Žitarska trgovina u rukama Srba

Tako razvijenu žitarsku trgovinu u Novom Bečeju držali su Srbi i po neki Cincarin. Nasuprot našim plemićima, oni su bili vrlo odani svom narodu i svesrdno potpomagali akcije koje su doprinosile razvoju srpske kulture i opštem napretku srpstva.

Pored toga što su učinili da Novi Bečej, izgradnjom, u to vreme, najlepših kuća u kojima su stanovali i imali svoje radnje, dobije izgled lepog gradića na Tisi, oni su imali i zapaženu ulogu u razvoju kulture i prosvete. Ne samo u Novom Bečeju, gde su bili nosioci naprednih poduhvata, već su potpomagali i sve ustanove od značaja za razvoj kulture i prosvete za čitavo srpstvo preko Save i Dunava.

U Novom Bečeju, u uslovima procvata trgovine, stvorena je ekonomska osnova za razvoj nadgradnje u kojoj kultura i prosveta zauzimaju vidno mesto. Pored škole i crkve prilično je rano, još 1830. godine, osnovana diletantska pozorišna družina, kojoj su pristupili najugledniji građani među kojima su posebno mesto zauzimali istaknuti žitarski trgovci: Dimitrije Papić i Šandor Dada Cincarin.

Dada se nije zadovljio samo time što će materijalno pomogati poduhvat Antonija Brežovskog osnivača i reditelja te pozorišne družine, već se uključio i kao aktivan glumac-diletant. Posle smrti Brežovskog 1840. godine preuzima ulogu reditelja i vodi družinu sve do 1848. godine.

U svojim sećanjima jedan od istaknutijih tadašnjih glumaca-diletanata Lazar Mirosavljević-Lala piše kako ga je supruga žitarskog trgovca Dimitraija Papića nagradila kad je nastupio u komadu „Miloš Obilić" u ulozi Cara Lazara:

„Uđe u garderobu bogata gospođa Papićka i uz priznanje njihovog rodoljublja metne mi na prsa zlatan lanac i ruke mi nakiti brilijantskim prstenjem, da izgledam baš carski. Publika puna rodoljublja i oduševljenja nabavi nam lepu garderobu."

Od posebnog značaja za srpsku kulturu uopšte je uloga Jovana Kneževića, sina vranjevačkog trgovca Mojsija, koji je u Vranjevu (današnjem delu Novog Bečeja) 1860. godine osnovao prvo srpsko profesionalno pozorište, iz kojeg je 1861. godine nastalo Srpsko narodno pozorište u Novom Sadu, a kasnije 1868. godine, podelom ovog, stvoreno je Narodno pozrište u Beogradu.

Novobečejac Dimitrije Papić, žitarski trgovac, sa svojom suprugom svojski je prigrlio i materijalno pomogao rad novobečejske diletantske družine. Sa istim žarom potpomaže i rad novoosnovanog Srpskog narodnog pozorišta u Novom Sadu. Za taj njegov doprinos Srpsko narodno pozorište mu je na Drugoj redovnoj skupštini 1865. godine, odalo priznanje i zahvalnost uvršćujući ga za svog počasnog člana. To je bilo visoko priznanje, jer je do Prvog svetskog rata Srpsko narodno pozorište imalo svega 38 počasnih članova među kojima su bili naši najistaknutiji književnici toga vremena.

Među prvim članovima dobrotvorima Matice srpske, čije je sedište bilo u Budimpešti, iz redova trgovaca van Budimpešte - iz provincije je žitarski trgovac Živko Nedeljković iz Novog Bečeja. Upisan je pod rednim brojem 36, u vreme dok je Matica bila još neafirmisana kao kulturna ustanova i kad je imala jedva pedesetak članova. Nešto pre njega postali su članovi Matice spahija Semikluški Jovan Nako pod rednim brojem 32 i najveći dobrotvor Matice Sava Tekelija pod rednim broje 34.

Nisu novobečejski trgovci zatajili u svom patriotizmu, ni kada je žitarska trgovina u Novom Bečeju, izgradnjom železnice, dobila znatno skromnije razmere. Tako je 1884. godine Đorde Vukov, trgovac iz Novog Bečeja zaveštao četvrtinu svoje kuće u Temišvaru, čija je vrednost bila 10.000 forinti, srpskim narodnim školama u Novom Sadu i Srpskom narodnom pozorištu u Novom Sadu.

Imajući u vidu da su novobečejski trgovci bili vrlo privrženi narodu i zalagali se za njegov kulturni i opšti napredak, onda nije iznenađujuće da je Srbin rođen u Novom Bečeju Joca Savić, sin žitarskog trgovca iz Novog Bečeja Vasilija Savića, postao među najpoznatijim glumcima i rediteljim u nemačkim pozorištima. Smatra se jednim od najvećih Šekspirologa Evrope.

paypal PNG24
ako želite da podržite razvoj sajta donacijom

Sadržaj

Da li ste znali...

Kumanski partizanski odred bio obrazovan već sredinom jula 1941.