Škole

Pored osnovne škole u Novom Bečeju, postojala je i osnovna škola u Vranjevu. Dok se za novobečejsku zna da je postojala još 1758. godine, ali se ne zna kada je počela sa radom, za vranjevačku se prvi pisani podatak nalazi od 1768. godine. Sigurno je vranjevačka škola počela sa radom kasnije od novobečejske, jer se Vranjevo počelo naseljavati tek 1751. godine stanovnici­ma razvojačenog potisja (Starobečejcima) i već 1752. godine imalo je 240 srpskih domova.

Novobečejska osnovna škola imala je 1758. godine 20 učenika a učio ih je magister Gavril. U popisu škola 1768. i 1772. godine ovdašnja školska zgrada bila je u dobrom stanju, imala je posebnu učionicu i stan za učitelja. Plata učitelja 1784. godine bila je 50 forinti godišnje, stan od 2 sobe i kuhinje, četiri jutra zemlje, četiri funte sveća i 100 snopova trske za ogrev.

Za vranjevačku školu, u popisu škola iz 1773. godine, stoji da je spadala među bolje srpske škole, jer je imala 18 učenika i u njoj se pored čitanja, pi­sanja i veronauke, učilo i računanje. Nakon deset godina. 1783. godine, ova škola je imala 30 učenika i učitelja sa propisanom stručnom spremom, učitelj je bio Nićifor Uvalić. Učiteljska plata bila je 60 forinti u gotovom, stan od 3 sobe, 4 jutra oraće zemlje i 240 snopova trske za ogrev. Već 1787. godine Vranjevo je imalo 248 srpskih domova, pa je i učitelj primao platu II klase u iznosu od 90 forinti godišnje.

Osnovna škola u Novom Bečeju, u doba na koje se podsećamo, koristi­la je učionice Građanske škole (danas škola "Miloje Čiplić"), a imala je još i tri posebne zgrade i to: Čiplićeva škola pored pravoslavne crkve, škola gospođice Lepe (učiteljica Lepa Jovanović) u ulici Jaše Tomića, u delu prema dolmi, i u Šušanju u Radničkoj ulici nalazila se škola sa mađarskim nastavnim jezikom za prvi i drugi razred.

U Vranjevu je postojalo 12 zgrada u kojima su bile smeštene učionice osnovne škole i stanovi za učitelje. Te učionice su zvali školama, a nazivale su se po prezimenu učitelja koji je dugo godina u njima živeo i radio, kao na primer: Nikšićeva škola, Motokova i dr.

U današnjoj zgradi škole "Miloje Čiplić" bile su pored osnovne i građanska škola i gimnazija. U prizemlju i na prvom spratu nalazila se građanska i osnovna škola, a građanskoj školi je pripadao i suteren u kome je bilo nekoliko kabineta i radionica za ručni rad učenika. Naročito je bila dobro opremljenja stolarska radionica. Gimnazija je imala osam učionica sa nastavničkom zbornicom i kancelarijom direktora na drugom spratu.

Građanska škola u Novom Bečeju otpočela je sa radom 6 septembra 1908. godine sa prvim muškim i prvim ženskim razredom u zgradi veleposednika (spahije) Dunđerskog, koja se nalazila na glavnoj ulici. Juna 1909. godine opština kupuje plac za podizanje nove zgrade Građanske škole i odmah se pristupa izgradnji, tako da je već 8. decembra 1910. godine u nju useljena Građanska škola i otpočela sa redovnom nastavnom. Škola 1911/12. godine ima četiri razreda ženske i četiri razreda muške Građanske škole. Od jeseni 1921. godine škola je radila kao mešovita građanska škola sa četiri razreda i sa oko 160 učenika. Toliki broj učenika je bio i 1931. godine (163 učenika).

Građanska škola je u stvari predstavljala nižu srednju školu, sa nešto različitim nastavnim programom od nižih razreda gimnazije. Ona je trebalo da služi obrazovanju gradske dece, njihovoj pripremi i osposobljavanju za vršenje zanatskih i trgovačkih poslova. Posle završenog četvrtog razreda građanske škole sa malom maturom, moglo se nastaviti školovanje u srednjo-stručnim školama: trgovačkoj akademiji, srednjo - tehničkoj, učiteljskoj školi i dr. Iz građanske škole se nije moglo upisati u više razrede gimnazije. Najveći broj novobečejsko - vranjevačke dece je posle četvrtog razreda os­novne škole napuštao dalje školovanje, a oni koji su nastavili, išli su uglavnom u građansku školu. Izuzetak su predstavljala deca imućnijih roditelja, koje su roditelji još od osnovne škole opredeljivali za studije na fakultetima, pa su se oni upisivali u gimnaziju.

U Novom Bečeju je 1924. godine osnovana gimnazija. To je u stvari bila preseljena žomboljska gimnazija kada je Žombolj 1923. godine u zamenu za Jašu Tomić i Medu, predat Rumuniji.

Novobečejska gimnazija bila je privatna sa opštim pravom javnosti, što je značilo da je imala sva prava kao i sve druge državne gimnazije i da su učenici ove škole imali ista prava kao i učenici državnih gimnazija. Razlika je bila u tome, što se u ovoj školi plaćala mesečna školarina, čija je visina bila u zavisnosti od imovnog stanja roditelja učenika. Školarinu su plaćali svi učenici, sa izuzetkom onih najsiromašnijih, čiji roditelji nisu bili poreski ob­veznici. Oni nisu plaćali školarinu, ali je takvih bilo vrlo malo, najviše šest do sedam učenika u čitavoj gimanziji. Sirotinja nije mogla svoju decu da ško­luje, već ih je još neojačane upućivala gazdama za sluge ili u nadnicu, a rede i na izučavanje zanata.

U želji da privuče što više đaka, jer je to bio uslov za njeno izdržavanje, novobečejska gimnazija imala je blaže kriterije pri ocenjivanju znanja učenika nego državne gimnazije. Ovo je važno istaći, jer je pored đaka iz Novog Bečeja i Vranjeva, Kumana, Melenaca, Beodre, Dragutinova, Starog Bečeja, bilo i đaka iz Velike Kikinde i Velikog Bečkereka, iako su ovi gra­dovi imali državne gimnazije. Đaci viših razreda gimnazije doprinosili su, između ostalog, i poboljšanju kvaliteta novobečejskog fudbala. U redovima "Jedinstva" bilo je nekoliko dobrih fudbalera iz Melenaca, Bečkereka i Ki­kinde, koji su inače bili novobečejski gimnazijalci.

Prema izveštaju za 1929/30. školsku godinu gimnazija je imala samo pet razreda od 4-8 razreda sa 128 učenika i l0 profesora.

Preko puta građanske škole nalazila se ruska ženska gimnazija sa inter­natom. Sada je u toj zgradi novobečejska srednja škola. Potpuna ruska ženska gimnazija je u stvari bila škola dece ruskih emigranata izbeglih posle oktobarske revolucije iz Sovjetskog Saveza i zvala se Harkovski institut. Škola je bila jedina te vrste u zemlji, što znači da su se u njoj školovala sva ruska ženska deca iz čitave Jugoslavije.

Harkovski institut otvoren je u Harkovu 1912. godine odakle je iseljen 1919. godine i sa svim učenicima i službenicima prešao marta 1920. godine u Jugoslaviju i smešten u Novom Bečeju. Institutu je priznat stepen osmorazredne realne gimanzije.

Škola je imala 200-300 učenica, što je za tadašnje prilike bio prilično veliki broj. Pored škole, s obzirom da su đaci bili iz raznih krajeva, postojao je internat koji je bio veliki konzument životnih namirnica i druge robe. Veliki broj đaka zahtevao je, pored one zgrade u kojoj je bila smeštena gimnazija i internat, angažovanje i drugih zgrada. Tako je, za deo učionica, bila korišćena zgrada na uglu Lole Ribara i Brigadir Ristića, vlasništvo Dure Pavlovića, u kojoj se danas nalazi prodavnica trgovinskog preduzeća "Potisje". Ku­hinja i trpezarija internata bili su u zgradi današnje vežbaonice škole "Miloje Čiplić". Prema podacima iz školskog izveštaja za 1930/1931. godinu ova gim­nazija je brojala 211 učenica sa 19 nastavnika i profesora.

Ruska ženska gimnazija je 1931. godine, nastankom velike ekonomske krize, preseljena u Belu Crkvu u Banatu.

Đaci su na svoj način davali živost Novom Bečeju. Pre podne, pri polas­ku u školu i oko dvanaest časova pri izlasku, glavna ulica je bila prepuna đaka. Ništa manje nije bilo đaka ni u popodnevnim časovima. Oni su imali više vremena od drugih zaposlenih mladih ljudi, pa im je izlazak na ulicu predstavljao razonodu. Naročito je bilo mnogo đaka - putnika, na dolmi i u Gradištu, gde su oni provodili slobodno vreme od izlaska iz škole pa do polas­ka voza, odnosno male lađice.

Teško je razumeti postupak novobečejske opštine, da je u periodu najveće privredne krize dozvolila da se 1931. godine iseli ruska ženska gimnazi­ja, i da se zatvori i privatna gimnazija. Može se naći opravdanje za privatnu gimanziju, jer su roditelji učenika plaćali školarinu, što je u periodu krize bilo veliko opterećenje za pojedine porodice. Ali za iseljenje ruske gimnazije op­ravdanja, sem nebrige, nema. Verovatno je opština u Beloj Crkvi, na čijem su čelu bili uglavnom Nemci, prihvatila neke uslove koje novobečejska opština nije htela. Pretpostavljam da se radilo o zakupnini zgrada koje je ova škola koristila.

Ovim preseljenjem novobečejsko tržište je izgubilo jednog velikog potrošača kao što je bio internat škole. Tu nisu bile u pitanju samo životne namirnice, iako se zna da je internat svakodnevno trošio velike količine povrća, voća, mesa i kobasičarskih proizvoda, to su bile i razne druge robe od hleba pa do tekstila i školskog pribora. Učenice su bile obučene u odgo­varajuću nošnju, raznih boja, u zavisnosti od razreda. Ta odeća je morala da se obnavlja pa su tu trgovci tekstilnom robom nalazili dodatni "pazar". Mnoge zanatlije, pored mesara i pekara, su nalazile posla zahvaljujući internatu, kao što su: obućari, jer se obuća krpila u Novom Bečeju, poslastičari, krojači i dr. Škola je zajedno sa internatom zapošljavala, pored svog profesorskog kadra, i desetak Novobečejaca u vidu kuvara, posluge u trpezariji, čistačica i dr. Sa školom su otišli i profesori, a i ostale ruske prodice koje su stanovale u Novom Bečeju samo zbog ruske škole. Novi Bečej je za njih predstavljao i neku vrstu njihovog kulturnog centra.

Kriza je sa posebnom oštrinom pogodila Novi Bečej i njeni tragovi su dugo ostali vidljivi. Tako je Novi Bečej, u odnosu na sva po veličini slična mesta u Vojvodini, bio mnogo zaostao u privrednom razvoju. To se može razumeti tek ako se zna da je to bila poljoprivredna kriza, a da je Novi Bečej bio pretežno poljoprivredni gradić, pa je najveći deo tereta baš osetila po­ljoprivreda. Zatim, da su odmah po izbijanju krize obustavljeni svi javni rado­vi (kopanje kanala, izrada nasipa, puteva i sl.), a više stotina porodica u Novom Bečeju živelo je od rada baš na ovim poslovima. Zatim je došlo do zatvarana strugare - Bude i otpuštanja stotinak radnika; ukidanja gimnazije, preselenja Harkovskog instituta u Belu Crkvu, a na ovo su se nadovezala i lančana propadanja trgovaca, zanatlija, ugostitelja i dr.

paypal PNG24
ako želite da podržite razvoj sajta donacijom

Da li ste znali...

da od četiri, prva pevača, iz redova Srba u beogradskoj operi, tri su iz Novog Bečeja i Vranjeva: Teodora Boberića - Arsenović, Vojislav Turinski i Aleksandar Nešić - Tucaković.