Luka Popović

Luka Popović, sin Lazin, rođen u Beogradu 1878. umro u Skoplju 1914. godine. Bio je član Srpskog narodnog pozorišta u Novom Sadu 1895-1900., a od avgusta 1900. pa sve do juna 1911. je član Narodnog pozorišta u Beogradu. U drugoj polovini 1911. godine odlazi u Sjedinjene američke države, gde osniva „Srpsko pozorište''. Za boravak njegovog pozorišta u Americi dobio je materijalnu pomoć od srpske vlade,  kao i od Srba u Americi, na čelu sa Mihajlom Pupinom. Predstave je davao u Njujorku, Čikagu, Pitsburgu, Filadelfiji i drugim gradovima SAD.

Evo šta o tom njegovom gostovanju po Americi piše Borivoje Stojković u svojoj knjizi „Istorija srpskog pozorišta od srednjeg veka do modernog doba" na str. 511 i 512.

„Posle oproštajne predstave 24. VI 1911. godine čiji je prihod namenjen za taj smeli put i poduhvat Popović je krenuo u Ameriku sa još 2.000 dinara koje mu je kralj Petar dodelio kao subvenciju jednom zauvek.

U Njujork je stigao sam sa više pozorišnih dela u prepisu naravno bez dekoracije, kostima i rekvizita. Srpski iseljenici su ga primili dobro, čak rodoljubivo i oduševljeno, a naročito naučnik Mihajlo Pupin, koji je iz sopstvenih sredstava pomogao da se naprave dekoracije, kostimi i nabavi rekvizita. U oduševljenju u prvim trenucima, srpski konzulat u Njujorku i Pupin zamišljali su da ovo srpsko pozorište pretvori u stalno sa profesionalnim glumcima koji bi se spremali od diletanata za taj poduhvat, a neke pozvali i iz Srbije. Tu zamisao je prihvatio i Milovan Milovanovič, pretsednik srpske vlade, koja je trebalo da obezbedi i subvenciju. Pupin je mislio da bi se pozorište moglo izdržavati i iz sopstvenih sredstava, prvenstveno od prihoda sa predstava i od redovne pomoći imućnih iseljenika. Ali ova zaista smela zamisao nije ostvarena: Luka Popović se vratio u Srbiju u leto 1912. godine da reši pitanje subvencije. Docnije se pokazalo da je patio od nostalgije i bio obuzet neodoljivom željom da nastavi svoju umetničku delatnost u otadžbini. U međuvremenu je umro i predsednik vlade Dr. Milovanović. Tako je ostala neostvarena jedna lepa zamisao.

„Izvođači su bili amateri, većinom iz redova iseljeničke inteligencije. Njih je spremao Luka Popović, koji je bio nosilac svih velikih uloga i glavni recitator na skoro svim priredbama. Amateri, dobro uvežbani, igrali su sa dosta veštine i naročito s ljubavlju i oduševljenjem i sve to najbolje baš u 1912. godini kada je pozorište ubrzo prestalo da radi zbog odlaska Luke Popovića. Posle toga radili su povremeno i sami.

Publiku su sačinjavali iseljenici i američki svet. Neke predstave naročito nacionalnih komada, publika je pretvarala u oduševljene, rodoljubive manifestacije kličući svome narodu i otadžbini, a u ponekim mestima Luku Popovića nosila na rukama.

Repertoar je bio nacionalan. Kao prva predstava izvedena je drama „Balkanska carica" kralja Nikole u avgustu 1911. godine u Njujorku, a zatim u Filadelfiji, Stiltonu, Lebanonu, Pitsburgu, Stubenvilu, Klivlendu, Čikagu, Gemu, Vilmerdingu, Mekisportu, Činčinati, Akronu, Detroitu. „

Na ovoj dugoj turneji pozorište je izvelo komade: „Boj na Kosovu" , Sterije „Hajduk Veljko" , J. Dragaševića, „Ljubavno pismo" Trifkovića, „Kraljević Marko i Arapin" Velje Miljkovića, „Đurad Branković" Obernjika, „Balkanska carica" Nikole Petrovića, „Hadži Loja" Nušića, „Jazavac pred sudom" Petra Kočića,. Na posebnim umetničkim večerima održavani su i koncerti na kojima su se recitovale rodoljubive pesme, pevali i izvodili odlomci iz komada.

Ovo pozorište vršilo je, mada vrlo kratko, značajnu nacionalnu i kulturnu misiju među srpskim i jugoslovenskim iseljenicima ".

Izuzetna i po broju glumaca nenadmašena porodica

Novi Bečej je ušao u istoriju srpskog pozorišta i sa pet kćeri i dva sina srpskog sveštenika Luke Popovića iz Vranjeva.

U našoj pozorišnoj istoriografiji se ne retko navodi da je Luka Popović iz Ivande, a takvu je grešku učinio i njegov zet Dimitrije Ružić u svojim uspomenama.

Luka Popović je rođen u Vranjevu (danas Novi Bečej), gde je proveo 39 godina svoga ne tako dugog života (živeo je 46 godina). Tu su rođeni: njegove četiri kćeri i jedan sin, a zatim prelazi sa sveštenika u malo selo Ovsenicu, u rumunskom delu Banata, gde mu se rodila peta ćerka Sofija. Iz Ovsenice prelazi u Ivandu, nešto veće srpsko selo u rumunskom Banatu, gde je 1854. godine i umro. U Ivandi se rodio i njegov sin Paja, kao najmlađe od sedmoro dece.

Prema podacima matice rođenih srpske pravoslavne crkve u Vranjevu stoji da je muško dete Luka Popov (ne Popović) sin Timoteja i majke Stefanije, rođen 15. februara 1808. godine po starom kalendaru. Imao je dve mlade sestre: Sofiju rođenu 1810. i Ekaterinu rođenu 1812. godine. Braće nije imao, te mu Aleksadar Popović nije mogao biti brat.

Ne znam kada je i da li je porodica Timoteja Popova promenila prezime u Popović, ali je Luka nosio prezime Popović još u sremskokarlovačkoj gimnaziji. Vasa Stajić, u svojoj knjizi Velikokikindski dištrikt ističe „Dištrekćane" koji su u 19. stoleću učili srpsku gimnaziju u Sremskim Karlovcima i Novom Sadu i između ostalih navodi:

„Luka Popović, sin Timoteja, ratara iz Vranjeva učio 1825-6. u Karlovcima drugu gramatiku, a 1829-3. svršio je ovde drugi razred čovečnosti kao odličan učenik.

Iz ovoga bi se moglo pretpostaviti da je Luka kao đak karlovačke ginmnazije dodao svom prezimenu ,,ić" i postao Popović. To u ono vreme nije bilo ništa neobično, jer je to period srpskog romantizma, kada su svim i u svakoj prilici želela istaći „čista" srpska pripadnost. Tome su tada verovatno težili i profesori srpske gimnazije, da ova i po prezimenima učenika ima potpuno srpski karakter.

U periodu romantizma, mlađi su nastojali da vrate ,,ić" svojim prezimenima, naročito đaci i intelektualci uopšte. Pogotovo oni koji su se sve do Prvog svetskog rata vraćali u Srbiju. Posle Prvog svetskog rata pa sve do današnjeg dana sve su ređe promene prezimena bez obzira u kojim se krajevima Jugoslavije nalazili. Zadržavana su ona prezimena koja su pri izbeglištuvu dobili od austrougarskog činovnika.

Posle pop-Lukine smrti 1854. godine u Ivandi, ostalo je sedmoro njegove nezbrinute dece. Iako je posle očeve smrti, najstarija Katarina imala 22 godine, a Draginja 20 godina, svi su oni živeli od očevih popovskih prinadležnosti. Tada je na selu bilo nemoguće računati na bilo kakvo zaposlenje dece koja su završila samo osnovnu školu, posebno, ako su još u pitanju ženska deca. Za njih su udaje bila jedina rešenja, a u slučaju pop-Lukine dece, sve do stupanja u Srpsko narodno pozorište ni jedna se nije udala.

Takva materijalna situacija predstavljala je izuzetnu okolnost da se sva deca Luke Popovića opredele za pozorište. Tako je srpsko pozorište dobilo vrlo darovite devojke u godinama, kada se još smatralo velikim grehom pojava devojke na pozornici, a tek da se šminka i ljubi na sceni.

Te predrasude trajale su još prilično dugo i posle osnivanja Srpskog narodnog pozorišta u Novom Sadu 1861. Tako u pismu iz Vukovara Draginja Ružić iznosi Jovanu Đordeviću: „Ni jedna nema kuraži da izađe na Binu od ovi Vukovarskih frajlica".

Lukina šira porodica sa sinovima, kćerima, snajama, zetovima i unucima dala je dvadesetak istaknutih glumaca. Pored svoje sedmoro dece su još: snaha (supruga Lazina) Marija Adelshajm; zetovi Dimitrije Ružić, Dimitrije Kolarović, Pera Dobrinović, dok je četvrti zet Aksentije Maksimnović bio dirigent u Srpskom narodnom pozorištu u Novom Sadu. Tu su zatim unučad: Emilija-Micika Popović, Zorka Todosić, Milka Marković, Ljubica Popović-Premović, Danica Popović i Luka Popović i praunučad: Dimitrijev-Mita Marković i Ljubica Todosić. Zet po unuci Milki, Mihajlo Marković bio je poznati glumac i pevač.

O deci sveštenika Luke Popovića potrebno je reći da su ona bila sva posebno talentovana za pozornicu, a iznad svega vredna i ambiciozna i kao takva služila za primer. Oni su posebno dobro došli srpskom pozorištu baš u njegovom najtežem periodu, periodu njegovog nastajanja.

U prvoj generaciji glumaca Srpskog narodnog pozorišta u Novom Sadu našlo se šestoro dece i četiri zeta sveštenika Luke Popovića, što je predstavljalo skoro polovinu čitavnog ansambla. Oni su dugo predstavljali osnovu ekipe Srpskog narodnog pozorišta, a po osnivanju Narodnog pozorišta u Beogradu predstavljali su kostur i te ekipe.

paypal PNG24
ako želite da podržite razvoj sajta donacijom

Sadržaj

Da li ste znali...

da je meandar Biserno Ostrvo, u to vreme najveća okuka Tise, dug oko 23 km prosecanjem novog korita 1858. godine u dužini od 8,3 km postaje mrtvaja. Meandar na području Medenjača u dužini od 15 km postao je mrtvaja 1863. godine prosecanjem novog toka u dužini 3,2 km. Ali, je još dugo posle toga meandar korišćen kao glavni plovni put, a prosek postao rukavac. Zbog toga je 1900. godine prosek proširen, a meander zasipan i Medenjača praktično tek 1900. godine postaje mrtvaja.