predstavljala preporuke sa ciljem sprečavanje izbijanja požara i organizaciju i načine gašenja.

Dobrovoljno Vatrogasno Društvo Novi Bečej

Nakon toga u razvoju zaštite od požara bila je protivpožarna naredba cara Josifa II doneta 1788. godine. Ovaj dokument sadrži 56 tačaka propisa, koje normiraju kako preventivne protivpožarne mere, tako i potrebne postupke oko praćenja i dojave požara, kao i samu organizaciju i postupke gašenja požara. Centralna protivpožarna administrativna mera doneta od kraljevskog Namenskog veća 1813. godine, sadržala je takođe, detaljne norme za borbu protiv požara, koje su županije i magistrati u svojim statutima trebali da prihvate i razrade. U vreme kada se javljaju prve ideje, ili se donose prve odluke o organizovanju vatrogasne službe na području današnjeg naseljenog mesta Novi Bečej, mesto je bio podeljen na dva dela: političku opštinu Vranjevo u sastavu Velikokikindskog krunskog dištrikta, i Novi (Turski) Bečej u sastavu Torontalske županije, sve do 1876. godine, kada će ukidanjem dištrikta-oba naselja biti u sastavu pomenute županije kao odvojene političke opštine.

Tragajući u nama dostupnim istorijskim arhivama Zrenjanina i Kikinde, kako bismo mogli utvrditi začetke stvaranja i rada veoma značajne javne službe, došlo se po našem mišljenju do veoma značajnih i vrlo interesantnih podataka, koji su po svom značaju važni ne samo za utvrđivanje nastanka i praćenja razvoja ove službe u našem mestu, već i za istorijat naselja uopšte.

Dobrovoljno Vatrogasno Društvo Novi Bečej

Ovog puta ćemo pomenuti samo neke od njih, koji su po našem mišljenju, od izuzetnog značaja ne samo po vremenu od kada datiraju, već i po svom sadržaju, koji upućuju na zaključak da je Dobrovoljno Vatrogasno Društvo Novi Bečej već u samom početku svog postojanja, života i rada pored svoje osnovne funkcije razvijala i čitav niz aktivnosti na obrazovno-vaspitnom, kulturno-prosvetnom i društveno-zabavnom polju svojih članova, kao i celog naseljenog mesta.

A

U svom delu Velikokikindski dištrikt, Vasa Stajić u odvojenom, posebnom poglavlju koji govori o svakoj opštini Dištrikta, deo o Vranjevu sadrži podatke da je Vranjevo već 1831-1832. godine (znači pre ravno 180 godina) među poglavarima i mlađim služiteljima u Vranjevu bilo i mesto »mlađi služitelj, vatre preprega komesar, najpre Petar Putnik sa 80 forinti godišnje plate«. Ovo upućuje na zaključak da je već u prvoj polovini XIX veka bilo u opštini zaposleno lice, čije je zaduženje i delokrug rada bilo da se stara da ne dođe do požara, odnosno ako se pojavi - da pruzme mere za njegovo gašenje-angažuje prepregu (životinje upregnute u kola ili saonice), mobiliše ostale muškarce. Nema podataka da li je ova služba delovala kasnije.

B

List »Vohenblat« (Wochenblatt) koji je kao nedeljnik izlazio u Torontalskoj županiji, donosi vest 29.06.1878. godine, da su »Građani Novog Bečeja na jednoj sednici, pod predsedništvom tamošnjeg javnog beležnika Ištvana Ištvanfija, odlučili da podignu strelište i osnuju vatrogasno društvo«. Od objavljivanja ove vesti, odnosno ove ideje, pa do njenog oživljavanja prošlo je nepune tri godine, da bi se isti list 11.marta 1882. godine doneo sledeću vest (original na nemačkom jeziku) U nedelju 26.februara 1882. godine u Turskom Bečeju osnovano je Dobrovoljno Vatrogasno Društvo (Vatrogasni dom se nalazio na mestu današnjeg Narodnog univerziteta, na raskrsnici ulica Ive Lole Ribara i Petra Drapšine. Pored doma se nalazio Turski bunar iznad koga je bio visok vatrogasni toranj).

Dobrovoljno Vatrogasno Društvo Novi Bečej

Ova kratka vest o osnivanju DVD-a, objavljena je, takođe i u listu »Torontal« od 16.marta 1882. godine. Zbog interesantosti sadržaja, ovu vest-belešku navodimo u celini. »Novobečejsko Vatrogasno Društvo zauzimanjem nadležnih i zahvaljujući razumevanju građanstva, osnovalo je u Novom bečeju Vatrogasno udruženje. Ona raspolaže kapitalom od 800 forinti, prikupljenih pomoću sabirnih akcija i priredaba. Broj članova premašuje 50, i svi su izgledi da će se taj broj za kratko vreme udvostručiti.«

Posle tačno dve godine 1884. godine osniva se Dobrovoljno Vatrogasno Društvo i u Vranjevu koje će se tek 1956. godine sjediniti sa DVD Novi Bečej. Već od samog osnivanja, Vranjevačko i Novobečejsko vatrogasno društvo je u tesnoj saradnji a kod većih požara i nepogoda zajedno nastupaju.

Već 1892. godine DVD Novi Bečej učlanjuje se u toj godini osnovanu Savez vatrogasnih udruženja Torontalske županije, što se veoma pozitivno odrazilo na dalji razvoj i rad društva, a posebno na stručno osposobljavanje njegovih članova.

Tako, na primer, u listu »Torontal« od 25. maja 1895. godine nalazimo podatak da je u sedištu županije u Velikom Bečkereku obavljen završni ispit petnajstodnevnog stručnog tečaja vatrogasaca sa jevnom vežbom. Iz Novog Bečeja (Arač) na tečaju je učestvovao Zolnaji Antal. Kulturno zabavni život, kao i održavanje prijateljskih veza i saradnje sa drugim DVD-a takođe su zauzimali veoma važno mesto u životu i radu društva.

Isto tako u »Torontal« od 14.juna 1905. godine donosi, na naslovnoj strani, vest: »Sjajne svečanosti su se održale u subotu i nedelju, 11 i 12 juna u Turskom Bečeju. Prvog dana je osvećena zastava Dobrovoljnog Vatrogasnog Društva. Svečanosti su prisustvovali Velikokikindski vatrogasci, vatrogasci Velikobečkerečki, vatrogasci Starog Bečeja, Bašaida, Bačkog Gradišta, Velokog svetog Mikloša, Kule, Sente i Novog Sada, svega 250 vatrogasaca. Svečanost je otvorena u subotu uveče bakljadom u čast kuma zastave. U nedelju prepodne, u 10 časova bila je taborska misa u pučkoj bašti Gradiška. Posle podne održane su vežbe, uveče pak zabava.«

Posle prvog svetskog rata DVD nastavlja sa svojim radom, dalje razvijajući svoju osnovnu delatnost, kao i kulturno-zabavni i opštedruštveni život svojih članova. U tim aktivnostima veliku ulogu odigrao je Giga Jovanović starešina župe i Predsednik vatrogasne čete. U tom vremenu zamenik starešine i sekretar društva bio je Žarko Čiplić. Posle drugog svetskog rata DVD dobija opšte društvenu, materijalnu i finansijsku podršku u sistemu opšte-narodne-odbrane i društvene samozaštite i postaje njen sastavni deo. Dalji razvoj DVD-a usko je vezan sa daljim razvojem društveno-političkog i privrednog života u našoj zemlji.

Samopregornim radom svih članova i svestranom podrškom Društveno Političkih Zajednica DVD Novi Bečej od 1965 do 1968. godine preseljava se u novoizgrađen dom (Prilikom rušenja starog Vatrogasnog doma, na veliku žalost Novobečejaca porušen je i vatrogasni toranj. Novi Vatrogasni dom se izgradio na ćošku ulica Ive Lole Ribara i Jaše Tomića gde se i danas nalazi) sa svim inventarom i tehnikom za gašenje požara.

U kasnijem periodu DVD je radio u sastavu UVS Novi Bečej gde su našli zajednički interes sa ostalim DVD-a u opštini i sa DVD »Polet«. 1984. godine uspostavljena je saradnja sa DVD-a Melenci, Elemir i Bašaid da bi kasnije ta saradnja bila proširena na 12 DVD-a Srednjeg i Severnog Banata. Krajem osamdesetih godina prošlog veka a posebno početkom devedesetih, kada se Titova Jugoslavija počela raspadati, rukovodstvo republike Srbije je imala druge planove sa Dobrovoljnim Vatrogasnim Društvima.

Celokupna imovina Dobrovoljnog Vatrogasnog Društva Novi Bečej, zgrada, vozni park i ostala tehnika 01.04.1992. godine prelazi u vlasništvo Otseka za protivpožarnu i preventivnu tehničku zaštitu Sekretarijata Zrenjanin pri Ministarstvu Unutrašnjih poslova Republike Srbije. Od bombardovanja 1999. godine ukida se oglašavanje sirene prilikom požara. To je učinjeno iz razloga da ne dođe do zabune prilikom oglašavanja vazdušnog napada sa oglašavanjem sirana za požar. U letnjem periodu za vreme žetve i dalje daju dežurstva na silosu. Nekolicina njih i dalje učestvuje u gašenju požara pored profesionalnih pripadnika vatrogasne brigade. Vremenom se njihovo članstvo smanjuje a i učešće pri raznim akcijama je marginalno.

Sada, posle 130 godina postojanja, humane i bogate kulturno – zabavne delatnosti DVD je dobio jednu prostoriju, u do nedavno svojoj zgradi, te bez ikakvih pomoći, zahvaljujući samo nekolicini vernih pripadnika uspeva i dalje, ali samo da figurira kao DOBROVOLJNO VATROGASNO DRUŠTVO Novi Bečej.

 

Tekst Radoslava Stojšina dopunio Karolj Andre

Bila jednom jedna štamparija (1898. - 2007.)

Oktobra meseca 2007. godine prostorije "Gigine štamparije" (Grafičko preduzeće 1 Maj) su definitivno ispražnjene. U toku samo jednog dana odneto je nekoliko kamioneta papira kao i celukupan inventar sa preostalim mašinama za štampanje. Zahvaljujući novom vlasniku objekta, koji mi je dopustio da interesantnija dokumenata pokupim ispred brzih utovarivača, nešto je ipak spašeno. Ali nažalost drvena slova, latinična, ćirilična i gotska su već nestala. U slovoslagačnici nisam naišao ni na jedno olovno slovo a prazne ormariće su već iznosili.

Tako filijala štamparije Jovana Radaka iz Kikinde, kasnije štamparija Gige Jovanovića a posle 1944. godine štamparija 1 Maj, nije doživela svoj 110 rođendan što je trebalo da se proslavi 2008. godine.

Neka nam ovih nekoliko slika i dokumenata posluži da se potsetimo na stogodišnji rad ove, sada već bivše štamparije u samom centru Novog Bečeja.

Železnička stanica Novi Bečej - Vranjevo

Princip prve parne lokomotive, koja i danas funkcioniše vezuje se za ime Trevitik Ričarda. Ipak, lokomotiva Džordža Stivensona će prva proći prugom Stokton – Darlington u Engleskoj 1825. godine. U Austriji prva železnica na parni pogon otvorena je 17.11.1837. godine na liniji Florisdorf – Vagram. Po planu Kraljevskog Ugarskog ministra za javne radove iz 1867. godine, počinje gradnja železničkih pruga pa tako i pruga Budimpesta – Pančevo, preko Kikinde i Temišvara.

Novi Bečej se povezuje prugom 8.7.1883. godine kada se završava linija Kikinda – Bečkerek. Izgradnju ove pruge je finansirala Županija sa 151.000 forinti dok su ostala mesta učestvovala se sledećim iznosima; Kikinda sa 20.000, Bečkerek sa 30.000, Novi Bečej sa 20.000, Vranjevo sa 20.000, Kumane sa 20.000, Melenci sa 40.000 i Karlovo sa 30.000 forinti. Na ovim prostorima Banata i cele Vojvodine železnička mreža od kraja XIX veka pa sve do početka drugog svetskog rata bila je vrlo razvijenija. Pre izgradnje železnice, putnički i teretni saobraćaj se odvijao uglavnom rečnim putem lađama a manji deo zaprežnim kočijama.

Železnicka stanica Novi Bečej

Pored pruge je izgrađena železnička stanica sa magacinima i kontrolnom vagom. Obe opštine, Novi Bečej i Vranjevo su koristile jednu železničku stanicu, ovu koja i sada postoji. Železnica je vrlo brzo preuzela primat transporta robe, poštanskih pošiljki i prevoz putnika. Kompozicija se sastojala uglavnom od vagona za putnike drugog i trećeg razreda a samo jedan vagon bi bio obeležen prvom klasom. Obično na kraju kompozicije bi bio poštanski vagon u kojem je jedan službenik primao i izdavao poštanske pošiljke, pisma i pakete. Novine i časopisi su također ovim vagonom stizali u naše mesto. Od železničke stanice putnici su prevoženi fijakerima do centra to jest do samog rečnog pristaništa na Tisi.

Pedeset je godina prošlo od dana kada je zauvek - sa obale Tise kod Novog Bečeja - nestapo sedam stotina severnobanatskih Jevreja, a među njima stotinu šezdeset naših sugrađana... Sve njih odnele su crne lađe smrti u nepovrat - u pakao uništenja...

Oni koji pamte to doba, sećaju se ponižavajućih mučenja kojima je satirano telo, slaman duh i uništavan ljudski ponos nesrećnika, čija je jedina krivica bila pripadnost jednom narodu.

Niko do danas nije napisao spisak svih uništenih!

Nikada se neće moći saznati precizno brojno stanje tih mučeničkih žrtava!

Setimo se zato, ovom prilikom, nekih činjenica o životu i delu tih naših nesrećnih sugrađana.

Živela je tu, s nama, čitav vek i po novobečejska jevrejska zajednica.

Bila je to grupacija ljudi čiji su se daleki preci, posle proterivanja Turaka, doselili iz severnih oblasti Austrougarske carevine, u banatske gradove i sela, da tu stvore svoj krov nad glavom i otpočnu nov život.

Mučeni teškim sumnjičenjima i nepravednim optužbama, ometani zakonskim propisima i nosiocima vlasti toga doba, obezbeđivali su sebi i svojoj porodici minimum egzistencije svojim neumornim radom i velikim odricanjima.

Došli su kao sitni, putujući trgovci, ili zakupci regalnih prava na ribolov i točenje pića, a sticali su pravu građansku ravnopravnost tek onda, kada su se, posle više godina, dokazali kao ispravni, vredni i pošteni građani. To za pripadnike drugih naroda nije uvek bilo obaveza.

Tako je počeo da teče dugi period prilagođavanja novom životu i novoj okolini.

Vezani uglavnom za poslovni uspeh, menjali su mesto boravka i selili se prema tolerentnijim i privredno dinamičnijim sredinama. Zato se broj Jevreja u Novom Bečeju i Vranjevu stalno menjao, a relativno mali broj porodica je ostao u našem gradu kao starosedelačko stanovništvo.

Čvrsta i relativno zatvorena verska opština bila je, u to doba, osovina svih zajedničkih poduhvata, a solidarnost i uzajamno ispomaganje omogućili su porodicama da se stabilizuju i da napreduju.

Još daleke 1825. godine Jevreji su utemeljili svoje groblje, a 1865. godine izgradili su sami svoju bogomolju - sinagogu. To je bio ujedno i dom njihovog okupljanja.

Krajem XIX veka osnovali su svoju školu čiji je zadatak bio da im pruži što više praktičnih znanja za privrećivanje.

Tada je zajednica bila najmnogobrojnija i najpoletnija: rađalo se godišnje prosečno više od sedmoro dece; u osnovnoj školi bilo je svake školske godine, prosečno, više

od četrdeset đaka; u Novom Bečeju i Vranjevu bilo je oko četrdeset jevrejskih privrednih firmi; u bankama, osnovanim 1868. i 1882. godine, značajnu ulogu igrali su privrednici Jevreji; najveće privredno preduzeće toga vremena, veliku pilanu, s mlinom, osnovao je Jevrejin Milko Vilmoš, iz Sente; u gradu su živeli i radili Jevreji: lekar Štern dr Šalamon, advokat Mitelman dr Nandor, učitelj Kraus Bernat, direktor pilane Gabor Polgar, činovnik željeznice Lebl Ignac, poštanski činovnik Pipersberg Šandor, rabin Polak Filip i dr.

Tada je započela integracija Jevreja u sve tokove društva.

Od početka XX veka Jevreji su postali pravi i ravnopravni stanovnici Novog Bečeja i Vranjeva, čvrsto povezani poslovnim i prijateljskim vezama s ostalim sugrađanima.

Rasla je njihova ekonomska moć, povišavao se nivo njihove obrazovanosti, a njihovo učešće u javnom životu osećalo se sve više.

Jevrejska zajednica u Novom Bečeju imala je svoj ugledni sloj građana koji su se isticali poslovnim uspesima i ekonomskim blagostanjem, svojom obrazovanošću i visokom stručnošću, svojim društvenim ugledom i uticajem. Bogati žitarski trgovci i grosisti: Šlezinger Izidor, Šlezinger Geza, Šlezinger Adolf, Cigler Maks, Vajs Geza, Brandajz Jožef. Lekari: Grin dr Mor, Hubai dr Imre i Goldman dr Bela. Advokati: Samek dr Gustav, Kanic dr Deže i Patai dr Bela. Dentisti: Hajdu Mikša i Fekete Elemer. Apotekar Hercler mr Bernhard. Veterinar Oler Karolj. Ekonomista Deri Imre, direktor pilane. U javnim službama se sreću imena: Bihari Bela, činovnik poreske uprave, Boroš Daniel, opštinski pisar i vlasnik sirćetane, poštanski činovnik Laslo Samuel, šef parobrodske stanice Vajs Adolf, Pancel Zoltan, sudski pisar.

Mladi Jevreji se druže sve više sa svojim vršnjacima drugih nacionalnosti, a zajedno s njima učestvuju u radu sportskih društava, koja upravo počinju da se stvaraju.

Poznate su zasluge Jevreja u nastanku i razvoju fudbalskog sporta u Novom Bečeju. Izvrsni igrači: Braća Vig, Jakobovič Eden, Kraus Erne i Arpad Hauzer i vredni funkcioneri: trgovac Kenig Andor, vlasnik stovarišta piva Gerber Ferdinand, kao i činovnik Hauzer Lipot, bili su veoma značajni u radu klubova: TSE, „Građanski" i „Jedinstvo".

Kada je u Novom Bečeju osnovan plivački klub, u njemu je bilo nekoliko Jevreja, od kojih pamtimo Deneš Đerđa „Tzuriku" i Kanic Magdu, a kada je klub posle četiri godine obnovljen, u njemu su učestvovali: Bergl Herman, Đerđ - „Đurika" Šlezinger i njegov brat Andraš - „Bucika". Posebno vredi istaći da je Bergl Herman, septembra 1940. godine, završio trenerski kurs u Aranđelovcu i na taj način postao prvi stručni trener plivačkog sporta u Novom Bečeju.

Mladalačka organizacija „Skauta" bila je takođe interesantna za mlade Jevreje. Bilo je u njoj puno dečaka, a kao jednog od rukovodilaca sećamo se opet „Đurike" Šlezingera, koji je inače bio veoma druželjubiv i popularan među vršnjacima.

U organizaciji „Sokola" Jevreja nije bilo, jer je ona imala nacionalni karakter. Kao njen aktivan vežbač na spravama bio je od Jevreja poznat jedino Bergl Jožef - „Jožika".

Jevreji se uopšte nisu bavili politikom, ali su se neki mladi ljudi opredeljivali kao aktivni protivnici rasizma i nacizma.

Bili su to: Šlezinger Đerđ - „Đurika", pripadnik SKOJ-a, Bergl Herman, cionista i veliki protivnik Hitlera i Musolinija, što je često i u mnogim ličnim kontaktima glasno i javno ispoljavao. Njima su se na neki načič pridruživali Šlezinger Ištvan - „Pišta" i Huven Margita - „Dunda". Njih su novobečejski nacisti zapazili i obeležili kao opasne protivnike, pa su pre svih svojih sunarodnika, zajedno s još pet Novobečejaca, streljani u prvoj grupi talaca, na dan 31. jula 1941. godine, na Bagljašu, kod Velikog Bečkereka.

...Oni su bili prve žrtve pogrona koji će se posle kratkog vremena sručiti i na sve ostale njihove sunarodnike...

Stradali su svi. Do današnjeg dana nismo čuli da je bilo ko od zatočenika novobečejskog logora preživeo...

To su sažete činjenice o događajima i ličnostima za poslednjih šezdeset godina života Jevrejske zajednice u Novom Bečeju i Vranjevu.

Mlađe generacije nisu mogle zapamtiti, niti uopšte saznati onaj deo našeg lokalnog života u kome je među nama bilo Jevreja. Dužni smo zato mi, koji smo to vreme zapamtili, da im o tome kažemo prave reči, jer je iz te prošlosti proistekla i njihova sadašnjost.

Nema više materijalnih znakova jevrejskog bitisanja u Novom Bečeju.

Njihova sinagoga je prodata 1947. godine, a njen građevinski materijal je upotrebljen za izgradnju privatnih kuća. Jedino obeležje toga mesta jeste „Davidova zvezda", zaostala na kapiji bivše jevrejske porte, a sada privatnog dvorišta.

Njihovo je groblje takođe rasprodato 1976. godine, pa danas predstavlja prazan plac, na kome postoji malo spomen-obeležje na kome piše da je tu bilo sahranjeno 239 pripadnika novobečejske verske zajednice.

Postoji još nekoliko lepih kuća koje su nekada izgradili Jevreji... I to je sve!...

Učinićemo zato nešto, čime bi se od konačnog zaborava i brisanja sačuvala imena ljudi i događaja koji su bili deo naše istorije.

U izradi je MALA MONOGRAFIJA JEVREJSKE ZAJEDNICE U NOVOM BEČEJU, na osnovu podataka iz zvaničnih matičnih evidencija opština Novi Bečej i Vranjevo, kao i osnovnih škola i građanske škole, u vremenu od 1888. do 1941. godine.

U njenom prilogu će biti preko hiljadu ličnih i preko tri stotine porodičnih imena onih Jevreja koji su se u tom vremenu rađali, venčavali, umirali i pohađali pomenute škole u našem gradu.

Original ove knjige i celokupne dokumentacije nalaziće se u Zavičajnoj zbirci u Novom Bečeju, a duplikati materijala u Jevrejskom muzeju u Beogradu.

Na velikom žitnom magazinu na kraju glavne ulice N. Bečeja, poslednjem staništu sedam stotina severnobanatskih Jevreja, odakle su oni otišli u smrt, biće postavljena spomen-ploča.

Neka i ova mala PROMEMORIJA bude doprinos našim nastojanjima da se tragični događaji stradanja nevinih ljudi nikada ne zaborave!

Prijavite se za novosti

Prijavite se ako želite da dobijate novosti sa sajta na vaš e-mail.

Podržite...

Sakupljanje kulturno-istorijske građe Novog Bečeja smatramo izuzetno važnim i velikim poslom. Za nove naraštaje... sa novom tehnologijom... da vide prošlost... drugačije će ostati zaboravljena.

Već 10 godina se bavimo time, uporno i vredno a ipak je ostalo još mnogo toga da se uradi, mnogo posla je pred nama.

Dobru...

Ako posedujete neki materijal ili saznanja za koje smatrate da bi dopunile sajt, uključite se... Možete komentarisati članke ili nam slati materijale, fotografije na salevidak@gmail.com. Ili prosto svoje predloge, ideje, komentare kako da poboljšamo sajt iznesite Ovde

Ideju...

Za one imućnije Novobečejce koji mogu i žele materijalno da pomognu razvoj ove ideje, daju vetar u leđa, koji žele da budu dobrotvori, sponzori, donatori...

...stojimo na raspolaganju na broju 060 013 01 01

© 2016 Novi Bečej - Online. All Rights Reserved. Designed By SaleVidak