Kratak istoriski prikaz razvoja Vranjeva

Na severoistočnom delu sadašnjeg hatara sela Vrenjeva, iznad Kerekto-a, izdvajao se jedan ogranak Tise, koji je krivudao prema jugu, da bi se is­pred velikog magazina, verovatno gde su današnji ostaci bare "Venecije" ulio u matični tok Tise. Nekada je taj rukavac bio plovan. Ostaci tog rukavca se na­zivaju Mali Begej. Na levoj strani Malog Begeja prostirala se pustara Vran, taj se deo danas naziva Vranjak. Tu je postojalo naselje još iz bronzanog doba, a za vreme Turaka tu su živeli Srbi pastiri. Vranova je 1771. godine u periodu požarevačkog mira imala trinaest domova.

Prema predanju Vranjevo je dobilo naziv po vranama, kojih je u tom području bilo mnogo. U arhivskom materijalu smo našli pismo kojim sreski načelnik 1782. godine izveštava županiju da je u bečejsko - vranjevačkoj šumi ubijeno 9623 vrana.

Kako je naselje bilo udaljeno od Tise, to je pokrajinska vlada za Tamiški Banat naložila preseljenje oberkapetanije sa pustare Vranova (Vranjak) na uzvišicu - greben koji se prostirao od ruševina bečejske tvrđave pa do jezera Bakto (Pakto) u blizini pristaništa na Tisi Gustoš, nešto severnije od današnjeg velikog magazina na dolmi. Tu se kasnije izgradilo selo Vranjevo.

Posle razvojačenja Potisko - Pomoriške granice 1751 - 1752. godine baron Engeshofen, guverner za Tamiški Banat, je pozvao raspuštene graničare, koji žele da ostanu pod oružjem, da se presele u šanac na levoj obali Tise. Ovom pozivu su se odazvali mnogi Srbi graničari iz Starog (Srpskog) Bečeja, Bačkog Petrovog Sela i Mola. Sa ovim doseljenicima broj stanovnika se toliko povećao da je Vranjevo 1752. godine imalo 578 stanovni­ka, a 1758. godine 140 porodica, koje su tada brojale po sedam do osam čla­nova.

Prvobitno nastanjivanje Vranjeva, prema predanju je bilo od ugla današnjih ulica Josifa Marinkovića i Ivana Milutinovića pa do ugla ulice 7. jula i Josifa Marinkovića, duž glavne ulice Vranjeva, a kasnije, južno prema Novom Bečeju i severno prema Malom Begeju.

Novobečejski vlastelin Šišanji 1786. godine naseljava šezdesetak Mađara u Vranjevu, a kasnije, u periodu 1820 - 1840. godine, naseljavaju se Mađari uglavnom zanatlije (brodograditelji za popravku dereglija i mlinari), zatim povrtari i kubikaši, za čijim se radovima osećala velika potreba. To su uglavnom Mađari iz okoline Segedina, Hodmezevašarhelja i iz pokrajina Jazšaga i Kunšaga. Zahvaljujući njima ovde su reke brzo ukroćene i njihovi rukavci vraćeni u korita, a kanalima su isušeni mnogi prostrani baroviti tereni.

Osnivanjem Velikokikindskog Dištrikta 1776. godine Vranjevo je pripo­jeno Dištriktu, sa još devet srpskih (graničarima naseljenih) sela u Severnom Banatu. Središte Dištrikta je bilo u Velikoj Kikindi.

Vranjevo je postalo takmac Kikindi, pa se vrlo brzo postavio zahtev, od strane samog Magistrata Dištrikta, da se središte Dištrikta premesti iz Kikinde u Vranjevo. U obrazloženju zahteva se navodi pogodniji položaj Vranjeva - nalazi se na samoj reci Tisi i zauzima centralni položaj Dištrikta. Taj predlog je odbijen i Kikinda je ostala središte Dištrikta sve do njegovog uki­danja 1876. godine.

Bez obzira što je središte dištrikta ostalo u Kikindi Vranjevo je zahval­jujući svom položaju na reci Tisi i njenim rukavcima, brzo napredovalo i podi­glo se iznad ostalih mesta u okviru dištrikta. Vranjevu se, kao i Velikoj Kikin­di, dozvoljava da drži dva vašara godišnje, a Senat dištrikta je objavio da je selo Vranjevo, oktobra 1806. godine podignuto na stepen varošice.

Vranjevo je postalo glavno trgovačko mesto za promet žitarica u dištriktu. Tu je (1778 - 1780. godine) izgrađen uz samu dolmu glavni ambar (magazin), koji i danas postoji pod nazivom "veliki magazin". Tu su dolazili trgovci iz Zemuna, Karlovca, Siska i sa drugih strana da kupuju i preuzimaju žitarice.

Istorija Novog Bečeja i Vranjeva, s obzirom da se radi o izrazito pol­joprivrednom području, je bogata pobunama seljaka i ustancima. Izgleda da su Vrenjevčani teže podnosili ekspolataciju, nego seljaci u okolnim mestima, i bili dovoljno odvažni da među prvima u svojoj okolini, dignu buntovni glas protiv ugnjetavanja i eksploatacije.

Pobuna seljaka u Vranjevu, 20. februara 1777. godine je prva u tek formiramom Velikokikindskom dištriktu. Pobunjeni Vranjevčani su zbacili vlast u svojoj opštini i učinili su sve da to urade i seljaci u susednim opštinama: Kumanu, Melencima, Tarašu, Karlovu (deo današnjeg Novog Miloševa), i sva druga mesta u okviru Velikokikindskog dištrikta. Ovaj poduhvat skoro da ne zaostaje za mnogo poznatijom Timočkom bunom u Srbiji, koja se odi­grala čitavih 106 godina kasnije.

Zbacivanje vlasti proteklo je uz punu podršku celokupnog stanovništva Vranjeva. Pobunjenici su izdali i pismeni proglas kojim se pozivaju stanovnici ostalih mesta u Velikokikindskom dištriktu da im se pridruže.

Vranjevčani su rano shvatili da su prošla vremena kada se govorilo: "bolje je šest vranaca u karuce, nego šest škola u glavi", pa svoju decu uveli­ko upućuju na školovanje, kada se u malo kojem selu pomišljalo na ozbiljnije poduhvate u školskom obrazovanju. Ta deca, vranjevačkih seljaka, su u novoj sredini postala nosioci narodne misli i prosvete. Bili su najbliži saradnici istak­nutim Srbima u kulturnoj i političkoj misiji. Našli su se uz Svetozara Miletića, Jovana Jovanovića - Zmaja i druge. To prijateljstvo se održalo i posle završetka školovanja i studija, te su tako u Vranjevo kod Vladimira Glavaša i Mije Vlaškalina navraćali Svetozar Miletić, Zmaj Jova Jovanović, Đura Jakšić i drugi najistaknutiji Srbi tog vremena u Austougarskoj.

Iz Vranjeva je potekao naučnik i akademik dr. Jene Sentklaraji (Evgenije Nedić), paroh u Novom Bečeju a bio je urednik i dnevnog lista "To­rontal", koji je izlazio u Zrenjaninu, istovremeno je bio i docent na peštanskom univerzitetu. Jedan je od najpoznatijih istoričara i istoriografa Banata. U Vranjevu se rodio i tu naučio prve muzičke tonove na tamburi, harmonici i još nekim instrumentima, poznati srpski kompozitor i dirigent i profesor mu­zike u Beogradu, Josif Marinković.

Vranjevo je dalo još mnogo drugih viđenih ljudi svoga vremena među kojima je Avram Branković, književnik i pravnik u Budimpešti, rođen u Vranj­evu 1799. godine, koji je 1830. godine prešao da pomogne skoro oslobođenoj Srbiji, gde ga - na žalost - nemilosrdna birokratija plašeći se njegove učenosti šalje za opštinskog ćatu u malo selo Brusnicu (inače rodno selo Miloša Obrenovića) gde ubrzo 1831. godine umire.

Priličan je broj vranjevačkih učitelja i sveštenika koji su izašli iz klasičnih okvira svoga poziva i vinuli se u sfere lepe reči i publicistike uopšte. Tako je Jovan Nikolić, učitelj vranjevački bio pisac školskih knjiga; Jovan Gavrilović, paroh u Vranjevu, bio i publicista, a to je bio i, nešto mladi Miloš Vlaškalin, rođen 1862. godine u Vranjevu koji je objavio nekoliko in­teresantnih napisa o prošlosti sela Vranjeva u listovima između dva svetska rata; Milivoj Jovanović, rođen 1874. godine u Vranjevu, bio je katiheta i književnik; Damaskin Branković, arhimandrit krušedolski, rektor bogoslovije u Sremskim Karlovcima, rođen 1834. godine u Vranjevu. Pored bogoslovije je završio i prava i napisao knjige: "O bračnom pravu'', ''O srodstvu kao smetnji u braku", i dr.; Vladimir Tordanski, učitelj rođen 1871. godine u Vranjevu, pisac školskih knjiga. Tu se može uvrstiti i Vladimir Boberić koji je doduše rođen u Srpskoj Klariji, ali čiji su roditelji iz Vranjeva i gde je Vladimir proveo svoje detinjstvo i svoje školovanje, jer mu je otac ubrzo postao paroh u Vranjevu. U Vranjevu je i sahranjen u porodičnoj grobnici. On je bio vladi­ka Boko - Kotorski i kompozitor. Pored sakralnih ima i više svetovnih kompo­zicija. Napisao je nekoliko pripovedaka čiji se rukopisi nalaze u Matici Srpskoj u Novom Sadu.

Taj plam nije ugašen ni kasnije. Imalo je Vranjevo u vreme na koje se podsećamo nekoliko divnih učitelja, koji su pored svog poziva bili u pravom smislu nosioci kulture i kao takvi cenjeni i od naroda poštovani.

Sve ovo govori da su koreni kulturne tradicije Vranjeva duboki i da se to danas ne bi smelo gubiti iz vida pri razvoju Novog Bečeja, sastavljenog iz ova dva mesta.

Podržite sajt

Ukoliko želite, donacijom, da pomognete razvoj sajta.

Podržite...

Sakupljanje kulturno-istorijske građe Novog Bečeja smatramo izuzetno važnim i velikim poslom. Za nove naraštaje... sa novom tehnologijom... da vide prošlost... drugačije će ostati zaboravljena.

Dobru...

Ako posedujete neki materijal ili saznanja za koja smatrate da bi dopunila sajt, priključite nam se... Možete komentarisati članke ili nam slati materijale, fotografije... koje ćemo rado objaviti.

Ideju...

Oni imućniji Novobečejci koji mogu i žele materijalno da pomognu razvoj sajta, da budu dobrotvori (kako se nekada to radilo) mogu nas kontaktirati i dati svoj doprinos ideji koja nam je zajednička.