Važeći Generalni urbanistički plan za Novi Bečej koji je usvojen 1984. godine, vremenom je gubio svoju aktuelnost tako da je Skupština opštine Novi Bečej na sednici održanoj 06.06.2005. godine doneo nov Generalni plan naselja Novi Bečej. Sledećeg mesaca, tačnije 25.07.2005. godine to je i objavljeno u 12 broju Službenog lista Opštine Novi Bečej.

Za nas lokalpatriote, a posebno za sve one kojima prošlost Novog Bečeja leži na srcu vredno je istaći poglavlje pod 4.2. Zone nepokretnih kulturnih dobara i pravila i uslovi njihove zaštite, strana 183 do 197. Ovo poglavlje je izrađeno zahvaljujući „Studije zaštite nepokretnih kulturnih dobara na teritoriji Opštine Novi Bečej” iz 1995. godine i ostalih materijala koje je izradio Pokrajinski zavod za zaštitu spomenika kulture iz Novog Sada.

Za ovu priču o novobečejskim tunelima, veoma je važna strana 190-191, gde se u podnaslovu Arheološki lokaliteti, kao lokacija 6 navodi; prostor gde su nađeni srednjovekovni tuneli i kamena plastika. Konačno, a verovatno prvi put u jednom zvaničnom dokumentu se spominju tuneli ispod Novog Bečeja i to ne zbog priča koje još od davnina kolaju međ našim meštanima nego zbog nepobitnih činjenica. Neki od nas su imali sreće da vide delove tunela i da se uvere da tuneli stvarno postoje. Bilo je to prilikom završnih radova oko Radničkog doma (sadašnjeg Doma kulture) 1976. godine, kasnije 1983. godine kada je otpočela gradnja Doma zdravlja i 1984. godine prilikom kopanja temelja za Hotel „Tiski cvet”. Naravno i lokalna vlast je bila upoznata sa tim slučajnim nalazima-otkrićima ali nažalost nije odreagovala na valjan način, iz samo za njih znanih razloga, nego su brže bolje zatrpali te ogromne prolaze do tunela. Zbog propusta što nisu obavestili arheologe Vojvođanskog muzeja iz Novog Sada, ostali smo do dan danas uskraćeni odgovora na mnoga pitanja u vezi novobečejskih tunela.

Neka ovih nekoliko redova o evidentiranju mesta i vremena pronalaženja tunela bude pokušaj da se ponovo skrene požnja opštinskim vlastima ne bi li ispravili propuštenu priliku iz prošlosti i prionuli arheološkim istraživanjima radi osvetljavanja tajni novobečejskih tunela.

Krajem šezdesetih godina XX veka, tačnije 1968. godine primećeno je ulegnuće trotoara sa hladne strane ulice P. Drapšine između kućnih brojeva 3 i 5. Lokacija te jame je bila više prema broju 3 i na metar do 1.5 metara od zida kuće. Neki momci su se u to vrema hvalila kako su se spustili kroz rupu i našli se u velikom tunelu. Jedan od njih je bio i Jožef Šimon nekadašnji opštinski šofer, koji o tom događaju priča sledeće. „Igrajući se ispred bivšeg Lovačkog doma (pored kuće Mladena Krstonošića - Mlađe) primetili smo ulegnuće na trotoaru, kada smo prišli bliže ukazala nam se rupa koja je vodila ispod nekih cigala. Provukli smo se kroz nju i posle 2-3 metara klizanja našli smo se na dnu nečega. Kada smo upalili šibice videli smo tunel ozidan ciglama mnogo višlji od nas i širine oko dva metara, koji je vodio prema Tisi. Napravili smo nekoliko koraka napred ali smo se plašeći mraka brzo vratili do izlaza iz kojeg smo se jedva izvukli”.

Nagoveštaj o eventualnom tunelu uočio je početkom sedamdesetih godina XX veka novinar Milorad Kiselički u svom dvorištu gde su godinama svi stanari bacali smeće u jednu duboku jamu u koju se ulivala i kišnica. Krajem devedesetih godina jama je delovala popunjeno, u što su se uverili Ištvan Sekereš i pisac ovog teksta kada ih je Kiselički odveo do tog mesta. Lokacija jame se nalazila u neposrednoj blizini zapadne strane zida katoličke parohije. Kao iskusni novinar Milorad Kiselički je tu jamu od samog otkrivanja u nekoliko navrata slikao ali je slike ljubomorno čuvao.

Godine 1976 u leto, kada se završavala izgradnja Radničkog doma, vršeni su grubi radovi u delu ulice P. Drapšine, od ulice Ive Lole Ribara do budućeg doma. Stara turska kaldrma je uklonjena i počeli su sa koponjem trase za postavljanje vodovodnih i kanalizacionih cevi, posle čega bi se izvršilo asfaltiranje tog dela. Između kuće Milorada Azuckog u ulici P. Drapšina broj 2 i kapije zgrade Fabrike cipela „Pobeda” (na kojem mestu je sada ulaz na parking hotela „Tiski cvet”), negde u blizini trotoara sa hladne strane, prilikom kopanja, pojavila se ogromna jama. Na dnu jame se video tunel sa pravcem jug – sever, čiji su zidovi bili obloženi od cigala velikog formata. Tunel je bio visine otprilike 2 metra, a zemlja koja ju je pokrivala barem isto tolika. Pored Milorada Azuckog tunel su videli Radovan Popov direktor PD „Sokolac”, Mihajlo Peskar tadašnji predsednik mesne zajednice, Ištvan Sekereš i još dosta ljudi koji su i u kasnijem razgovoru potvrdili ovde iznete parametre. Naša očekivanja da će se tada početi sa arheološkim istraživanjem tunela nisu se obistinila jer smo već posle 2-3 dana naišli na zatrpani otvor koji je vodio do tunela.

Sledećem otkriću tunela svedočenja su pribavljena od dr Mileta Teofanovskog i inženjera Radovana Popova. Po njihovom kazivanju radnici građevinskog preduzeća „Zidar” iz Bečeja, prilikom izgradnje Doma zdravlja 1983. godine su naišli na tunel koji se nalazio na uglu južne strane zgrade. Tada su  konstatatovali da je pravac  tunela jugozapad – sveroistok.

Nekako i isto vreme, prilikom kopanja temelja za Hotel „Tiski cvet” 1984. godine od Milorada Aćimova, građevinskog tehničara smo doznali za novo otkruće tunela. Lokacija otvora koji je vodio do tunela je bila sa zapadne strane budućeg hotela i to otprilike na sredini današnje terase. Za razliku od ostalih tunela koji su bili vrlo brzo zatrpani ovaj je bio otvoren punih dve nedelje. Tunel je bio visine 1.5 metara sa polu lučnim svodom od cigala, a na njemu se nalazio sloj zemlje od 1 metra. Tunel je vodio prema delu zgrade u kojoj su bile smeštene kancelarije PD „Sokolac”.

Najnovije otkriće se desilo krajem leta 2014. godine kada su postavljeni podzemni kablovi za kandelabre u porti katoličke crkve. Radove su izvodili Jožef Šimon i Laslo Sabo.  Po njihovom kazivanju kopajući temelje za drugi kandelaber, gledano od ulice M.Tita, iznenada im je ašov bukvalno propao. Kad su malo razgrnuli zemlju ukazala im se rupa od jednog kvadratnog metara, dubine 1.5 metara, čiji su zidovi bili izidani ciglama velikikog formata. Po Jožefu Šimonu verovatno se radi o nekom starom zakopanom bunaru, dok je Laslo Sabo sklon verovanju da se radi o ventilacionom otvoru tunela.

Ovo istraživanje se temelji na pisanom svedočenju Ištvana Sekereša, na kazivanju ljudi koji su videli tunele; Milorad Azucki, Radovan Popov, Mihajlo Peskar, Milorad Aćimov, Mile Teofanovski i Jožef Šimon.

Ako neko nekada bude pisao hroniku ovog festivala morao bi da započne sa godinom 1992, kada je u Vatrogasnom domu u Negotinu, u okviru „Mokranjčevih dana“, kao gost, nastupio dečji hor iz Bočara sa svojim dirigentom Zagorkom Zagom Jegdić, gde su brojni svedoci ovog muzičkog događaja bili oduševlјeni pevačkim umećem ove dece i svežinom njihovih glasova.

Već naredne, 1993. godine rodila se ideja da bi sredini u kojoj se tako uspešno muzicira i rodnoj varoši Josifa Marinkovića, trebalo podariti muzički festival.

Obzorja na Tisi

Uz svesrdnu podršku muzičkih znalaca kao što su etnomuzikolozi dr Dimitrije Golemović i dr Dragoslav Dević, kompozitori Konstantin Babić i Sava Vukosavlјev i dirigent Slobodan Bursać, Zagorka Jegdić, direktor novobečejskog Doma kulture, sa svojim saradnicima, pokreće muzičku manifestaciju Dane Josifa Marinkovića,  a pesnik dr Spasoje Grahovac dodaje joj poetsko ime „Obzorja na Tisi“, festival koji gotovo četvrt veka zrači imenom i delom našeg velikog srpskog kompozitora, festival koji je vratio u život, pomalo zaboravlјenu, srpsku solo pesmu.

A priča o Josifu Marinkoviću vezana je za Vranjevo, koje je u vreme njegova rođenja, polovinom devetnaestog veka, bilo najrazvijenije i najbogatije naselјe velikokikindskog dištrikta.

Život porodice Marinković, u takvom Vranjevu, bio je lep i skladan, a muzika je u njemu imala velikog udela. Otac je često svirao i pevao uz tamburu, a majka uz gitaru, dok su se  deca rado uklјučivala u muziciranje, pa je Josif od malih nogu bio obuzet muzikom , a u njegovim mislima i želјama, od same mladosti učvrstila se odluka da će mu muzika biti životni poziv.

Kako se otac nije slagao sa takvim njegovim opredelјenjem, morao je voditi dugu i upornu borbu za ostvarenje svog cilјa.

Tokom školovanja raspuste je provodio u Vranjevu, gde je živo učestvovao u kulturnom životu mesta, priređujući muzičko-literarne priredbe sa svojim tamburaškim orkestrom i horom svojih sugrađana, koji je pevao u crkvi.

Posle osnovnog školovanja pohađao je Učitelјsku školu u Somboru i konačno studirao muziku u Pragu, da bi 1881.godine diplomirao i postao horovođa.

Tu prestaje njegov „vranjevački“ period života i započinje život i rad u Beogradu, koji je trajao do same smrti, 13.maja 1931.godine.

Poslednje veze sa Vranjevom bile su posete njegovog sina, dr Ivana Marinkovića, porodičnom kumu i prvom susedu, cvećaru vranjevačkom, Ivanu Jankoviću. Uspomene na velikog umetnika su bledele i polako je padao u zaborav.

Na inicijativu Beogradskog pevačkog društva i Saveza kompozitora Jugoslavije, 1951.godine, obeležena je 100-ta godišnjica rođenja Josifa Marinkovića, postavlјanjem spomen ploče na mestu gde se nalazila rodna kuća u Vranjevu, nakon čega je ime i delo istaknutog predstavnika srpskog romantizma i rodonačelnika srpske solo pesme ponovo palo u zaborav.

Tek dvadeset godina kasnije, zahvalјujući, takođe, Ivanu Jankoviću i Branislavu Bati Kiseličkom, direktoru OŠ „Vranjevo“ i hroničaru naše varoši, obnovlјena je veza sa potomcima porodice Marinkovićeve kćeri, pa je tako dr Ivan Valčić, unuk Josifa Marinkovića, ustupio školi bogatu zbirku Marinkovićevih ličnih predmeta, od kojih je nastala dragocena Spomen zbirka o Josifu Marinkoviću, koja danas zauzima počasno mesto u Zavičajnom muzeju „Glavaševa kuća“.

Obeležavajući tada 120-tu godišnjicu rođenja Josifa Marinkovića, glavna vranjevačka ulica nazvana je njegovim imenom, kao i novoizgrađena osnovna škola, a gradski hor  dobio je naziv Društvo za horsku muziku Josif Marinković.

Tako je sačuvana uspomena na ime Josifa Marinkovića, a želјa da se oživi njegovo stvaralaštvo ostvarila se kroz „Obzorja“.

Na koncertnoj sceni Doma kulture nastupali su mladi umetnici, brojni pevački talenti, koji su izgradili lepe umetničke karijere i danas ostvaruju zapažene uspehe u zemlјi i inostranstvu, posebno prvonagrađeni, pri čemu moramo pomenuti ime baritona Želјka Lučića, pobednika prvih „Obzorja“, za koga znalci kažu da je jedan od najuspešnijih operskih umetnika sa ovih prostora. Danas peva u Frankfurtu, Londonu, Nјujorku, Beču, a mi smo imali privilegiju i čast da ga prvi slušamo i nagradimo u Novom Bečeju.

Pored njega na ovoj sceni titule pobednika poneli su baritoni Vasa Stajkić i Vladimir Andrić, tenor Dejan Maksimović, mecosoprani Nataša Jović, Aleksandra Angelov, Violeta Srećković, Jelena Končar, sopran Sofija Pižurica i mnogi drugi, koji danas uspešno nastupaju i brojnim ulogama raduju posetioce beogradske i novosadske opere i zemunskog Madlenijanuma.

Kompozitorski konkurs „Obzorja na Tisi“ iznedrio je sedamdesetak novih solo pesama poznatih domaćih autora: Konstantina Babića, Dejana Despića, Dimitrija Golemovića, Zorana Hristića, Vojina Komadine, Zorana Mulića, Stanka Šepića, Miroslava Štatkića, Svetozara Saše Kovačevića, Minte Aleksinačkog, Miloša Zatkalika, Vere Milanković i drugih, koje su obogatile repertoar naših solo pevača.

A uz „Obzorja“ u Novom Bečeju, na vranjevačkom glavnom sokaku, u školskim horovima i orkestrima, uz Zagu, Danijela, Sanju, Danijelu i druge nastavnike muzike, rasli su neki novi klinci koji su voleli da pevaju. Pa su sa horom stasali do „Obzorja“, do pesme Konstantina Babića i Dimitrija Golemovića, pa su bili gosti na koncertu Dubravke Nešović i pevali da je ova naša kuća bogata i da vredi trista dukata, a onda su neki od njih, poput svog slavnog pretka, Josifa Marinkovića, odlučili da će im životni poziv biti muzika.

Ileš Bečei, Marina Krulј, Sanja Milenković i Predrag Kačavenda rasli su uz „Obzorja“ i stasali do „Obzorja“, ali sada kao takmičari. Svojom su pesmom oduševili sugrađane, a obradovali roditelјe i učitelјe. Marina i Predrag završavaju muzičku akademiju, Sanja nam pesmom, uz orkestar „Obzorja“, donosi radost, a Ileš već gradi uspešnu karijeru operskog pevača u Sarajevu.

Žao mi je što danas sa nama nije Branislav Kiselički, naš dragi čika Bata, koji je Josifa Marinkovića čuvao kao najveće blago ove varoši i koji se do kraja svog života pitao da li smo se dovolјno odužili velikom umetniku. Mislim da imamo odgovor koji bi ga činio srećnim.

U ovom Domu kulture mnogo toga nas podseća na našeg velikog prijatelјa Zagorku Jegdić, našu Zagu, a kako i ne bi kada je ostavila trag na svemu što je dodirnula i amanet da čuvamo pesmu, da čekamo obzorja na Tisi, da dočekujemo prijatelјe. Ostavila nam je i svoju Iskru kulture da nam svetli zauvek.

I sve što bi se moglo na kraju reći je:

HVALA JOSIFU MARINKOVIĆU, BRANISLAVU KISELIČKOM  I ZAGORKI JEGDIĆ

 

Tekst besede priredila Slavica Kovačev, pri čemu je koristila tekstove Konstantina Babića, Marije Adamov i Branislava Kiseličkog.

U Novom Bečeju, 20. maja 2016. godine

Tisa kao panonska lepotica kroz istoriju pružala je mnoge blagodeti i bila veliki izazov da se na njenim obalama formiraju naselja i utvrđeni - kontrolisani prelazi još od praistorijskih vremena. Jedva vidljive ruševine „starog grada“, kilometar od centra N. Bečeja uzvodno, nemo svedoče o jednoj malo poznatoj istoriji ovog prostora. Nesumnjivo da je još od antičkih vremena ovaj prelaz korišćen, ne samo za ratne pohode Rimljana u borbi protiv varvara već i za razvijenu trgovinu.

Obeležavanje 900-godišnjice od prvog pisanog pomena našeg mesta upriličeno je u gradištu, postavljanjem spomen ploče na ruševine zidina grada na Tisi.

Obeležavanje 900-godišnjice od prvog pisanog pomena našeg mesta upriličeno je u gradištu, postavljanjem spomen ploče na ruševine zidina grada na Tisi.

Da je tu postojalo i utvrđenje, na peščanom ostrvu na sredini reke Tise, svedoče sačuvane rimske cigle uzidane u kasniju srednjevekovnu tvrđavu. Sve do pred kraj XI veka nemamo, u pisanim istorijskim izvorima, podatke o ovom utvrđenju. Jedino što pouzdano znamo da je ove prostore držala porodica Becsey po kojoj su kasnija dva naselja u njenoj blizini i dobila ime. Utvrđenje je korišćeno za obezbeđenje prelaza preko Tise gde se nalazila skela i posada koja je naplaćivala skelarinu i kontrolisala plovidbu rekom.

O važnosti ovog prelaza svedoči i podatak da se u blizini nalazila crkva Arača. Ovim prelazom na Zapad je transportovana banatska pšenica, so, drvo i kamen iz rumunskog dela Banata. Ne tako davno, otkrivena je u budimpeštanskom arhivu jedna povelja iz 1091. gde se pominje da je varvarsko pleme Kumani potučeno kod mesta Bečej, ali istoričari nisu dali pouzdani sud da se radi baš o tvrđavi između današnjeg Novog Bečeja i Bečeja.

Prvi pouzdaniji podatak beleži se u darovnici ugarskog kralja Bele IV kojom on 1238. vitezovima hospitalcima daruje ovo utvrđenje, što nesumnjivo svedoči o njegovom značaju, pre svega ekonomskom. Kao utvrđeni grad pominje se početkom tridesetih godina XIV veka kada se piše o izvesnom kastelanu, zapovedniku tvrđave. I narednih godina ugarska kruna svojim darovnicama pridavala je ne mali značaj bečejskoj tvrđavi. Tako je budući kralj Žigmund Luksemburški braći Ladislavu i Stevanu Lošonciju dao na korišćenje ovaj utvrđeni grad. Početkom XV veka kao ugarski vazal Stevan Lazarević dobija u posed i Bečej. Posle njegove smrti značajne posede u današnjoj Vojvodini dobija sestrić, Đurađ Branković od kada počinje intenzivnije naseljavanje srpskog življa u ove krajeve. O izuzetnom značaju tvrđave svedoči i podatak da se u njoj, ali i u Arači održavaju županijska zasedanja, a svoje staračke dane provodio je tu despot Đurađ u lovu i političkim pregovorima. Jedno vreme (1450.) tvrđavu je držao i Janoš Hunjadi (Sibinjanin Janko).

U turskim osvajanjima polovinom XVI veka tvrđava dobija još više na značaju. Mehmed paša Sokolović ju je zauzeo 19. septembra 1551. a Araču spalio i opljačkao. Turski period istorije tvrđave malo nam je poznat, ali i to malo sačuvanih podataka svedoči o njenom ponovnom značaju. Vredne podatke zabeležio je putopisac Evlija Čelebija koji je tvrdio da u njoj, kao vakufskom dobru se nalazi, poreznik, carinski inspektorat i janičarski serdar. Zakupnina od carine pripadala je temišvarskoj posadi. Napisao je i to da je «grad na Tisi divan, četvorouglast. Kod pristaništa nalazila se gostionica i 50 dućana. Spominje i džamiju (najverovatnije je mislio na Araču), kupatilo, medresu i sto kuća. Hvalio je stanovništvo kao vrlo gostoljubivo».

U vreme austrijsko-turskog rata 1683.-1699. tvrđava nije imala značajniju ulogu. Prema odlukama mira u Sremskim Karlovcima 1699. sve tvrđave na Tisi imale su se porušiti. Sa rušenjem bečejske tvrđave otpočelo se u martu 1701. pod rukovodstvom komandanta Segedina Johana Fridriha de Globica. U organizaciji radova, ne samo rušenja tvrđave, već i pripremu izgradnje naselja oko nje učestvovao je i inženjer Johan Kristijan de Kolet koji je sačinio detaljan opis i plan tvrđave koji se čuva u Ratnom arhivu u Beču. Dužina bedema i četiri kule iznosila je 280 metara, a površina 2331 m2. Glavna, centralna kula, bila je visoka 17,2 m. Prilikom rušenja trebalo je ukloniti skoro 3000 m3 zida, što je na žalost i veoma savesno učinjeno do polovine maja 1701. Uporedo sa rušenjem tvrđave otpočelo se i sa gradnjom novog naselja na desnoj obali Tise gde se imala smestiti srpska milicija Ovo naselje dobilo je ime Noe Beche za razliku od Turskog u Banatu jer je on još 17 godina bio pod Turcima, a taj će naziv zadržati sve do XX veka kada dobija ime Novi Bečej, a bački Stari Bečej.

Prilikom velikih meliorizacionih radova, tj ispravljanja korita reke Tise, krajem XVIII veka, današnji tok reke ide preko mesta ostrvskog utvrđenja, a vidljivi su ostaci samo jedne od kula.

Novi Bečej

Novi Bečej se nalazi u središnjem delu Vojvodine. Svojim atarom zahvata severozapadni deo srednjeg Banata. Pošto je izgrađen kraj Tise, pripada grupi potiskih naselja. Geografski centar naselja presecaju koordinate 45° 36' severne geografske širine i 20° 9' istočne geografske dužine. Ili, Novi Bečej se nalazi na 66-om kilometru od ušća reke Tise u Dunav.

Teško je sa sigurnošću utvrditi prvi pisani pomen Novog Bečeja, ali je on svakako vezan za postojanje utvrđenja u samoj blizini ovog današnjeg grada. I danas zadržani toponimi Gradište upozorava da se naselje oko tvrđave nalazilo i nizvodnije od tog lokaliteta i to pored skele koja je vekovima bila veza između banatske i bačke obale.

Krajem XI veka, tačnije 1091. godine, prvi put se u istorijskim izvorima pominje Bečej.Naime, u jednoj povelji koja govori o zbivanjima u vezi sa ugarskim ratom protiv jednog plemena Kumani napominje da su oni pod vođstvom Kapolča Tisu prešli kod Bečeja.

Veoma je teško utvrditi da li se radi baš o današnjem Novom Bečeju, jer je iz tog vremena poznato nekoliko lokaliteta sa tim imenom, a svi su oni vezani za postojanje moćne srednjovekovne porodice Wechey iz vremena prvih Arpadovića koji su držali, istina, i u srednjem Potisju značajne posede. Najverovatnije su po njima dva današnja grada na levoj i desnoj obali Tise – Novi Bečej i Bečej dobili svoja imena.

Tragovi stalnih ljudskih naselja na području novobečejske opštine otkriveni su na Borđošu, Garajevcu i Matejskom brodu. Metejski brod, kao značajno arheološko nalazište, Rešenjem Zavoda za zaštitu i naučno proučavanje spomenika kulture NR Srbije 1950. godine stavljen je pod zaštitu države.

Arheološki lokalitet Matejski brod nalazi se na oko 6 kilometara severoistočno od Novog Bečeja, na granici dva potesa: Matej i Šimuđska strana. To je ustvari izdvojeni plato, na samoj ivici niže lesne terase, elipsastog oblika, veličine 136X50 metara. Na zapadnoj strani plato se okomito spušta, prelazeći u baru, ostatka nekadašnjeg rečnog korita Malog Begeja. Na ovom lokalitetu su od 1949-1952. godine vršena zaštitna iskopavanja i tada je otkriveno sedam neolitskih kuća. Sve su kuće razdvojene uskim prolazima, što navodi na razmišljanje o mogućnosti postojanja primitivne urbanizacije. Arheološki lokalitet Matejski brod je neolitsko naselje koje pripada srednjem neolitu potiske kulturne grupe, koja se datuje u periodu od 3900-3550. godine pre naše ere. Potiska kultura obuhvata severno područje naše zemlje sa koncentracijom lokaliteta između reka Moriša, Zlatice i Tise, sve do reke Galacke koja čini južnu granicu prostiranja. U poznijim fazama ova kultura se širi na jug duž reke Tise i to prevashodno sa banatske strane.

Naselja potiske kulture podizana su na nešto uzdignutijim delovima terena, pa su zahvaljujući tome bila zaštićena od visokih voda. Lokalitet Matejski Brod je pretežno ribarsko naselje na šta ukazuju plitke posude za ribu i tegovi za ribarske mreže. Nalazi ugljenisanih žitarica ukazuju nam na razvitak zemljoradnje. Razvijeno u tom periodu je i stočarstvo o čemu svedoči veliki broj nađenih ostataka životinjskih kostiju.

Plastični ornamenti u vidu nalepka ili rebara mogu pokrivati površinu po sudu deleći je na zasebne celine. Ornamentika grube keramike izvedena je tehnikom urezivanja meandoidnih motiva ili cik-cak linija. Keramika je svetlo mrke, žućkaste, ciglasto-crvene boje, bez prevlake, često sa tragovima crvenog bojenja.

Kultnu keramiku potiske kulture čine žrtvenici i zoomorfni poklonici izrađeni u obliku životinjskih glava /bik, ptica/. Idolna plastika je zastupljena retkim primercima. Karakteristična su i oruđa koja se izrađuju od kosti, kamena i pečene zemlje. To su pljosnate kamene sekire, oruđa od kosti, šila, spatule, harpuni kao i alatke od roga. Poznata je upotreba opsidijana o čemu govore brojni nalazi sa ovog lokaliteta od koga su izrađeni kremeni nožići.

Detaljnija istraživanja i proučavanja potiske kulture kao i samog lokaliteta Matejski Brod pružiće nam više podataka o postojanju i trajanju potiske kulture na našem području.

Višeslojno arheološko nalazište Matejski brod

nalazi sa na elipsastom platou, na obali nekadašnjeg rukavca Tise, Malog Begeja. Plato je nepravilnog, približno elipsoidnog oblika, površine oko 3500 m2. Uzdiže se oko 7 m iznad nivoa nekadašnjeg rukavca Tise. Od Novog Bečeja udaljen je 6 km u pravcu severo ― istoka .

Arheološka istraživanja na ovom lokalitetu započeta su 1949. godine pod rukovodstvom Š. Nađa, tadašnjeg upravnika Gradskog muzeja u Zrenjaninu. Istraživanja su obavljena u kontinuitetu do 1952. godine Posle duže pauze, Narodni muzej u Zrenjaninu je 1962. godine nastavio sistematska istraživanja Matejskog broda. Arheološkim radovima, koji su trajali do 1965., rukovodio je R. Radišić, kustos Narodnog muzeja u Zrenjaninu.

Zemljište platoa Matejski brod se sa zapadne strane odronjava skoro celom svojom dužinom (136 m ). Zbog toga su istraživanja od samog početka bila usmerena upravo na ispitivanje zapadne polovine platoa, kao  najugroženijeg dela lokaliteta.

Arheološkim istraživanjima je utvrđeno da su na platou Matejski brod u dužem vremenskom periodu podizana veća ili manja stalna naselja. Najstarije, verovatno kratkotrajno naselje nastalo je u srednjem neolitu, tokom pozne faze starčevačke kulture. Mlađem neolitu pripadaju dva naselja: vinčansko, koje je nastalo tokom faze Vinča ― Tordoš II, dok je iznad njega formirano naselje potiske kulture. U okviru tog naselja istraženo je deset nadzemnih kuća. Plato Matejski brod je bio naseljen i tokom kasnog bronzanog doba, a zatim je, sve do srednjeg veka bio nenaseljen.

Po konfiguraciji zemljišta i hidro-sistemu teritorija Vojvodine pružala je pogodne uslove za naseljavanje i boravak praistorijskih, posebno neolitskih zajednica. Uslove za podizanje naselja ptružale su dugačke i uzdignute obale reka, bara, potoka, lesne terase i grede koje su dominirale dolinama reka. Ova mesta naseljavana su iz više razloga: blizine vode neophodne za život, bezbednost od visokih vodostaja i poplava, mogućnost korišćenja tekućih voda kao prirodnih komunikacija.

Povoljne ekološke karakteristike uticale su i na izgradnju neolitskih naselja na Matejskom brodu. Period primitivne zemljoradnje i prvih početaka stočarstva smenjuje kulture mezolitskih lovaca i skupljača plodova. Sedelački način privređivanja, vezan za obradu zemlje, uslovljava i podizanje trajnih naselja. Uporedo sa razvojem zemljoradnje i stočarstva počinje izrada grnčarije u koju se odlaže i sprema hrana, glačanih kamenih alatki, izgradnja poluukopanih, a zatim i nadzemnih stambenih objekata. Istraživanjima na Matejskom brodu detaljnije su dokumentovani neki od ovih dugotrajnih i složenih procesa.

 

Matejski Brod / Snežana Marinković, arheolog Narodni muzej Zrenjanin

Podržite sajt

Ukoliko želite, donacijom, da pomognete razvoj sajta.

Podržite...

Sakupljanje kulturno-istorijske građe Novog Bečeja smatramo izuzetno važnim i velikim poslom. Za nove naraštaje... sa novom tehnologijom... da vide prošlost... drugačije će ostati zaboravljena.

Već 10 godina se bavimo time, uporno i vredno a ipak je ostalo još mnogo toga da se uradi, mnogo posla je pred nama.

Dobru...

Ako posedujete neki materijal ili saznanja za koje smatrate da bi dopunile sajt, uključite se... Možete komentarisati članke ili nam slati materijale, fotografije na salevidak@gmail.com. Ili prosto svoje predloge, ideje, komentare kako da poboljšamo sajt iznesite Ovde

Ideju...

Za one imućnije Novobečejce koji mogu i žele materijalno da pomognu razvoj ove ideje, daju vetar u leđa, koji žele da budu dobrotvori, sponzori, donatori...

...stojimo na raspolaganju na broju 060 013 01 01

© 2016 Novi Bečej - Online. All Rights Reserved. Designed By SaleVidak